Γιατί τα παιδιά των 60s και 70s είναι πιο ανθεκτικά: Το «λάθος» της σύγχρονης ανατροφής σύμφωνα με την ψυχολογία

Η αναπτυξιακή ψυχολογία αποκαλύπτει ότι η ελευθερία των δεκαετιών του ’60 και του ’70 λειτούργησε ως εργαστήριο ψυχικής ανθεκτικότητας, την οποία η σύγχρονη υπερπροστατευτική γονεϊκότητα έχει ακούσια εξαλείψει. Η έλλειψη διαρκούς επίβλεψης και η έκθεση σε ελεγχόμενο ρίσκο σφυρηλάτησαν μια γενιά ικανή να διαχειρίζεται την αποτυχία, σε αντίθεση με τα σημερινά παιδιά που συχνά εγκλωβίζονται στην ψηφιακή απομόνωση.

Η μετάβαση από την ελεύθερη παιδική ηλικία στην εποχή της ψηφιακής επιτήρησης δεν άλλαξε μόνο τον τρόπο που παίζουν τα παιδιά, αλλά και την ίδια τη νευρωνική τους αρχιτεκτονική. Στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, η απουσία ψηφιακών ιχνηλατών και δομημένων προγραμμάτων ανάγκαζε τους ανηλίκους να αναπτύξουν εσωτερικούς μηχανισμούς ρύθμισης.

Το ελεύθερο παιχνίδι ως πεδίο εκπαίδευσης

Το παιχνίδι χωρίς επίβλεψη δεν ήταν πολυτέλεια, αλλά ένα άτυπο σχολείο επιβίωσης. Σύμφωνα με έρευνες σε νοσηλευτικό προσωπικό επειγόντων, τα παιδιά που εκτίθενται σε προκλητικό παιχνίδι αναπτύσσουν μεγαλύτερη ανοχή στη δυσφορία.

Όταν ένα παιδί πέφτει από το ποδήλατο ή χάνει σε ένα παιχνίδι στη γειτονιά, μαθαίνει να διαχειρίζεται το αίσθημα της αποτυχίας χωρίς την άμεση παρέμβαση ενός ενήλικα. Αυτές οι εμπειρίες που δεν υπάρχουν πια ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος προετοιμαζόταν για τις αντιξοότητες της ενήλικης ζωής.

Σήμερα, η τάση των γονέων να εξομαλύνουν κάθε δυσκολία στερεί από τα παιδιά τα απαραίτητα εργαλεία για τη συναισθηματική τους θωράκιση. Η ικανότητα να βρίσκουν μόνα τους τη λύση αποτελεί τη βάση για την οικοδόμηση της αυτοπεποίθησης.

Η δημιουργική δύναμη της βαρεμάρας

Η συστηματική αφαίρεση του ελεύθερου χρόνου από τη ζωή των παιδιών έχει οδηγήσει σε πτώση της δημιουργικότητας. Στο παρελθόν, η βαρεμάρα ήταν ο καταλύτης για την εφευρετικότητα, καθώς ανάγκαζε το παιδί να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του για να επιλύσει το πρόβλημα της απραξίας.

Η σύγχρονη καθημερινότητα, γεμάτη με οθόνες και εξωσχολικές δραστηριότητες, δεν αφήνει χώρο για την εσωτερική αναζήτηση. Η ικανότητα να αντέχει κανείς τη δυσφορία της βαρεμάρας θεωρείται από τους ειδικούς ως ένας από τους πρώτους λίθους της ψυχικής δύναμης.

Παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων επισημαίνουν ότι η διαρκής απασχόληση λειτουργεί ως ένας «λευκός θόρυβος» που εμποδίζει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Η έλλειψη ψυχολογικών δυνάμεων από την απουσία κινητού γίνεται εμφανής όταν οι νέοι καλούνται να διαχειριστούν κενό χρόνο χωρίς ψηφιακά ερεθίσματα.

Από το παιχνίδι στις οθόνες: Η μεγάλη ανατροπή

Ο κοινωνικός ψυχολόγος Jonathan Haidt υποστηρίζει ότι η μετάβαση από μια παιδική ηλικία βασισμένη στο παιχνίδι σε μια βασισμένη στο τηλέφωνο επιδείνωσε το πρόβλημα. Η αλλαγή αυτή, που κορυφώθηκε γύρω στο 2012, συνδέεται άμεσα με την αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης στους εφήβους.

Τα παιδιά που κάποτε έλυναν τις κοινωνικές τους διαφωνίες πρόσωπο με πρόσωπο, τώρα αναλώνουν το χρόνο τους σε ψηφιακές πλατφόρμες. Εκεί, η σύγκριση με επιμελημένες εκδοχές της ζωής των άλλων δημιουργεί ένα τοξικό περιβάλλον που η ανώριμη ψυχολογία τους δυσκολεύεται να διαχειριστεί.

Η έννοια της αντιθραυστότητας (antifragility) — η ιδιότητα των συστημάτων να γίνονται ισχυρότερα μέσω του στρες — είναι κρίσιμη εδώ. Όπως τα οστά χρειάζονται πίεση για να χτίσουν πυκνότητα, έτσι και το συναισθηματικό σύστημα χρειάζεται μικρές αποτυχίες για να αναπτυχθεί.

Η επιστροφή στην αυτονομία

Δεν απαιτείται η επιστροφή στις επικίνδυνες συνθήκες του παρελθόντος, αλλά η υιοθέτηση των αρχών της ανεξαρτησίας. Η ενθάρρυνση των παιδιών να αναλαμβάνουν ρίσκα είναι απαραίτητη για την υγιή τους εξέλιξη.

Μικρές κινήσεις, όπως το να αφήσουμε τα αδέλφια να επιλύσουν μόνα τους μια διαφωνία ή να επιτρέψουμε μη δομημένο χρόνο στη φύση, μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Η ανθεκτικότητα δεν διδάσκεται με διαλέξεις, αλλά χτίζεται μέσα από την άμεση εμπειρία του κόσμου.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της ψυχικής υγείας, η γονεϊκή υποχώρηση είναι συχνά η πιο γενναία πράξη. Επιτρέποντας στα παιδιά να αντιμετωπίσουν τα εμπόδια του δρόμου τους, τους δίνουμε την ευκαιρία να ανακαλύψουν τη δική τους δύναμη.