Οι 9 συμπεριφορές των ενηλίκων που μεγάλωσαν με «απόντες» γονείς: Η επάρκεια ως αόρατο τραύμα

Πολλοί από τους πιο ικανούς και αυτοδημιούργητους ενήλικες που συναντάμε καθημερινά, κουβαλούν μια «αόρατη πληγή» που συχνά μεταμφιέζεται σε υπερδύναμη. Η Συναισθηματική Παραμέληση στην Παιδική Ηλικία διαμορφώνει άτομα που έμαθαν να επιβιώνουν μόνα τους, αναπτύσσοντας 9 συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που, ενώ φαίνονται ως πλεονεκτήματα χαρακτήρα, αποτελούν στην πραγματικότητα μηχανισμούς άμυνας απέναντι σε γονείς που ήταν φυσικά παρόντες αλλά συναισθηματικά απόντες.

Η έννοια της Συναισθηματικής Παραμέλησης στην Παιδική Ηλικία (Childhood Emotional Neglect) — η οποία ορίζει την απουσία συναισθηματικής ανταπόκρισης και επικύρωσης από τους γονείς — εξηγεί γιατί πολλοί ενήλικες νιώθουν κενοί παρά την επιτυχία τους. Αυτό το φαινόμενο, που αναλύθηκε εκτενώς από την ψυχολόγο Jonice Webb, δεν αφορά το τι «συνέβη» στο παιδί, αλλά το τι έλειψε: η αίσθηση ότι ο εσωτερικός του κόσμος είναι ορατός και σημαντικός, οδηγώντας συχνά σε συμπεριφορές που υιοθετούνται ασυνείδητα για την κάλυψη αυτού του κενού.

Η παγίδα της υπερ-λειτουργικότητας και της αυτονομίας

Το πρώτο και πιο εμφανές χαρακτηριστικό είναι η ακραία αυτονομία. Αυτά τα άτομα σπάνια ζητούν βοήθεια, όχι από αλαζονεία, αλλά επειδή η παιδική τους εμπειρία τους δίδαξε ότι κανείς δεν θα εμφανιστεί αν το κάνουν. Η υπερ-ανεξαρτησία τους δεν είναι αυτοπεποίθηση, αλλά μια στρατηγική επιβίωσης που τους απαγορεύει να «χρειάζονται» οποιονδήποτε, δημιουργώντας μια αόρατη μοναξιά πίσω από την εικόνα του αποτελεσματικού επαγγελματία.

Παράλληλα, αναπτύσσουν μια σχεδόν απόκοσμη ικανότητα να «διαβάζουν» τους άλλους. Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον όπου έπρεπε να σκανάρουν το πρόσωπο του γονέα για σημάδια εμπλοκής ή απόσυρσης, απέκτησαν ένα εσωτερικό ραντάρ υψηλής ευκρίνειας. Αυτή η υπερεγρήγορση τους καθιστά εξαιρετικούς στο να αντιλαμβάνονται τις ανάγκες των γύρω τους, συχνά όμως εις βάρος της δικής τους συναισθηματικής κατάστασης.

Αλεξιθυμία και η δυσκολία της εσωτερικής σύνδεσης

Ένα από τα πιο σύνθετα προβλήματα είναι η αλεξιθυμία: η δυσκολία στην αναγνώριση και περιγραφή των προσωπικών συναισθημάτων. Όταν τα συναισθήματα ενός παιδιού δεν αντικατοπτρίζονται ποτέ από τον γονέα, το παιδί δεν αναπτύσσει το απαραίτητο λεξιλόγιο για να κατανοήσει τον εαυτό του. Έτσι, ο ενήλικας μπορεί να αναλύει τους πάντες, αλλά να παγώνει στην ερώτηση «πώς νιώθεις εσύ;», καθώς η εσωτερική του γλώσσα παραμένει ημιτελής.

Αυτό οδηγεί συχνά στον ρόλο του μόνιμου φροντιστή σε κάθε σχέση. Το άτομο που μεγάλωσε συναισθηματικά αόρατο, έμαθε ότι η αγάπη κερδίζεται μόνο μέσω της προσφοράς και της φροντίδας των άλλων. Όπως επισημαίνουν κοινωνικοί ερευνητές που μελετούν τη γονεϊκοποίηση, αυτοί οι άνθρωποι δυσκολεύονται να δεχτούν στοργή ή έπαινο, καθώς η οικειότητα τους προκαλεί καχυποψία ή αίσθημα κινδύνου, προτιμώντας να δίνουν αγάπη παρά να δέχονται.

Η επιτυχία ως νόμισμα αποδοχής

Στον επαγγελματικό στίβο, αυτά τα άτομα συχνά διαπρέπουν και προάγονται ταχύτατα. Η υψηλή τους απόδοση όμως δεν πηγάζει πάντα από πάθος, αλλά από το γεγονός ότι το επίτευγμα ήταν το μόνο «νόμισμα» που μπορούσε να τραβήξει την προσοχή ενός απόντος γονέα. Το αποτέλεσμα είναι μια χρόνια αίσθηση κενού που δεν γεμίζει με κανένα βραβείο, καθώς η ρίζα του προβλήματος παραμένει η έλλειψη αυθεντικής σύνδεσης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων συμβούλων ψυχικής υγείας, η θεραπεία ξεκινά με την αναγνώριση αυτών των προτύπων όχι ως ελαττωμάτων, αλλά ως ευφυών προσαρμογών που βοήθησαν στην επιβίωση. Η μετάβαση από την «επάρκεια» στην «παρουσία» απαιτεί την αποδοχή της ευαλωτότητας και τη σταδιακή κατάρριψη των τειχών που χτίστηκαν για να προστατεύσουν ένα παιδί που ένιωθε μόνο μέσα στο ίδιο του το σπίτι.

Η επόμενη μέρα και η αποκατάσταση της σύνδεσης

Η αναγνώριση του τραύματος είναι το πρώτο βήμα για την αλλαγή του εσωτερικού σεναρίου. Οι ενήλικες αυτοί καλούνται να μάθουν ότι δικαιούνται να έχουν ανάγκες και ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από το πόσο «εύκολοι» ή «χρήσιμοι» είναι για τους άλλους. Η θεραπευτική διαδικασία εστιάζει στην επανασύνδεση με το σώμα και τα σήματά του, επιτρέποντας στο άτομο να κατοικήσει ξανά στον συναισθηματικό του κόσμο.

Τελικά, η ωριμότητα που τους επαινούσαν από παιδιά — και η οποία ήταν στην πραγματικότητα μια πρόωρη αυτονομία — μπορεί να δώσει τη θέση της σε μια αυθεντική ενήλικη ζωή. Μια ζωή όπου η παρουσία είναι πιο σημαντική από την απόδοση και όπου η σύνδεση με τους άλλους δεν θεωρείται πλέον απειλή, αλλά η φυσική κατάληξη μιας εσωτερικής επούλωσης που ξεκινά από το «σε βλέπω» προς τον ίδιο μας τον εαυτό.