Γιατί η φροντίδα ενός σκύλου από καταφύγιο θεραπεύει τη μοναξιά καλύτερα από την αυτοφροντίδα

Νέες έρευνες στη νευροβιολογία αποκαλύπτουν ότι η φροντίδα ενός ευάλωτου σκύλου λειτουργεί ως «κερκόπορτα» για την επαναρρύθμιση του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου. Όταν η μοναξιά μας ωθεί σε κατάσταση επιβίωσης (survival mode), η κλασική αυτοφροντίδα συχνά αποτυγχάνει, όμως η έκκριση ωκυτοκίνης μέσω της ανατροφής ενός εξαρτώμενου πλάσματος προσφέρει μια μοναδική διέξοδο επούλωσης.

Αυτή η επιστημονική ανακάλυψη έρχεται να ανατρέψει την παραδοσιακή αντίληψη για την αυτοβοήθεια, εξηγώντας γιατί οι πρακτικές αυτοφροντίδας συχνά φαντάζουν ακατόρθωτες για όσους παλεύουν με την κοινωνική απομόνωση. Το παρασκήνιο της υπόθεσης κρύβεται στη νευροβιολογική ακαμψία που προκαλεί η παρατεταμένη μοναξιά, εγκλωβίζοντας το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο αυτοσυντήρησης.

Ο εγκέφαλος σε κατάσταση επιβίωσης και το παράδοξο της αυτοφροντίδας

Όταν βιώνουμε έντονη μοναξιά ή κατάθλιψη, ο εγκέφαλός μας μετατοπίζεται σε αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν κατάσταση επιβίωσης (survival mode). Σε αυτή τη φάση, η εστίαση στρέφεται αποκλειστικά στην αυτοσυντήρηση, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την υιοθέτηση νέων συνηθειών, όπως οι στρατηγικές κατά της μοναξιάς που συχνά προτείνονται στους πρόωρα συνταξιούχους.

Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο προσπαθούμε να «αναγκάσουμε» τον εαυτό μας να νιώσει καλύτερα, τόσο περισσότερο ο εγκέφαλος αντιστέκεται. Οι πρωινές ρουτίνες και τα ημερολόγια ευγνωμοσύνης συχνά αποτυγχάνουν, διότι δεν πυροδοτούν τους απαραίτητους νευροδιαβιβαστές σύνδεσης που χρειάζεται το σύστημα για να ηρεμήσει.

Η ωκυτοκίνη ως νευροβιολογικός καταλύτης επούλωσης

Η Catherine A. Sanderson, Ph.D., επισημαίνει ότι η ωκυτοκίνη εκκρίνεται αυτόματα όταν συμμετέχουμε σε δραστηριότητες ανατροφής. Αυτή η «ορμόνη της αγάπης» είναι αδύνατο να παραχθεί σε επαρκείς ποσότητες όταν προσπαθούμε να φροντίσουμε τον εαυτό μας ενώ βρισκόμαστε σε συναισθηματική εξάντληση.

Αντίθετα, η φροντίδα ενός σκύλου από καταφύγιο, ο οποίος εξαρτάται απόλυτα από εμάς, δημιουργεί μια εξωτερική ανάγκη που παρακάμπτει τις εσωτερικές μας αντιστάσεις. Η ευαλωτότητα του ζώου γίνεται ο μοχλός που ξεκλειδώνει το σύστημα ανταμοιβής, προσφέροντας νόημα στην καθημερινότητα ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Ρύθμιση του νευρικού συστήματος μέσα από την καθημερινή αλληλεπίδραση

Η επαφή με έναν σκύλο προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Σύμφωνα με το Polyvagal Institute, η σταθερή ρυθμική κίνηση του χαϊδέματος και η συγχρονισμένη αναπνοή με το ζώο βοηθούν το σώμα να βγει από την κατάσταση «μάχης ή φυγής».

Επιπλέον, η υποχρέωση για μια βόλτα με τον σκύλο λειτουργεί ως μη διαπραγματεύσιμος παράγοντας κίνησης. Η έκθεση στη φύση και η τυχαία κοινωνικοποίηση με άλλους ιδιοκτήτες δημιουργούν μια αυθόρμητη κοινότητα, μειώνοντας τα επίπεδα του κοινωνικού άγχους χωρίς την πίεση μιας δομημένης θεραπείας.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ειδικών ψυχικής υγείας, η θεραπευτική ισχύς αυτής της σχέσης έγκειται στην απουσία κοινωνικής κριτικής. Επισημαίνεται από παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων ότι η υιοθεσία ενός ζώου με «τραύματα» δημιουργεί μια κοινή γλώσσα επούλωσης, η οποία επιταχύνει την ανάκαμψη του ιδιοκτήτη.

Η επόμενη μέρα: Από τη μοναξιά στην αμοιβαία θεραπεία

Η σχέση με έναν σκύλο διάσωσης δεν είναι απλώς μια μορφή συντροφικότητας, αλλά μια διαδικασία αμοιβαίας αποκατάστασης. Έρευνες που δημοσιεύθηκαν στο Scientific Reports επιβεβαιώνουν ότι οι ιδιοκτήτες κατοικιδίων βιώνουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα μοναξιάς, ειδικά όταν ζουν μόνοι.

Τελικά, το πλάσμα που νομίζαμε ότι σώζουμε, καταλήγει να σώζει εμάς, επαναπρογραμματίζοντας τον τρόπο που ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τη σύνδεση και τον σκοπό. Αυτή η νευροβιολογική γέφυρα είναι ίσως το πιο ισχυρό εργαλείο που διαθέτουμε για να επιστρέψουμε στην ψυχική ισορροπία.