- Η κρίση ταυτότητας πηγάζει από την ταύτιση της αξίας με τη χρησιμότητα.
- Η ανεπιθύμητη συμβουλή είναι προσπάθεια ανάκτησης της χαμένης αυθεντίας.
- Η κοινωνική απόσυρση αποτελεί αμυντικό μηχανισμό απέναντι στην αίσθηση αχρηστίας.
- Η άρνηση αποδοχής βοήθειας συνδέεται με τον φόβο της απώλειας ελέγχου.
- Ο επαναπροσδιορισμός απαιτεί στροφή από την παραγωγικότητα στην ανθρώπινη σύνδεση.
Η απώλεια του ρόλου του «επιλυτή προβλημάτων» μπορεί να πυροδοτήσει μια βαθιά κρίση ταυτότητας στους άνδρες, οδηγώντας σε ασυνείδητα μοτίβα συμπεριφοράς που συχνά παρερμηνεύονται. Η ψυχολογία αποκαλύπτει ότι όταν η αίσθηση χρησιμότητας καταρρέει λόγω συνταξιοδότησης ή αλλαγής οικογενειακών ρόλων, αναδύονται 9 συγκεκριμένες αντιδράσεις που μαρτυρούν την αγωνιώδη προσπάθεια για επαναπροσδιορισμό του εαυτού.
| Συμπεριφορά | Ψυχολογικό Υπόβαθρο |
|---|---|
| Ανεπιθύμητες συμβουλές | Ανάγκη επιβεβαίωσης αυθεντίας |
| Τεχνητά προβλήματα | Αναζήτηση αίσθησης ελέγχου |
| Κοινωνική απόσυρση | Αποφυγή αισθήματος ασημαντότητας |
| Άρνηση βοήθειας | Φόβος μετάβασης σε κατάσταση αδυναμίας |
| Εμμονή στο παρελθόν | Αναζήτηση αξίας σε παλιούς ρόλους |
Η μετάβαση από έναν κυρίαρχο επαγγελματικό ή κοινωνικό ρόλο σε μια κατάσταση μειωμένης «ζήτησης» δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή καθημερινότητας, αλλά μια βίαιη ανατροπή της αυτοεικόνας. Σύμφωνα με τη θεωρία της Σύντηξης Ρόλου-Ταυτότητας — *όπου το άτομο ταυτίζει την αξία του αποκλειστικά με τη λειτουργικότητά του* — η απώλεια της χρησιμότητας βιώνεται ως υπαρξιακό κενό.
Αυτή η εσωτερική διεργασία έρχεται συχνά ως συνέχεια μιας ευρύτερης εσωτερικής μετάβασης που παρατηρείται μετά τα 60, όπου οι παραδοσιακοί μηχανισμοί επιβεβαίωσης παύουν να λειτουργούν. Το αποτέλεσμα είναι η υιοθέτηση συμπεριφορών που στοχεύουν στην ανάκτηση του ελέγχου και της χαμένης αυθεντίας.
Η αξία ενός ανθρώπου δεν μετριέται από τα προβλήματα που λύνει, αλλά από την ικανότητά του να συνδέεται ως άνθρωπος.
Ψυχολογική Προσέγγιση Ταυτότητας
Η παγίδα της ανεπιθύμητης συμβουλής και η τεχνητή δημιουργία προβλημάτων
Μία από τις πιο κοινές αντιδράσεις είναι η συνεχής παροχή συμβουλών χωρίς να έχουν ζητηθεί. Ο άνδρας που νιώθει παραγκωνισμένος παρεμβαίνει σε συζητήσεις προσφέροντας λύσεις, όχι επειδή το απαιτεί η περίσταση, αλλά για να επιβεβαιώσει στον εαυτό του ότι οι γνώσεις του παραμένουν πολύτιμες.
Παράλληλα, συχνά παρατηρείται η τάση να δημιουργούνται προβλήματα από το μηδέν για να μπορέσουν στη συνέχεια να επιλυθούν. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την υπερβολική ενασχόληση με ασήμαντες οικιακές λεπτομέρειες ή την αναδιοργάνωση συστημάτων που λειτουργούν άψογα, μετατρέποντας μια απλή εργασία σε ένα σύνθετο «έργο».
