- Το αίσθημα του «απατεώνα» συχνά πηγάζει από την παιδική ενοχοποίηση της φιλοδοξίας.
- Το gratitude shaming μετατρέπει την ευγνωμοσύνη σε εργαλείο συναισθηματικής καταστολής.
- Οι παραδοσιακές συμβουλές αυτοπεποίθησης αποτυγχάνουν όταν η ρίζα είναι η ενοχή.
- Η υγιής ευγνωμοσύνη και η φιλοδοξία μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν.
- Η διεκδίκηση της επιτυχίας απαιτεί την αποσύνδεση της ανάπτυξης από την έννοια της προδοσίας.
Η αίσθηση ότι η επιτυχία σας είναι ένα «τυχαίο γεγονός» συχνά δεν οφείλεται στο σύνδρομο του απατεώνα, αλλά στο gratitude shaming. Πρόκειται για μια ψυχολογική προγραμματισμένη αντίδραση από την παιδική ηλικία, όπου η φιλοδοξία εξισώθηκε με την αχαριστία, δημιουργώντας ενήλικες που νιώθουν ενοχές για κάθε τους επίτευγμα.
| Χαρακτηριστικό | Γνήσια Ευγνωμοσύνη | «Οπλισμένη» Ευγνωμοσύνη |
|---|---|---|
Χαρακτηριστικό Συναίσθημα | Γνήσια Ευγνωμοσύνη Εσωτερική πληρότητα | «Οπλισμένη» Ευγνωμοσύνη Χρόνια ενοχή |
Χαρακτηριστικό Μήνυμα | Γνήσια Ευγνωμοσύνη «Είμαι τυχερός» | «Οπλισμένη» Ευγνωμοσύνη «Είμαι αχάριστος» |
Χαρακτηριστικό Επίδραση | Γνήσια Ευγνωμοσύνη Συνεχής εξέλιξη | «Οπλισμένη» Ευγνωμοσύνη Αυτοπεριορισμός |
Χαρακτηριστικό Στόχος | Γνήσια Ευγνωμοσύνη Αναγνώριση αξίας | «Οπλισμένη» Ευγνωμοσύνη Καταστολή επιθυμίας |
Αυτή η εσωτερική σύγκρουση έρχεται ως συνέχεια των ασυνείδητων μηνυμάτων που δεχθήκαμε σε περιβάλλοντα όπου η έκφραση επιθυμιών αντιμετωπιζόταν με κοινωνική ή οικογενειακή ντροπή. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο να διαχωρίσουμε την υγιή εκτίμηση για όσα έχουμε από τον ψυχολογικό καταναγκασμό να παραμείνουμε «μικροί» για να μην φανούμε αχάριστοι.
Το να παίζετε «μικροί» δεν εξυπηρετεί κανέναν. Η δική σας μείωση δεν ανυψώνει τους άλλους, απλώς σας καθιστά αναποτελεσματικούς.
Ψυχολογική Ανάλυση, Μηχανισμοί Αυτοπεριορισμού
Όταν η ευγνωμοσύνη μετατρέπεται σε «αλυσίδα»
Στην ψυχολογία, ο όρος «gratitude shaming» περιγράφει την κατάσταση όπου οι νόμιμες φιλοδοξίες ενός παιδιού πλαισιώνονται ως ηθικές αποτυχίες. Όταν ένα παιδί ζητά περισσότερα και λαμβάνει την απάντηση «πρέπει να είσαι ευγνώμων για όσα έχεις», μαθαίνει να καταστέλλει τις επιθυμίες του.
Αυτός ο μηχανισμός δημιουργεί ενήλικες που, ενώ πετυχαίνουν, νιώθουν ότι παραβιάζουν έναν ιερό κανόνα. Συχνά, η τακτική της γονεϊκής αυτοθυσίας χρησιμοποιείται ως συναισθηματικό τιμολόγιο, καθιστώντας την επιτυχία πηγή ενοχής αντί για ικανοποίηση.
Η πραγματική ευγνωμοσύνη και η φιλοδοξία μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά. Ωστόσο, όταν η ευγνωμοσύνη χρησιμοποιείται ως όπλο για τον έλεγχο της ανάπτυξης, δημιουργεί ένα ψυχολογικό χάσμα που μας κάνει να νιώθουμε «ξένοι» μέσα στα ίδια μας τα επιτεύγματα.
