Οι 10 φράσεις που χρησιμοποιούν όσοι ρίχνουν πάντα το φταίξιμο στους άλλους

Οι συζητήσεις με άτομα που αρνούνται να αναλάβουν την ευθύνη των πράξεών τους καταλήγουν συχνά σε συναισθηματική εξάντληση. Σύμφωνα με τη θεωρία του εσωτερικού κέντρου ελέγχου, η συστηματική χρήση συγκεκριμένων λεκτικών μοτίβων αποκαλύπτει έναν μηχανισμό άμυνας που μετατρέπει κάθε αποτυχία σε σφάλμα κάποιου τρίτου, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη και την προσωπική εξέλιξη.

Η τάση για μετατόπιση ευθυνών συνδέεται άμεσα με την έννοια του εξωτερικού κέντρου ελέγχου — την πεποίθηση δηλαδή ότι οι εξελίξεις στη ζωή μας καθορίζονται αποκλειστικά από εξωγενείς παράγοντες και όχι από τις δικές μας επιλογές — δημιουργώντας μια μόνιμη κατάσταση θυματοποίησης. Αυτή η ψυχολογική στάση λειτουργεί ως ένα αόρατο τείχος που εμποδίζει το άτομο να αναγνωρίσει τα λάθη του, εγκλωβίζοντάς το σε μια στατική πραγματικότητα όπου για όλα φταίει πάντα κάποιος άλλος.

Η ανατομία της λεκτικής μετατόπισης ευθυνών

Όταν κάποιος χρησιμοποιεί τη φράση «Με έκανες να το κάνω», ουσιαστικά προσπαθεί να σας τοποθετήσει στη θέση του απόλυτου ελεγκτή της ζωής του. Πρόκειται για μια κλασική περίπτωση συναισθηματικής χειραγώγησης, όπου οι δικές τους πράξεις παρουσιάζονται ως αναπόφευκτες αντιδράσεις στις δικές σας κινήσεις, αφαιρώντας από τους ίδιους κάθε προσωπική βούληση.

Αντίστοιχα, η φράση «Αν δεν είχες κάνει εσύ αυτό…» λειτουργεί ως ένας επικοινωνιακός αντιπερισπασμός. Αντί να συζητηθεί το αρχικό πρόβλημα, η συζήτηση μεταφέρεται στο δικό σας υποτιθέμενο σφάλμα, μετατρέποντας την προσπάθεια επίλυσης σε μια νέα κατηγορία. Αυτό το μοτίβο θυμίζει έντονα τις τακτικές χειραγώγησης που αποσκοπούν στην ενοχοποίηση του συνομιλητή.

Το παρελθόν ως μόνιμο άλλοθι

Η επίκληση του τύπου «Είμαι έτσι λόγω του παρελθόντος μου» αποτελεί μια από τις πιο δύσκολες περιπτώσεις, καθώς συχνά εμπεριέχει πραγματικό τραύμα. Ωστόσο, στην ψυχολογία υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ της κατανόησης των τραυμάτων και της χρήσης τους ως μόνιμης κάρτας ασυλίας. Όπως συμβαίνει και με τις φράσεις που ακούσαμε στην παιδική ηλικία, η έλλειψη προσπάθειας για αλλαγή μετατρέπει το παρελθόν σε οχυρό αποφυγής ευθυνών.

Παρόμοια λειτουργεί και η δήλωση «Έτσι είμαι εγώ», η οποία αποτελεί την ενήλικη εκδοχή της άρνησης για μάθηση. Στην πραγματικότητα, αυτή η φράση αποτελεί μια δήλωση παραίτησης από κάθε μορφή αυτοβελτίωσης, υποδηλώνοντας ότι ο συνομιλητής δεν επιθυμεί να αλλάξει τη συμπεριφορά του, ακόμα και αν αυτή πληγώνει τους γύρω του, κάτι που συχνά προδίδει χαμηλές κοινωνικές δεξιότητες.

Η ακύρωση των συναισθημάτων του άλλου

Μια από τις πιο τοξικές τακτικές είναι η φράση «Είσαι υπερβολικά ευαίσθητος». Με αυτόν τον τρόπο, το άτομο μετατρέπει τη δική του προσβλητική συμπεριφορά σε πρόβλημα δικής σας αντίληψης. Αυτό το λεκτικό σχήμα είναι χαρακτηριστικό για ανθρώπους χωρίς ενσυναίσθηση, καθώς ακυρώνει τα συναισθήματά σας ενώ παράλληλα τους απαλλάσσει από την ανάγκη αυτοκριτικής.

Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η δικαιολογία «Πλάκα έκανα», η οποία χρησιμοποιείται αναδρομικά όταν ένα σχόλιο προκαλεί αρνητικές αντιδράσεις. Πρόκειται για μια από τις πιο συχνές παθητικά επιθετικές φράσεις, όπου ο θύτης προσπαθεί να παρουσιάσει το θύμα ως στερούμενο χιούμορ, αποφεύγοντας να αναλάβει την ευθύνη για τη ζημιά που προκάλεσε.

Η επίκληση της «αόρατης στρατιάς»

Η φράση «Όλοι οι άλλοι το ίδιο πιστεύουν» αποτελεί μια προσπάθεια κοινωνικής απομόνωσης του συνομιλητή. Δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση πλειοψηφίας, το άτομο προσπαθεί να σας κάνει να αμφισβητήσετε τον εαυτό σας, χωρίς ποτέ να κατονομάζει συγκεκριμένες πηγές. Αυτή η τακτική συχνά συνοδεύεται από τη διαρκή ερώτηση «Γιατί συμβαίνουν πάντα σε μένα τα κακά;», η οποία ενισχύει τη νοοτροπία του θύματος.

Σύμφωνα με παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων, η άρνηση ανάληψης ευθύνης πηγάζει συχνά από έναν βαθύ φόβο για τις συνέπειες των επιλογών μας. Επισημαίνεται από ειδικούς ψυχικής υγείας ότι η αποδοχή της ευθύνης σημαίνει ταυτόχρονα και αποδοχή του ελέγχου, κάτι που για πολλούς φαντάζει ως ένα ασήκωτο βάρος παρά ως μια ευκαιρία για ελευθερία.

Η επόμενη μέρα στις σχέσεις σας

Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων είναι το πρώτο βήμα για τη θέση υγιών ορίων. Αν οι φράσεις αυτές αποτελούν τον κανόνα στην επικοινωνία σας με κάποιο άτομο, ίσως είναι η στιγμή να επανεξετάσετε τη δυναμική της σχέσης σας. Η συναισθηματική σας υγεία εξαρτάται από την ικανότητά σας να διακρίνετε πότε το φταίξιμο που σας αναλογεί είναι πραγματικό και πότε αποτελεί προβολή των αδυναμιών κάποιου άλλου.

Όπως τονίζει και ο Jordan Peterson, η άρνηση της ευθύνης είναι μια αόρατη φυλακή. Αν πιάσετε τον εαυτό σας να χρησιμοποιεί αυτές τις φράσεις, η αυτογνωσία είναι το κλειδί. Μπορείτε να ξεκινήσετε αντικαθιστώντας το «με έκανες» με το «επέλεξα να αντιδράσω έτσι», ανακτώντας σταδιακά την κυριαρχία πάνω στη δική σας ζωή και τις σχέσεις σας.