Αυτή η ανάγκη για έλεγχο μπορεί να επηρεάσει άμεσα το οικογενειακό περιβάλλον, δημιουργώντας συγκεκριμένες παγίδες για τους συντρόφους τους. Η ψυχολογία εξηγεί ότι η εμμονή στη λεπτομέρεια λειτουργεί ως υποκατάστατο της επαγγελματικής ευθύνης που χάθηκε.
Η προσκόλληση στο παρελθόν και η κοινωνική απόσυρση
Όταν το παρόν στερείται σκοπού, η καταφυγή στα περασμένα επιτεύγματα γίνεται συστηματική. Οι συζητήσεις ξεκινούν συχνά με αναφορές σε παλιές επιτυχίες, καθώς ο άνδρας ζητά από το περιβάλλον του να τον αξιολογήσει με βάση το ποιος ήταν και όχι το ποιος είναι σήμερα.
Αντίθετα, αν ο μηχανισμός επιβεβαίωσης αποτύχει, μπορεί να οδηγηθεί σε σταδιακή κοινωνική απόσυρση. Η σκέψη «αν δεν μπορώ να είμαι χρήσιμος, δεν έχω λόγο να υπάρχω εκεί» οδηγεί στην αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων, ενισχύοντας το αίσθημα της κοινωνικής αχρηστίας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων κοινωνικών ερευνητών, αυτή η απομόνωση λειτουργεί ως αμυντικός μηχανισμός ενάντια στον φόβο της ασημαντότητας. Η αποφυγή της σύγκρισης με ενεργά μέλη της κοινωνίας προστατεύει προσωρινά τον εγωισμό, αλλά βαθαίνει τη μοναξιά.
Η δυσκολία στην αποδοχή βοήθειας και ο επαναπροσδιορισμός
Ο άνδρας που έχει συνηθίσει να είναι ο «στύλος» της οικογένειας συχνά εμφανίζει αδυναμία να ζητήσει βοήθεια ο ίδιος. Η παραδοχή μιας ανάγκης εκλαμβάνεται ως ένδειξη αδυναμίας και οριστική μετάβαση στην πλευρά των «ανίσχυρων», γεγονός που προκαλεί έντονη εσωτερική σύγκρουση.
Η υπέρβαση αυτής της κρίσης απαιτεί τη στροφή προς νέες μορφές προσφοράς, όπως ο εθελοντισμός ή η καθοδήγηση (mentoring). Η ψυχολογία τονίζει ότι η αξία του ατόμου πρέπει να αποσυνδεθεί από την παραγωγικότητα και να συνδεθεί με την ανθρώπινη παρουσία.
Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας επισημαίνεται ότι η αποδοχή της ευαλωτότητας είναι το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας νέας, πιο αυθεντικής ταυτότητας. Η επόμενη μέρα δεν αφορά την επίλυση προβλημάτων, αλλά την ουσιαστική σύνδεση με τους γύρω μας.
Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα
Η αναγνώριση αυτών των συμπεριφορών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με κριτική διάθεση, αλλά με ενσυναίσθηση. Πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση σε μια βίαιη αλλαγή ρόλου που απαιτεί χρόνο και στήριξη για να εξισορροπηθεί.
Η αναζήτηση νέων ενδιαφερόντων που δεν έχουν ως στόχο το αποτέλεσμα αλλά τη διαδικασία, μπορεί να λειτουργήσει ως θεραπευτικό εργαλείο. Η μετάβαση από το «κάνω» στο «είμαι» αποτελεί την τελική πρόκληση για κάθε άνδρα που καλείται να ανακαλύψει τον εαυτό του πέρα από τη χρησιμότητα.
Πώς να διαχειριστείτε τη μετάβαση
- Αναζητήστε ρόλους mentoring για να μοιραστείτε την εμπειρία σας χωρίς να επιβάλλεστε.
- Ενταχθείτε σε εθελοντικές ομάδες όπου η προσφορά σας θα έχει άμεσο αντίκτυπο.
- Εξασκηθείτε στην ενεργητική ακρόαση χωρίς να προσφέρετε άμεσα λύσεις.
- Αποδεχθείτε τη βοήθεια από τρίτους ως μια μορφή νέας κοινωνικής σύνδεσης.
- Δημιουργήστε χόμπι που εστιάζουν στη δημιουργικότητα και όχι στο αποτέλεσμα.
