Γιατί η προαγωγή ενός συναδέλφου σάς χαλάει την εβδομάδα: Η ψυχολογία της σχετικής αποστέρησης

Το σφίξιμο στο στομάχι όταν ένας συνάδελφος προάγεται δεν αποτελεί δείγμα κακίας, αλλά έναν αυτόματο ψυχολογικό μηχανισμό που ονομάζεται σχετική αποστέρηση. Οι έρευνες δείχνουν ότι το φαινόμενο αυτό πλήττει περισσότερο τους ανθρώπους με υψηλές επιδόσεις, καθώς η επιτυχία των ομοτίμων τους λειτουργεί ως άμεση απειλή για την προσωπική τους ταυτότητα και την αίσθηση επάρκειας.

Η αντίδραση αυτή δεν πηγάζει από μικροπρέπεια, αλλά από το πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται την κοινωνική θέση μέσα σε συγκεκριμένες ομάδες αναφοράς. Το παρασκήνιο αυτής της δυσφορίας κρύβεται στην ανάγκη μας να βαθμολογούμε την προσωπική μας εξέλιξη όχι με απόλυτα κριτήρια, αλλά σε σύγκριση με εκείνους που θεωρούμε ίσους ή ομοίους μας.

Η θεωρία της σχετικής αποστέρησης και η ιστορική της βάση

Η έννοια της σχετικής αποστέρησης — η οποία ορίζει το υποκειμενικό αίσθημα έλλειψης που προκύπτει από τη σύγκριση με μια ομάδα ομοτίμων — διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον κοινωνιολόγο Samuel Stouffer τη δεκαετία του 1940. Παραδόξως, διαπίστωσε ότι οι στρατιώτες σε τμήματα με ταχείες προαγωγές ένιωθαν μεγαλύτερη δυσαρέσκεια από εκείνους σε τμήματα όπου οι προαγωγές ήταν σπάνιες.

Αυτό συμβαίνει επειδή δεν αξιολογούμε τις συνθήκες μας σε κενό αέρος, αλλά βάσει ενός αόρατου σκορ που διατηρούμε για τον κοινωνικό μας κύκλο. Όταν κάποιος στην ομάδα μας επιτυγχάνει κάτι που εμείς δεν έχουμε, βιώνουμε μια υποκειμενική αποστέρηση που δεν έχει καμία σχέση με την αντικειμενική μας πραγματικότητα ή τις δικές μας επιτυχίες.

Η διαδικασία αυτή συχνά διαγράφει νευρολογικά τις δικές σας επιτυχίες, καθώς ο εγκέφαλος εστιάζει αποκλειστικά στο «κενό» που δημιουργήθηκε από την πρόοδο του άλλου. Η δυσφορία εντείνεται όταν το άτομο που πέτυχε τον στόχο έχει παρόμοιο υπόβαθρο, ηλικία ή εκπαίδευση με εμάς.

Γιατί οι άνθρωποι με υψηλές επιδόσεις υποφέρουν περισσότερο

Θα περίμενε κανείς ότι οι high achievers, έχοντας ήδη αποδείξεις της αξίας τους, θα ήταν πιο ανθεκτικοί. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο, καθώς οι άνθρωποι αυτοί τείνουν να έχουν στενά ορισμένες ομάδες αναφοράς. Αν συγκρίνετε τον εαυτό σας μόνο με 10 συγκεκριμένα άτομα, η επιτυχία ενός εξ αυτών αντιπροσωπεύει μια τεράστια μεταβολή στο αντιληπτό σας στάτους.

Επιπλέον, η επιτυχία ενός ομότιμου ενεργοποιεί μια απειλή ταυτότητας. Για έναν άνθρωπο που έχει χτίσει την αυτοεικόνα του πάνω στην επαγγελματική επάρκεια, η προαγωγή ενός άλλου δεν είναι απλώς μια είδηση, αλλά ένα υπαρξιακό ερώτημα για τη δική του πορεία. Αυτό το μοτίβο συχνά συνδέεται με την υπερβολική υπευθυνότητα που αναπτύσσουν ορισμένα άτομα από την παιδική τους ηλικία.

Οι 5 τρόποι που η σύγκριση αποδομεί την εβδομάδα σας

Πρώτον, η σχετική αποστέρηση επαναπροσδιορίζει τα επιτεύγματά σας ως ανεπαρκή. Μέσα από το φαινόμενο της αντίθεσης, η αντικειμενική σας πρόοδος αρχίζει να μοιάζει με «βραβείο παρηγοριάς», παρόλο που τίποτα δεν άλλαξε στη δική σας δουλειά τις τελευταίες 24 ώρες.

Δεύτερον, προκαλείται γνωστική ασυμφωνία. Μπορεί να νιώθετε ειλικρινή χαρά για τον φίλο σας, αλλά ταυτόχρονα να αισθάνεστε έναν «κόμπο» στο στήθος. Αυτή η σύγκρουση συναισθημάτων δημιουργεί ψυχολογική εξάντληση, καθώς προσπαθείτε να συμβιβάσετε δύο αντιφατικές αλήθειες.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κοινωνικών ερευνητών, η τάση για κοινωνική απόσυρση μετά από μια τέτοια είδηση είναι ο πιο επικίνδυνος μηχανισμός. Αντί να επιδιώξετε τη δικτύωση, κλείνεστε στον εαυτό σας, χάνοντας ευκαιρίες που θα μπορούσαν να καλύψουν το αντιληπτό κενό. Συχνά, αυτό το αίσθημα πηγάζει από την ανάγκη απελευθέρωσης από το αόρατο σκορ των κοινωνικών οροσήμων.

Πώς να διαχειριστείτε το αίσθημα της αποστέρησης

Το πρώτο βήμα είναι η λεκτική κατονομάζιση του συναισθήματος. Η έρευνα δείχνει ότι η φράση «βιώνω σχετική αποστέρηση» μειώνει τη δραστηριότητα στην αμυγδαλή του εγκεφάλου, σε αντίθεση με την αυτοκριτική που προσθέτει περιττή ντροπή σε μια ήδη επώδυνη κατάσταση.

Είναι επίσης απαραίτητο να διευρύνετε την ομάδα αναφοράς σας. Όσο πιο στενό είναι το παράθυρο σύγκρισης, τόσο πιο έντονος είναι ο πόνος. Αν κοιτάξετε τη συνολική σας πορεία και όχι μόνο τα τελευταία δύο χρόνια, η σύγκριση χάνει τη βαρυτική της δύναμη. Συχνά, αυτά τα μοτίβα έχουν τις ρίζες τους στη σύγκριση με τα αδέλφια κατά την παιδική ηλικία, η οποία πρέπει να αναγνωριστεί για να εξουδετερωθεί.

Τέλος, ελέγξτε το αφήγημα που δημιουργείτε. Η προαγωγή κάποιου άλλου είναι ένα γεγονός, όχι μια αξιολογική κρίση για τη δική σας αξία. Η ένταση που νιώθετε δεν είναι απόδειξη κακίας, αλλά απόδειξη ότι νοιάζεστε βαθιά για το έργο σας και παραμένετε ενεργοί στο «παιχνίδι» της εξέλιξης.