Γιατί ελκύετε τοξικές σχέσεις: Τα 8 «σιωπηλά» χαρακτηριστικά που επαναλαμβάνουν το ίδιο μοτίβο

Η επανάληψη τοξικών μοτίβων στις σχέσεις δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός, αλλά συχνά πηγάζει από ασυνείδητες στρατηγικές επιβίωσης που αναπτύχθηκαν στην παιδική ηλικία. Σύμφωνα με την ψυχολογία, ορισμένα «σιωπηλά» χαρακτηριστικά, όπως η ανασφαλής προσκόλληση και το ανεπούλωτο τραύμα, εγκλωβίζουν το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο γνώριμων αλλά επιβλαβών δυναμικών.

Η τάση να αναζητούμε συντρόφους που μας πληγώνουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που συνέβη στο παρελθόν εξηγείται μέσω της έννοιας της Καταναγκαστικής Επανάληψης — η ασυνείδητη ανάγκη του ατόμου να αναπαράγει τραυματικές εμπειρίες με την ελπίδα να τις ελέγξει αυτή τη φορά — η οποία λειτουργεί ως ένας εσωτερικός «πλοηγός» που μας οδηγεί σε χαρτογραφημένα μονοπάτια πόνου. Αυτό το φαινόμενο δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα, αλλά μια προσπάθεια του ψυχισμού να βρει λύση σε παλιά τραύματα μέσα από νέους ανθρώπους.

Η θεωρία της προσκόλλησης και το «οικείο» τραύμα

Το θεμέλιο αυτών των επαναλαμβανόμενων επιλογών βρίσκεται συχνά στην παιδική ηλικία και στον τρόπο που συνδεθήκαμε με τους πρώτους μας φροντιστές. Σύμφωνα με τη Θεωρία της Προσκόλλησης, οι άνθρωποι με ανασφαλή ή αγχώδη δεσμό τείνουν να αναζητούν συντρόφους που επιβεβαιώνουν τους φόβους τους για εγκατάλειψη ή συναισθηματική απόσταση.

Για πολλούς, η συναισθηματική διαθεσιμότητα μπορεί να φαντάζει ξένη ή ακόμα και βαρετή. Αντίθετα, η ένταση και η αστάθεια ενός επώδυνου συντρόφου εκλαμβάνονται λανθασμένα ως βαθιά σύνδεση, επειδή η νευροβιολογία μας αναγνωρίζει το γνώριμο περιβάλλον της παιδικής μας ηλικίας ως «ασφαλές», ακόμα και αν ήταν τοξικό.

Επιπλέον, το ανεπούλωτο τραύμα λειτουργεί ως μαγνήτης. Όταν κουβαλάμε εσωτερικευμένες ενοχές ή την πεποίθηση ότι δεν αξίζουμε αγάπη, επιλέγουμε ασυνείδητα άτομα που θα αναπαράγουν αυτές τις πεποιθήσεις, επιβεβαιώνοντας την αρνητική εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Η παγίδα της χαμηλής αυτοεκτίμησης και των ορίων

Η χρόνια χαμηλή αυτοεκτίμηση αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς παράγοντες που μας κρατούν εγκλωβισμένους σε τοξικές συμπεριφορές. Όταν ένα άτομο δεν πιστεύει στην προσωπική του αξία, τείνει να ανέχεται συμπεριφορές που κάποιος με υγιή αυτοεικόνα θα απέρριπτε αμέσως, φοβούμενο ότι δεν θα βρει ποτέ κάτι καλύτερο.

Παράλληλα, η έλλειψη οριοθέτησης μετατρέπει το άτομο σε «σφουγγάρι» για το χάος των άλλων. Χωρίς σαφή συναισθηματικά όρια, οι ανάγκες του συντρόφου γίνονται προτεραιότητα, ενώ οι προσωπικές επιθυμίες θυσιάζονται στον βωμό της διατήρησης μιας εύθραυστης ειρήνης. Αυτή η τάση για ευχαρίστηση των άλλων (people-pleasing) προσελκύει άτομα που αναζητούν κάποιον να εκμεταλλευτούν.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ειδικών ψυχικής υγείας, η αδυναμία αναγνώρισης των κόκκινων σημαιών στην αρχή μιας σχέσης οφείλεται συχνά στην εξιδανίκευση του συντρόφου. Η ανάγκη μας να «σώσουμε» ή να «διορθώσουμε» κάποιον λειτουργεί ως μηχανισμός αποφυγής των δικών μας εσωτερικών κενών.

Η ψευδαίσθηση της «διόρθωσης» και η αυτογνωσία

Η πεποίθηση ότι μπορούμε να αλλάξουμε έναν τοξικό άνθρωπο μέσω της θυσίας και της υπομονής είναι μια από τις πιο επικίνδυνες αυταπάτες. Αυτό το μοτίβο συνδέεται συχνά με την συνεξάρτηση, όπου η αυτοεκτίμηση του ατόμου εξαρτάται από το πόσο απαραίτητο νιώθει για τη σωτηρία του άλλου.

Η έλλειψη αυτογνωσίας είναι το τελευταίο εμπόδιο. Χωρίς την ικανότητα να παρατηρήσουμε τα δικά μας επαναλαμβανόμενα λάθη, παραμένουμε θύματα των περιστάσεων, κατηγορώντας πάντα την «κακή τύχη» ή τους «κακούς συντρόφους». Η τήρηση ημερολογίου ή η ψυχοθεραπεία μπορούν να αποκαλύψουν τις ασυνείδητες επιλογές μας.

Η επόμενη μέρα και η αλλαγή πορείας

Το σπάσιμο αυτών των μοτίβων απαιτεί συνειδητή προσπάθεια και την αποδοχή ότι η σταθερότητα και η ηρεμία μπορεί αρχικά να μοιάζουν «ξένες». Η αναγνώριση ότι αξίζετε μια σχέση που σας εξυψώνει και δεν σας εξαντλεί είναι το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα για την ψυχική σας απελευθέρωση.

Εν αναμονή της εσωτερικής αλλαγής, οι κοινωνικοί ερευνητές τονίζουν ότι η θεραπεία ξεκινά από την επανασύνδεση με τον εαυτό. Αντί να αναρωτιέστε «γιατί μου συμβαίνει αυτό», ξεκινήστε να ρωτάτε «τι είναι αυτό που με κάνει να νιώθω οικεία σε αυτόν τον πόνο», θέτοντας τις βάσεις για υγιέστερες μελλοντικές συνδέσεις.