Συναισθηματική ανωριμότητα: Γιατί δεν σχετίζεται με την ευφυΐα αλλά με την αντοχή στη δυσφορία

Η συναισθηματική ανωριμότητα δεν αποτελεί ζήτημα ηλικίας ή δείκτη νοημοσύνης, αλλά την αδυναμία διαχείρισης της εσωτερικής δυσφορίας χωρίς αυτή να μετατρέπεται σε «επείγον περιστατικό» για τους γύρω. Μετά από 32 χρόνια καριέρας στο HR, η ειδικός αποκαλύπτει πώς η συναισθηματική αστάθεια διαβρώνει την εμπιστοσύνη και μετατρέπει την καθημερινότητα σε ένα διαρκές πεδίο κρίσης, ανεξάρτητα από τους ακαδημαϊκούς τίτλους του ατόμου.

Αυτή η ανάλυση έρχεται να φωτίσει ένα παράδοξο που συναντάται συχνά σε υψηλόβαθμα στελέχη και επιτυχημένους επαγγελματίες: το χάσμα μεταξύ γνωστικής και συναισθηματικής ανάπτυξης. Η εμπειρία δεκαετιών στον τομέα του ανθρώπινου δυναμικού δείχνει ότι η ικανότητα διαχείρισης κρίσεων δεν ταυτίζεται πάντα με την εσωτερική σταθερότητα, καθώς πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν την επαγγελματική τους ισχύ ως μέσο μετατόπισης του προσωπικού τους άγχους.

Όταν τα συναισθήματα γίνονται «άσκηση ετοιμότητας» για όλους

Η συναισθηματική ανωριμότητα δεν εκδηλώνεται πάντα με ξεσπάσματα θυμού, αλλά συχνά με πιο λεπτούς τρόπους. Είναι ο συνάδελφος που δεν μπορεί να δεχτεί εποικοδομητική κριτική χωρίς να την μετατρέψει σε τριήμερο δράμα στο γραφείο ή ο φίλος που μεταμορφώνει κάθε μικρή απογοήτευση σε κρίση που απαιτεί την άμεση προσοχή όλων.

Σύμφωνα με στοιχεία από το WebMD, οι συναισθηματικά ανώριμοι ενήλικες δεν έχουν μάθει να χαλιναγωγούν τις παρορμήσεις τους. Αυτό το μοτίβο πηγαίνει βαθύτερα από τον απλό έλεγχο των παρορμήσεων, καθώς αφορά την έλλειψη του «ψυχικού μυός» που απαιτείται για να κρατήσει κανείς ένα δυσάρεστο συναίσθημα χωρίς να το «ξεφορτώσει» αμέσως στο περιβάλλον του.

Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί μια κατάσταση όπου οι γύρω μετατρέπονται σε συναισθηματικούς κάδους απορριμμάτων, απορροφώντας την ένταση που το ίδιο το άτομο αδυνατεί να επεξεργαστεί. Η πραγματική συναισθηματική ωριμότητα, αντίθετα, ορίζεται από την ικανότητα να παραμένουμε παρόντες στη δυσφορία χωρίς να αναζητούμε άμεση εκτόνωση.

Η τέχνη της αποφυγής και η διάβρωση της εμπιστοσύνης

Αντί να έρθουν αντιμέτωποι με τα συναισθήματά τους, οι συναισθηματικά ανώριμοι άνθρωποι συχνά αποσπούν την προσοχή τους, εκλογικεύουν ή ελαχιστοποιούν αυτό που συμβαίνει. Η δυσφορία πρέπει να πάει κάπου και συνήθως προσγειώνεται σε όποιον βρίσκεται πιο κοντά, δημιουργώντας τοξικά μοτίβα στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας, επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η ασυνέπεια μεταξύ λόγων και πράξεων οδηγεί σε σύγχυση και δυσπιστία. Όταν ένας διευθυντής ή ένας σύντροφος εναλλάσσεται μεταξύ οργής και γοητείας, το περιβάλλον αναγκάζεται να «περπατά σε αναμμένα κάρβουνα», γεγονός που εμποδίζει την παραγωγικότητα και την ψυχική ηρεμία.

