Γιατί η μοναξιά των Boomers στη σύνταξη δεν οφείλεται στην έλλειψη ανθρώπων αλλά στην απώλεια της εργασιακής «σκαλωσιάς»

Η συνταξιοδότηση συχνά αποκαλύπτει μια οδυνηρή αλήθεια: οι σχέσεις δεκαετιών στο γραφείο μπορεί να εξαφανιστούν την ίδια στιγμή που αδειάζετε το γραφείο σας. Η ψυχολογία υποστηρίζει ότι το αίσθημα κενού δεν πηγάζει από την απουσία ανθρώπων, αλλά από την κατάρρευση του πλαισίου που συγκρατούσε τις κοινωνικές μας επαφές για 35 ολόκληρα χρόνια. Η πραγματική πρόκληση για τη γενιά των Boomers είναι η μετάβαση από τις σχέσεις ανάγκης στις σχέσεις πρόθεσης, σε μια περίοδο που ο χρόνος παύει να είναι δομημένος.

Η μετάβαση από μια έντονη επαγγελματική ζωή στην ηρεμία της σύνταξης δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή καθημερινότητας, αλλά μια βίαιη αποδόμηση της κοινωνικής ταυτότητας. Για δεκαετίες, η εργασία λειτουργούσε ως ένας αόρατος συνδετικός ιστός, παρέχοντας μια έτοιμη δομή αλληλεπίδρασης που κάλυπτε την έλλειψη βαθύτερης, προσωπικής σύνδεσης. Όταν αυτό το πλαίσιο αφαιρείται, πολλοί συνταξιούχοι έρχονται αντιμέτωποι με το γεγονός ότι οι κοινωνικοί τους κύκλοι ήταν στην πραγματικότητα κατασκευάσματα των συνθηκών και όχι της επιλογής.

Η ψευδαίσθηση της επαγγελματικής εγγύτητας

Το φαινόμενο που πολλοί βιώνουν ως μοναξιά είναι στην πραγματικότητα η αποκάλυψη της «ψευδαίσθησης της εγγύτητας». Πρόκειται για την τάση μας να εκλαμβάνουμε την καθημερινή τριβή και τη γειτνίαση στο γραφείο ως βαθιά προσωπική φιλία, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για σχέσεις με ημερομηνία λήξης που βασίζονται σε κοινά projects και παράπονα. Χωρίς την κοινή ατζέντα των meetings και το τελετουργικό του καφέ, αυτές οι επαφές ατροφούν, καθώς δεν διαθέτουν το υπόβαθρο που απαιτείται για να επιβιώσουν έξω από τους τοίχους της εταιρείας.

Σύμφωνα με την Αρχή της Εγγύτητας — η ψυχολογική τάση να αναπτύσσουμε δεσμούς με άτομα λόγω της φυσικής μας συνύπαρξης στον ίδιο χώρο — η εργασία μάς προσφέρει μια «κοινωνική σκαλωσιά» που μας κάνει να νιώθουμε συνδεδεμένοι χωρίς να καταβάλλουμε προσπάθεια. Όταν αυτή η σκαλωσιά καταρρέει, συνειδητοποιούμε ότι δεν μάθαμε ποτέ να χτίζουμε σχέσεις από πέτρα, δηλαδή δεσμούς που βασίζονται σε κοινές αξίες και όχι σε κοινά ωράρια.

Γιατί οι «φιλίες της περίστασης» καταρρέουν

Οι περισσότερες επαγγελματικές σχέσεις είναι περιστασιακές φιλίες, οι οποίες εξυπηρετούν μια συγκεκριμένη λειτουργία σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Οι κολλητοί του γραφείου συχνά γίνονται ξένοι μέσα σε λίγους μήνες, όχι λόγω κακίας, αλλά επειδή η κοινή τους γλώσσα ήταν η δουλειά. Όταν το αντικείμενο της εργασίας χάνεται, χάνεται και ο λόγος της επικοινωνίας, αφήνοντας πίσω του μια αμήχανη σιωπή που δύσκολα γεμίζει με απλές κουβέντες για τον καιρό.

Επιπλέον, η ποιότητα των συνδέσεων στην τρίτη ηλικία επηρεάζεται από την απώλεια των μικρών καθημερινών αλληλεπιδράσεων που μας έδιναν την αίσθηση του «ανήκειν». Σύμφωνα με παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων, η μοναξιά των Boomers είναι συχνά μια «μοναξιά μέσα στο πλήθος», όπου οι άνθρωποι περιβάλλονται από γνωστούς στο σούπερ μάρκετ ή στο φαρμακείο, αλλά στερούνται εκείνου του ενός ατόμου που γνωρίζει την πραγματική τους ψυχική κατάσταση.

Η παγίδα της αυτόματης κοινωνικοποίησης

Υπάρχει ένας διαδεδομένος μύθος ότι η συνταξιοδότηση θα φέρει αυτόματα νέους φίλους μέσω των χόμπι, όπως το γκολφ ή ο εθελοντισμός. Ωστόσο, η φυσική παρουσία σε ένα κλαμπ δεν ισοδυναμεί με σύνδεση. Μπορεί κανείς να συμμετέχει σε δεκάδες δραστηριότητες και να παραμένει συναισθηματικά απομονωμένος, αν δεν υπάρχει η πρόθεση για ευαλωτότητα και η διάθεση να «ρίξει τη μάσκα» του επαγγελματία που φορούσε για δεκαετίες.

Η intentionality (προθετικότητα) είναι η λέξη-κλειδί για την επιβίωση στη νέα πραγματικότητα. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν ότι οι συνταξιούχοι που ευημερούν είναι εκείνοι που αντιμετωπίζουν την κοινωνικοποίηση ως εργασία, δημιουργώντας δικές τους δομές, όπως εβδομαδιαίες συναντήσεις ή σταθερές παρέες, που δεν βασίζονται στην τύχη αλλά στη δέσμευση.

Η επόμενη μέρα: Χτίζοντας δεσμούς που αντέχουν

Για να νικηθεί η μοναξιά της σύνταξης, απαιτείται μια ριζική αλλαγή νοοτροπίας. Πρέπει να σταματήσουμε να μετράμε κεφάλια και να αρχίσουμε να μετράμε ουσιαστικές συζητήσεις. Η ποιότητα υπερτερεί της ποσότητας, και τρεις άνθρωποι που γνωρίζουν την αλήθεια μας είναι πολυτιμότεροι από τριάντα που γνωρίζουν απλώς το όνομά μας. Η ευαλωτότητα, η παραδοχή δηλαδή ότι μας λείπει η δομή ή ότι νιώθουμε μελαγχολία, είναι το πρώτο βήμα για να μετατρέψουμε έναν ξένο σε πραγματικό φίλο.

Το μέλλον της κοινωνικής μας ζωής μετά την καριέρα εξαρτάται από το αν θα έχουμε το κουράγιο να προσεγγίσουμε τους άλλους πέρα από τα τυπικά. Η συνταξιοδότηση δεν είναι το τέλος της κοινωνικής μας ύπαρξης, αλλά η ευκαιρία να χτίσουμε σχέσεις που δεν χρειάζονται το γραφείο για να αναπνεύσουν. Η πραγματική σύνδεση ξεκινά εκεί που τελειώνει η επαγγελματική υποχρέωση.