Η παγίδα του «κάποτε»: Γιατί η αναβολή της χαράς αποτελεί το μεγαλύτερο υπαρξιακό ρίσκο

Η ψυχολογία της διαρκούς αναβολής εγκλωβίζει εκατομμύρια ανθρώπους στη μυθολογία του «κάποτε», οδηγώντας σε μια βίαιη υπαρξιακή αφύπνιση όταν ο χρόνος τελικά εξαντλείται. Ένα τυχαίο περιστατικό πόνου στο στήθος έγινε ο καταλύτης για έναν 58χρονο στέλεχος, αποκαλύπτοντας πως η επαγγελματική ανέλιξη συχνά εξαγοράζεται με το ανεπίστρεπτο κόστος των χαμένων οικογενειακών στιγμών.

Αυτή η τάση για αναβολή της ικανοποίησης — γνωστή στην ψυχολογία ως χρονική προεξόφληση (temporal discounting) — *η τάση μας να υποτιμούμε τις μελλοντικές ανταμοιβές σε σχέση με τις άμεσες* — εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι θυσιάζουν το παρόν τους για ένα αβέβαιο μέλλον. Η πεποίθηση ότι η ζωή ξεκινά μετά την επόμενη προαγωγή ή την αποπληρωμή του στεγαστικού δανείου αποτελεί μια γνωστική πλάνη που συχνά καταρρέει μπροστά σε μια κρίση υγείας.

Η μυθολογία του «κάποτε» και η παγίδα της ασφάλειας

Συχνά πείθουμε τους εαυτούς μας ότι η αναβολή της χαράς είναι ένδειξη υπευθυνότητας και ωριμότητας. Χτίζουμε οικονομική ασφάλεια και σταθερότητα, πιστεύοντας ότι οι αγαπημένοι μας θα είναι εκεί, παγωμένοι στον χρόνο, περιμένοντας τη στιγμή που θα είμαστε «έτοιμοι» να τους αφιερώσουμε χρόνο.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή, καθώς οι γονείς γερνούν, τα παιδιά μεγαλώνουν και οι σύντροφοι αποξενώνονται ενώ εμείς κυνηγάμε εταιρικούς στόχους. Η μετάβαση στη σύνταξη αποκαλύπτει συχνά ότι οι άνθρωποι που περιμέναμε να απολαύσουμε έχουν γίνει πλέον ξένοι.

Η ψυχολογία της προσκόλλησης υποδεικνύει ότι οι σχέσεις δεν χτίζονται σε μεγάλες χειρονομίες, αλλά στις καθημερινές, τετριμμένες στιγμές. Όταν χάνουμε τις σχολικές γιορτές ή τα κυριακάτικα πρωινά, δεν χάνουμε απλώς χρόνο, αλλά την ευκαιρία να χτίσουμε συναισθηματική οικειότητα που δεν αναπληρώνεται με δώρα.

Το αόρατο κόστος που κανείς δεν υπολογίζει

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων συμβούλων σταδιοδρομίας, η εμμονή με το «επόμενο ορόσημο» λειτουργεί συχνά ως αμυντικός μηχανισμός απέναντι στην υπαρξιακή αβεβαιότητα. Πιστεύουμε ότι αν φτάσουμε στην κορυφή της σκάλας, θα έχουμε επιτέλους το δικαίωμα να χαρούμε, παραβλέποντας ότι η ίδια η σκάλα μπορεί να στηρίζεται σε λάθος τοίχο.

Η αλλαγή νοοτροπίας στα 40 είναι κρίσιμη, καθώς σε αυτή την ηλικία αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε τη φθαρτότητα του χρόνου. Η απώλεια αγαπημένων προσώπων σε νεαρή ηλικία λειτουργεί ως βίαιη υπενθύμιση ότι το «αργότερα» είναι μια πολυτέλεια που δεν παρέχεται σε όλους με εγγύηση.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών υγείας, επισημαίνεται συχνά ότι το χρόνιο στρες της αναμονής αφήνει ανεξίτηλα σημάδια στο σώμα. Το σώμα μας κρατάει λογαριασμό για κάθε φορά που αγνοήσαμε τις ανάγκες του, και οι βλάβες αυτές δεν εξαφανίζονται μαγικά την ημέρα της συνταξιοδότησης.

Η επόμενη μέρα: Ξεκινώντας από τις μικρές επιλογές

Η λύση δεν βρίσκεται απαραίτητα σε ριζικές αλλαγές, όπως το να μετακομίσει κανείς στο Μπαλί, αλλά στην αναγνώριση των μικρών ευκαιριών για χαρά στο σήμερα. Η ικανότητα να λέμε «όχι» σε μια προαιρετική συνάντηση και «ναι» σε ένα γεύμα με τον/τη σύντροφό μας είναι μια πράξη υπαρξιακής αντίστασης.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι οι συναλλακτικές σχέσεις με τα παιδιά συχνά πηγάζουν από τη δική μας απουσία κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους. Η ενσυνείδητη παρουσία στις απλές στιγμές, όπως οι συζητήσεις στο αυτοκίνητο, είναι αυτή που αποτρέπει τη μελλοντική αποξένωση.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η ευτυχία δεν είναι ένας προορισμός που φτάνουμε, αλλά ένας τρόπος να ταξιδεύουμε. Το να περιμένουμε τις τέλειες συνθήκες για να ζήσουμε είναι απλώς ένας άλλος τρόπος για να αρνούμαστε το σήμερα, χάνοντας την ουσία της ανθρώπινης εμπειρίας.