Συνταξιοδότηση: Γιατί τα ατελείωτα χόμπι δεν νικούν τη μοναξιά αλλά προκαλούν εξάντληση

Η ψυχολογία αποκαλύπτει ότι η φρενήρης ενασχόληση με νέα χόμπι μετά τη συνταξιοδότηση αποτελεί συχνά έναν μηχανισμό αποφυγής της σιωπής, που οδηγεί σε σωματική κόπωση χωρίς να προσφέρει υπαρξιακό νόημα. Το κλειδί της ευτυχίας δεν βρίσκεται στην ποσότητα των δραστηριοτήτων, αλλά στην ύπαρξη «μαρτύρων» της ζωής μας, καθώς η δράση σε απομόνωση στερείται κοινωνικής επιβεβαίωσης.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας βαθύτερης κοινωνικής μεταβολής, όπου η συνταξιοδότηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ανάπαυση, αλλά ως ένας αγώνας δρόμου για παραγωγικότητα. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να αντικαταστήσουν την επαγγελματική τους ταυτότητα με έναν καταιγισμό από μοναχικά χόμπι, αγνοώντας ότι η εργασία παρείχε κάτι πολύ πιο σημαντικό από το αντικείμενό της: ένα κοινωνικό πλαίσιο αναφοράς.

Η πλάνη της «γεμάτης» ημέρας και η υπαρξιακή σιωπή

Η πεποίθηση ότι το να παραμένει κανείς δραστήριος αποτελεί το αντίδοτο στην κατάθλιψη είναι ένας από τους μεγαλύτερους μύθους της τρίτης ηλικίας. Στην πραγματικότητα, η δραστηριότητα χωρίς μάρτυρες δεν δημιουργεί νόημα, αλλά μια επεξεργασμένη μορφή απόδρασης από την εσωτερική μοναξιά. Όταν εργαζόμασταν, κάθε μας κίνηση είχε κοινωνικό αντίκτυπο· κάποιος επωφελούνταν, κάποιος μας έβλεπε, κάποιος νοιαζόταν αν θα εμφανιστούμε.

Στη συνταξιοδότηση, ο άνθρωπος που κατασκευάζει ένα ξύλινο σπιτάκι για πουλιά στο γκαράζ του ή παρακολουθεί το δέκατο online σεμινάριο της χρονιάς, συχνά εκτελεί αυτές τις δράσεις για ένα κοινό μηδενός. Αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν έννοια του mattering — το να νιώθει κανείς απαραίτητος — δεν μπορεί να ικανοποιηθεί από μοναχικές επιδόσεις, όσο εντυπωσιακές κι αν είναι αυτές.

Η ανάγκη για κοινωνική επιβεβαίωση της ύπαρξης

Σύμφωνα με τις μελέτες της συμπεριφορικής ψυχολογίας, ο άνθρωπος είναι ένα θεμελιωδώς κοινωνικό ον που αναζητά τη «κοινωνική απόδειξη ύπαρξης». Δεν χρειαζόμαστε απλώς να κάνουμε πράγματα, αλλά χρειαζόμαστε άλλους να αναγνωρίζουν ότι τα κάνουμε. Αυτό δεν πηγάζει από εγωισμό, αλλά από την ανάγκη για κοινή εμπειρία που επιβεβαιώνει τη θέση μας στον κόσμο.

Όταν η μοναξιά αρχίζει να γίνεται αισθητή, η αυτόματη αντίδραση πολλών συνταξιούχων είναι να διπλασιάσουν τις δραστηριότητές τους. Αν τα πέντε χόμπι δεν φέρνουν χαρά, θεωρούν ότι τα δέκα θα τα καταφέρουν. Αυτή η παγίδα της εξάντλησης οδηγεί σε μια κατάσταση όπου ο συνταξιούχος είναι πολύ κουρασμένος για να σκεφτεί τη μοναξιά του, μπερδεύοντας τη σωματική κόπωση με την ψυχική ικανοποίηση.

Από τη μοναχική δράση στη συλλογική εμπειρία

Η λύση δεν βρίσκεται στην εγκατάλειψη των ενδιαφερόντων, αλλά στην προσθήκη μιας κοινωνικής διάστασης σε αυτά. Η ξυλουργική, για παράδειγμα, αποκτά νόημα όταν μεταφέρεται σε ένα κοινοτικό εργαστήρι, όπου οι τεχνικές συζητούνται και τα αποτελέσματα θαυμάζονται από άλλους. Η κοινή ιστορία και η αλληλεπίδραση μετατρέπουν μια κενή συμπεριφορά σε ουσιαστική σύνδεση.

Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε ότι οι συνήθειες σύνδεσης απαιτούν πρόθεση και ευαλωτότητα. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι χρειαζόμαστε μάρτυρες για τη ζωή μας και να ρισκάρουμε την έκθεση σε νέες ομάδες. Η συλλογική αποτυχία σε ένα παιχνίδι ή η κοινή μάθηση σε μια τάξη είναι πολύ πιο θεραπευτικές από την τέλεια εκτέλεση ενός έργου στην απομόνωση του σπιτιού μας.

Η επόμενη μέρα και η αναζήτηση κοινού

Αν νιώθετε εξαντλημένοι από ένα ασφυκτικά γεμάτο πρόγραμμα που όμως σας αφήνει ένα αίσθημα κενού, θυμηθείτε ότι δεν είστε «χαλασμένοι», αλλά απλώς άνθρωποι. Δεν είμαστε σχεδιασμένοι να βρίσκουμε νόημα στην απομόνωση. Η πραγματική ενέργεια δεν προέρχεται από το «κάνω περισσότερα», αλλά από το «κάνω πράγματα με ανθρώπους που έχουν σημασία».

Σταματήστε να σκηνοθετείτε τη συνταξιοδότησή σας για ένα άδειο θέατρο. Αναζητήστε το κοινό σας, όσο μικρό κι αν είναι, και θα δείτε τη σιωπή να μεταμορφώνεται σε σύνδεση. Η αυθεντική ανθρώπινη επαφή παραμένει το μόνο νόμισμα που δεν χάνει την αξία του μετά την έξοδο από την αγορά εργασίας.