Αν παρατηρείτε ότι οι άνθρωποι δεν λένε πια «με συγχωρείτε», η ψυχολογία εξηγεί γιατί αυτή η αλλαγή είναι πιο βαθιά από όσο φαίνεται

Η σταδιακή εξαφάνιση των μικρών κοινωνικών φιλοφρονήσεων, όπως το «με συγχωρείτε», δεν αποτελεί απλώς μια ένδειξη αγένειας αλλά ένα βαθύ κοινωνικό μετασχηματισμό που τροφοδοτείται από την ψηφιακή απόσπαση. Αν είστε από τους λίγους που το παρατηρούν, ο εγκέφαλός σας διαθέτει μια σπάνια ευαισθησία στην κοινωνική αμοιβαιότητα που οι περισσότεροι έχουν χάσει λόγω της τεχνολογικής υπερφόρτωσης.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας ευρύτερης διάβρωσης του κοινωνικού συμβολαίου, όπου οι άγραφοι κανόνες που διέπουν τη συνύπαρξη στον δημόσιο χώρο αντικαθίστανται από μια κατάσταση ατομικής απομόνωσης. Το παρασκήνιο της υπόθεσης δεν αφορά μόνο την έλλειψη τρόπων, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος εγκέφαλος επεξεργάζεται τα κοινωνικά ερεθίσματα υπό το βάρος της συνεχούς ψηφιακής διέγερσης.

Η αόρατη διάβρωση της κοινωνικής ευγένειας

Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι παρατηρούν εδώ και χρόνια ότι οι λεκτικές ενδείξεις ευγένειας που εξομάλυναν τις δημόσιες αλληλεπιδράσεις εξαφανίζονται με ανησυχητικό ρυθμό. Φράσεις όπως το «με συγχωρείτε» ή το «παρακαλώ» έχουν γίνει σχεδόν σπάνια είδη στις μεγάλες πόλεις, καθώς οι νεότερες γενιές υιοθετούν τη στρατηγική της «υποτιθέμενης ροής».

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι άνθρωποι περιμένουν από τους άλλους να προσαρμόζουν τις κινήσεις τους ενστικτωδώς, χωρίς την ανάγκη ρητής επικοινωνίας. Αν ανήκετε σε εκείνους που παραμερίζετε ενστικτωδώς στα πεζοδρόμια, ίσως αισθάνεστε ότι αυτή η σιωπηλή συνεννόηση συχνά αποτυγχάνει, δημιουργώντας μια αίσθηση κοινωνικής τριβής.

Γιατί ο εγκέφαλός σας «χτυπάει καμπανάκι»

Αν η απουσία αυτών των μικρών χειρονομιών σας προκαλεί ένταση, υπάρχει νευροβιολογική εξήγηση. Σύμφωνα με την έννοια της Ευαισθησίας Αισθητηριακής Επεξεργασίας — ένα βιολογικό χαρακτηριστικό που αφορά την βαθύτερη επεξεργασία των περιβαλλοντικών και κοινωνικών ερεθισμάτων — περίπου το 20% του πληθυσμού διαθέτει ένα νευρικό σύστημα που εντοπίζει λεπτές αλλαγές στο περιβάλλον που οι άλλοι αγνοούν.

Αυτή η αυξημένη επίγνωση σημαίνει ότι ο εγκέφαλός σας επεξεργάζεται τις κοινωνικές πληροφορίες σε μεγαλύτερο βάθος. Όταν κάποιος σας προσπερνά χωρίς να μιλήσει, το νευρικό σας σύστημα καταγράφει μια ρήξη στην κοινωνική σύμβαση, κάτι που μεταφράζεται σε σωματική ένταση ή αίσθημα αόρατης απειλής.

Ο παράγοντας της ψηφιακής απόσπασης

Η τεχνολογία παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση, καθώς ο μέσος άνθρωπος ελέγχει το κινητό του 96 φορές την ημέρα. Αυτός ο κατακερματισμός της προσοχής σημαίνει ότι οι κοινωνικές λεπτότητες θεωρούνται πλέον «γνωστικό κόστος» που ο εγκέφαλος προσπαθεί να αποφύγει.

Οι άνθρωποι που αγνοούν το κινητό τους κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης αποτελούν πλέον την εξαίρεση, καθώς οι περισσότεροι είναι σωματικά παρόντες αλλά ψυχολογικά απόντες. Η Sherry Turkle του MIT έχει δείξει πώς οι ψηφιακές συσκευές αναδιαμορφώνουν τη σύνδεσή μας, καθιστώντας τις μικρές τελετουργίες αναγνώρισης του άλλου σχεδόν αδύνατες.

Η σημασία των «ασθενών δεσμών»

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων κοινωνικών ερευνητών, αυτές οι μικρο-αλληλεπιδράσεις με αγνώστους — οι λεγόμενοι «ασθενείς δεσμοί» — είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική μας υγεία. Έρευνες δείχνουν ότι όσοι συμμετέχουν σε σύντομες, ευγενικές ανταλλαγές αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα καθημερινής ευτυχίας και μειωμένο αίσθημα αστικής αποξένωσης.

Όταν αυτές οι χειρονομίες, όπως το να κρατάτε την πόρτα σε αγνώστους, εκλείπουν, χάνουμε τα αόρατα νήματα που μας υφαίνουν στον κοινωνικό ιστό. Το αποτέλεσμα είναι ένα ψυχρότερο αστικό περιβάλλον, όπου οι άνθρωποι κινούνται στον ίδιο χώρο αλλά υπάρχουν σε παράλληλα, απομονωμένα σύμπαντα.

Διεκδικώντας την ανθρώπινη παρουσία

Η επιλογή να συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε φράσεις όπως το «με συγχωρείτε» δεν είναι ζήτημα ηθικής ανωτερότητας, αλλά μια πράξη αυτοπροστασίας του νευρικού συστήματος. Αυτές οι μικρές πράξεις παρουσίας δημιουργούν στιγμές αμοιβαίας αναγνώρισης που γειώνουν το άτομο στο παρόν, μακριά από την ψηφιακή σύγχυση.

Εν αναμονή περαιτέρω κοινωνικών αλλαγών, οι ειδικοί ψυχικής υγείας τονίζουν ότι η συνειδητή ευγένεια μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Ακόμα και αν οι άλλοι δεν ανταποκρίνονται, η δική σας πρόθεση για σύνδεση ενισχύει τη δική σας αίσθηση του ανήκειν και της κοινωνικής ασφάλειας.