Η αποτυχία των παραδοσιακών μεθόδων αντιμετώπισης
Προτεινόμενο Σοφία Καζαντζιάν: Γιατί δεν τσακώνεται με τον Μάριο Ιορδάνου
Οι περισσότερες συμβουλές για το σύνδρομο του απατεώνα εστιάζουν στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και την καταγραφή των επιτυχιών. Όμως, αν η ρίζα του προβλήματος είναι το gratitude shaming, αυτές οι ασκήσεις αυτοβελτίωσης μπορεί να φέρουν τα αντίθετα αποτελέσματα.
Η αναγνώριση της επιτυχίας σε αυτή την περίπτωση μοιάζει με επιβεβαίωση της εγωπάθειας. Το άτομο νιώθει ότι προδίδει τις αξίες της οικογένειάς του, καθώς η ικανότητα και η επάρκεια βιώνονται ως απειλή για την αποδοχή από το περιβάλλον.
Το πραγματικό έργο της θεραπείας δεν αφορά την απόδειξη της αξίας μας. Αφορά την αποδόμηση της πεποίθησης ότι το να θέλουμε περισσότερα μας καθιστά «κακούς ανθρώπους» ή αχάριστους προς τις θυσίες των προγόνων μας.
Η κληρονομιά των ανεκπλήρωτων ονείρων
Σε περιβάλλοντα οριακής επάρκειας, οι γονείς συχνά μεταφέρουν στα παιδιά τους τους δικούς τους ανεκπλήρωτους φόβους. Όταν ένας γονέας νιώθει απειλή από τη φιλοδοξία του παιδιού του, συνήθως αυτό αντανακλά τη δική του αίσθηση ματαίωσης.
Έρευνες στην αναπτυξιακή ψυχολογία δείχνουν ότι οι γονείς που παλεύουν με ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες συχνά προβάλλουν αυτές τις συγκρούσεις στους απογόνους τους. Έτσι, η ανάπτυξη του παιδιού ερμηνεύεται ασυνείδητα ως προδοσία της οικογενειακής μοίρας.
Αυτά τα μοτίβα γίνονται το εσωτερικό λειτουργικό μας σύστημα. Πετυχαίνουμε παρά τις δυσκολίες, αλλά η επιτυχία μας «χτυπάει» λάθος, επειδή παραβιάζουμε τους άγραφους κανόνες που απορροφήσαμε πριν καν αποκτήσουμε κριτική σκέψη.
Η επόμενη μέρα και η διεκδίκηση της επιτυχίας
Η θεραπεία από το gratitude shaming ξεκινά με την αναγνώριση της χειραγώγησης. Η γνήσια εκτίμηση μας κάνει δημιουργικούς και τολμηρούς, ενώ η «οπλισμένη» ευγνωμοσύνη μας κρατά εγκλωβισμένους και στάσιμους.
Πρέπει να μάθουμε να διακρίνουμε τη διαφορά: Η υγιής ευγνωμοσύνη λέει «είμαι ευγνώμων για τη δουλειά μου και ανυπομονώ να εξελιχθώ», ενώ η τοξική λέει «πρέπει να είμαι ευγνώμων που έχω έστω και αυτή τη δουλειά».
Το να παίζετε «μικροί» δεν εξυπηρετεί κανέναν και η δική σας μείωση δεν ανυψώνει τους άλλους. Όταν αγκαλιάζουμε τις δυνατότητές μας χωρίς ντροπή, γινόμαστε πρότυπα για τους γύρω μας, αποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη και η ευγνωμοσύνη μπορούν να συνυπάρχουν.
Πώς να ξεπεράσετε τις ενοχές της επιτυχίας
- Διαχωρίστε τη γνήσια εκτίμηση από την επιβεβλημένη ευγνωμοσύνη που προκαλεί ενοχές.
- Αναγνωρίστε ότι η φιλοδοξία σας δεν αποτελεί προσβολή προς τις θυσίες των γονιών σας.
- Αντικαταστήστε τη φράση «θα έπρεπε να είμαι ευγνώμων» με το «είμαι ευγνώμων και έτοιμος για το επόμενο βήμα».
- Εξετάστε αν η αποφυγή ενός στόχου οφείλεται σε έλλειψη ικανοτήτων ή στον φόβο ότι θα φανείτε «αχάριστοι».
- Θέστε υγιή όρια σε περιβάλλοντα που χρησιμοποιούν την ενοχή ως μέσο ελέγχου.