Αυτή η έλλειψη επίγνωσης δημιουργεί μια ιδιαίτερη μορφή εξάντλησης για όλους τους παρευρισκόμενους. Γίνεστε ο «αποσβεστήρας κραδασμών» για τα ανεπεξέργαστα συναισθήματα κάποιου άλλου, όπου η δική τους κακή μέρα γίνεται το δικό σας επείγον πρόβλημα προς επίλυση, ενισχύοντας συμπεριφορές που προδίδουν ανωριμότητα.

Η νευροβιολογική βάση της συναισθηματικής «μόλυνσης»

Πρόσφατες μελέτες στην κοινωνική νευροεπιστήμη καταδεικνύουν ότι η συναισθηματική διέγερση εξαπλώνεται. Όταν κάποιος δεν μπορεί να ρυθμίσει τα συναισθήματά του, προκαλεί διαπροσωπικό νευρικό συγχρονισμό, παρασύροντας κυριολεκτικά τους γύρω του στο δικό του χάος. Αυτό εξηγεί γιατί η παρουσία ενός και μόνο ανώριμου ατόμου μπορεί να αποσταθεροποιήσει μια ολόκληρη ομάδα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών ψυχικής υγείας, η τάση αυτή συχνά ερμηνεύεται μέσω της θεωρίας της προσκόλλησης (Attachment Theory) — η οποία μελετά πώς οι πρώιμες σχέσεις με τους φροντιστές διαμορφώνουν την ικανότητα αυτορρύθμισης — υποδηλώνοντας ότι η ανάγκη για άμεση εξωτερίκευση της δυσφορίας είναι ένας παρωχημένος μηχανισμός επιβίωσης.

Η κατανόηση των ριζών αυτής της συμπεριφοράς βοηθά στην ανάπτυξη συμπόνιας, αλλά δεν σημαίνει αποδοχή της. Η αδυναμία κάποιου να αντέξει ακόμα και την ήπια κριτική μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση, καθώς οι άλλοι σταματούν να παρέχουν απαραίτητη ανατροφοδότηση για να αποφύγουν τη σύγκρουση, επιβεβαιώνοντας ότι συχνά είμαστε εμείς ο δύσκολος άνθρωπος χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.

Μαθαίνοντας να «κάθεστε» με τη δυσφορία

Η συναισθηματική ωριμότητα δεν αφορά την απουσία δύσκολων συναισθημάτων, αλλά την ανάπτυξη της ικανότητας να τα κρατάμε χωρίς να τα μετατρέπουμε σε ξένη κρίση. Η δεξιότητα αυτή δεν είναι περίπλοκη, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολη στην εφαρμογή της, καθώς απαιτεί συνειδητή παύση πριν από κάθε αντίδραση.

Όταν νιώθετε την επείγουσα ανάγκη να εκτονώσετε ένα παράπονο ή να διορθώσετε ένα ασήμαντο λάθος κάποιου άλλου, η λύση βρίσκεται στην αναμονή. Η αντίσταση στην παρόρμηση να καταστήσετε το άγχος σας πρόβλημα κάποιου άλλου είναι η απόλυτη πράξη ελευθερίας. Με την εξάσκηση, αναπτύσσετε τη δύναμη να νιώθετε τα συναισθήματά σας χωρίς να τα μετατρέπετε σε πυρκαγιά που πρέπει να σβήσουν οι άλλοι.

Η επόμενη μέρα για όσους επιλέγουν την αυτορρύθμιση περιλαμβάνει λιγότερο δράμα και περισσότερη αυθεντική σύνδεση. Μαθαίνοντας να διαχειρίζεστε τη δική σας «εσωτερική θερμοκρασία», προστατεύετε τις σχέσεις σας από την εξάντληση και δημιουργείτε έναν χώρο όπου η εμπιστοσύνη μπορεί επιτέλους να ριζώσει.