Άνοια: Οι 7 αλλαγές στην προσωπικότητα που εμφανίζονται πριν από την απώλεια μνήμης

Η άνοια δεν ξεκινά πάντα με τη λήθη των ονομάτων, αλλά συχνά εκδηλώνεται μέσα από ριζικές αλλαγές στην προσωπικότητα που προηγούνται των κλασικών συμπτωμάτων μνήμης. Σύμφωνα με νευρολογικές έρευνες, η διάβρωση του μετωπιαίου λοβού μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ενσυναίσθησης και κοινωνικών φραγμών, ανατρέποντας την εικόνα του αγαπημένου μας προσώπου πολύ πριν εμφανιστεί το πρώτο κενό μνήμης.

Η αντίληψη ότι η γνωστική παρακμή ξεκινά αποκλειστικά από το να ξεχνά κανείς πού άφησε τα κλειδιά του αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους μύθους της σύγχρονης γηριατρικής. Στην πραγματικότητα, η νευροεκφυλιστική διαδικασία συχνά «χτυπά» πρώτα τα κέντρα του εγκεφάλου που ελέγχουν τη συμπεριφορά και το συναίσθημα, δημιουργώντας μια σταδιακή μεταμόρφωση του χαρακτήρα.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της κατανόησης ότι η μνήμη δεν είναι ένα απομονωμένο σύστημα, αλλά συνδέεται άρρηκτα με την ψυχολογική ανάγκη διατήρησης της ταυτότητας. Όταν ο εγκέφαλος αρχίζει να δυσλειτουργεί, οι πρώτες «ρωγμές» εμφανίζονται στον τρόπο που το άτομο αλληλεπιδρά με τον κόσμο, καθιστώντας την έγκαιρη αναγνώριση αυτών των σημαδιών κρίσιμη για τη διαχείριση της νόσου.

1. Η απενεργοποίηση της ενσυναίσθησης

Ένα από τα πιο οδυνηρά πρώιμα σημάδια είναι η εξαφάνιση της συναισθηματικής ζεστασιάς. Άνθρωποι που κάποτε ήταν εξαιρετικά ευαίσθητοι, αρχίζουν να αντιδρούν με παγερή αδιαφορία ή ακόμα και ακατάλληλο γέλιο σε δυσάρεστες καταστάσεις.

Σύμφωνα με έρευνες από το Cognitive Neurology Center του Πανεπιστημίου Northwestern, οι περιοχές του εγκεφάλου που ευθύνονται για την επεξεργασία των συναισθημάτων επηρεάζονται συχνά πρώτες. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής χάνει κυριολεκτικά την ικανότητα να «διαβάζει» τα συναισθήματα των άλλων, χωρίς να το κάνει από πρόθεση ή κακία.

2. Η κατάρρευση των κοινωνικών φίλτρων

Η απώλεια κοινωνικής αναστολής μετατρέπει έναν ευγενικό άνθρωπο σε κάποιον που κάνει απρεπή σχόλια σε αγνώστους ή μοιράζεται ακατάλληλες σκέψεις σε δημόσιο χώρο. Ο μετωπιαίος λοβός, ο οποίος λειτουργεί ως το «φρένο» της συμπεριφοράς μας, παύει να λειτουργεί αποτελεσματικά.

Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε αμήχανες κοινωνικές στιγμές, όπου ο ασθενής μπορεί να σχολιάσει το βάρος κάποιου στο σούπερ μάρκετ ή να αποκαλύψει προσωπικά μυστικά. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η ηθική πυξίδα του ατόμου δεν έχει χαλάσει, αλλά το εργαλείο που την εφαρμόζει έχει υποστεί βλάβη.

3. Η κυριαρχία της απάθειας

Η απάθεια είναι ίσως το πιο παραγνωρισμένο σύμπτωμα, καθώς συχνά συγχέεται με την κατάθλιψη ή την τεμπελιά. Ο άνθρωπος που είχε έντονα χόμπι και ενδιαφέροντα, ξαφνικά αποσύρεται πλήρως και περνά ώρες κοιτάζοντας το κενό.

Σύμφωνα με την Alzheimer’s Society, έως και το 70% των ατόμων με άνοια βιώνουν απάθεια πριν γίνουν εμφανή τα προβλήματα μνήμης. Αυτή η κοινωνική απομόνωση δεν είναι επιλογή, αλλά αποτέλεσμα της «απενεργοποίησης» του κέντρου κινήτρων του εγκεφάλου.

4. Παράνοια και αβάσιμες κατηγορίες

Καθώς ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να ερμηνεύσει έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο μπερδεμένος, αρχίζει να κατασκευάζει σενάρια για να καλύψει τα κενά. Οι κατηγορίες για κλοπή αντικειμένων ή συνωμοσίες είναι συνηθισμένες.

Επισημαίνεται από ειδικούς ψυχικής υγείας ότι αυτές οι ψευδαισθήσεις είναι απόλυτα πραγματικές για τον ασθενή. Η προσπάθεια να τους πείσουμε με λογικά επιχειρήματα συνήθως αποτυγχάνει, καθώς ο εγκέφαλός τους έχει ήδη δημιουργήσει μια εναλλακτική αφήγηση για την πραγματικότητα.

5. Ακραίες και απρόβλεπτες εναλλαγές διάθεσης

Οι συναισθηματικές μεταπτώσεις στην άνοια διαφέρουν από τις φυσιολογικές αντιδράσεις γιατί συχνά δεν έχουν σαφή πυροδότη. Μια ήρεμη συζήτηση μπορεί να μετατραπεί σε έκρηξη οργής μέσα σε δευτερόλεπτα.

Αυτή η αστάθεια εξαντλεί τους φροντιστές, οι οποίοι αναγκάζονται να ζουν σε μια διαρκή κατάσταση ετοιμότητας. Η κατανόηση ότι αυτές οι εκρήξεις είναι βιολογικά συμπτώματα και όχι προσωπικές επιθέσεις είναι το κλειδί για τη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας της οικογένειας.

6. Καταναγκαστικές συμπεριφορές και νέες εμμονές

Η εμφάνιση επαναλαμβανόμενων συνηθειών, όπως ο συνεχής έλεγχος των κλειδαριών ή η συλλογή άχρηστων αντικειμένων, αποτελεί μια προσπάθεια του εγκεφάλου να επιβάλει τάξη στο χάος. Έρευνες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Brain δείχνουν ότι αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν τη λήθη.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών στον τομέα της γηριατρικής, η υιοθέτηση αυτών των τελετουργικών προσφέρει μια ψευδαίσθηση ελέγχου στον ασθενή. Η διατήρηση της πνευματικής διαύγειας γίνεται όλο και πιο δύσκολη, και ο ασθενής προσκολλάται σε ό,τι του φαίνεται οικείο.

Η επόμενη μέρα και η αποδοχή

Η συνειδητοποίηση ότι οι αλλαγές στον χαρακτήρα είναι συμπτώματα μιας νόσου και όχι ελαττώματα της προσωπικότητας αλλάζει ριζικά τον τρόπο φροντίδας. Η έγκαιρη παρέμβαση και η ενημέρωση των οικείων μπορούν να προετοιμάσουν το έδαφος για μια πιο αξιοπρεπή διαχείριση της κατάστασης.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι κάτω από όλες αυτές τις στρώσεις των αλλαγών, η ουσία του ανθρώπου παραμένει παρούσα. Η εστίαση στην αγάπη και την υπομονή, αντί για τη διόρθωση της συμπεριφοράς, είναι το πιο ισχυρό εργαλείο που διαθέτει ένας φροντιστής σε αυτό το δύσκολο ταξίδι.