7 λόγοι που οι γενιές του ’60 και του ’70 έχουν «ανοσία» στο στρες που λυγίζει τους νεότερους

Οι άνθρωποι που μεγάλωσαν στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 φαίνεται να διαθέτουν μια ασυνήθιστη ψυχική ανθεκτικότητα απέναντι στις καθημερινές αντιξοότητες. Σύμφωνα με την αναπτυξιακή ψυχολογία, η έλλειψη της άμεσης ικανοποίησης (instant gratification) κατά τα διαμορφωτικά τους χρόνια λειτούργησε ως ένας μηχανισμός θωράκισης του νευρικού τους συστήματος, επιτρέποντάς τους να διαχειρίζονται την πίεση χωρίς την παράλυση που βιώνουν οι νεότερες γενιές.

Αυτή η διαφοροποίηση στη διαχείριση του άγχους δεν οφείλεται σε κάποια γενετική ανωτερότητα, αλλά στο περιβάλλον χαμηλής συνδεσιμότητας και υψηλής αναμονής που επικρατούσε τότε. Η έννοια της αναπτυξιακής ανθεκτικότητας — η ικανότητα του ατόμου να προσαρμόζεται θετικά σε συνθήκες πίεσης ή ελλείψεων — σφυρηλατήθηκε μέσα από την ανάγκη για υπομονή και την αποδοχή του μη ελέγξιμου.

Η απουσία της άμεσης ικανοποίησης ως εκπαίδευση

Στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, η αναμονή ήταν η κανονικότητα, όχι η εξαίρεση. Αν μια συσκευή χάλαγε, ο τεχνικός ερχόταν μετά από μέρες, ενώ αν έχανες μια εκπομπή, δεν υπήρχε δυνατότητα streaming ή επανάληψης.

Αυτό το περιβάλλον δίδαξε σε μια ολόκληρη γενιά ότι δεν απαιτούν όλα τα προβλήματα άμεση λύση. Η ικανότητα να «ζεις με το πρόβλημα» μέχρι να επιλυθεί, μειώνει δραστικά το επίπεδο της κορτιζόλης που εκκρίνεται σε καταστάσεις κρίσης.

Σε αντίθεση με σήμερα, όπου η καθυστέρηση λίγων δευτερολέπτων στη φόρτωση μιας σελίδας προκαλεί εκνευρισμό, οι καθημερινές δυσκολίες εκείνης της εποχής προγραμμάτισαν τον εγκέφαλο για μακροπρόθεσμη υπομονή.

Η ελευθερία του να είσαι πραγματικά μη διαθέσιμος

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα εκείνης της περιόδου ήταν η απουσία διαρκούς ψηφιακής επιτήρησης. Όταν κάποιος έβγαινε από το σπίτι, ήταν πραγματικά μη προσβάσιμος, γεγονός που επέτρεπε στον εγκέφαλο να ξεκουράζεται ουσιαστικά.

Αυτή η πλήρης αποσύνδεση λειτουργούσε ως φυσικό αντίδοτο στο άγχος, καθώς δεν υπήρχε η υπόκωφη αγωνία για αναπάντητες κλήσεις ή επείγοντα email εργασίας κατά τη διάρκεια του δείπνου. Η έλλειψη ψηφιακής επιτήρησης επέτρεπε τη βαθιά εστίαση σε ό,τι συνέβαινε στο «εδώ και τώρα».

Ακόμα και σήμερα, πολλοί εκπρόσωποι αυτής της γενιάς διατηρούν τη συνήθεια να αφήνουν το τηλέφωνο στο σπίτι κατά τη διάρκεια της βόλτας, μια πρακτική που προσφέρει μεγαλύτερη ψυχική αποφόρτιση από οποιαδήποτε εφαρμογή διαλογισμού.

Η ενσωματωμένη κίνηση και το χαμηλό όριο άνεσης

Η φυσική δραστηριότητα δεν ήταν μια επιλογή για το γυμναστήριο, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της επιβίωσης. Το περπάτημα προς το σχολείο ή η χειροκίνητη αλλαγή των καναλιών στην τηλεόραση βοηθούσαν στη φυσική καύση των ορμονών του στρες.

Παράλληλα, οι προσδοκίες για άνεση ήταν σημαντικά χαμηλότερες. Η έλλειψη κλιματισμού στα αυτοκίνητα ή η περιορισμένη θέρμανση στα σπίτια σήμαινε ότι η σωματική δυσφορία δεν ερμηνευόταν ως καταστροφή, αλλά ως μια απλή καθημερινή πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κοινωνικών ερευνητών, όταν το baseline της άνεσης είναι χαμηλότερο, το άτομο αναπτύσσει μεγαλύτερη ψυχική ελαστικότητα. Έτσι, μια καθυστέρηση πτήσης σήμερα φαντάζει λιγότερο τραγική για κάποιον που έχει ταξιδέψει επί ώρες σε ζεστό αυτοκίνητο χωρίς ανέσεις.

Παραγωγική αποδοχή και κοινωνικοί κύκλοι

Η γενιά αυτή ανέπτυξε αυτό που ονομάζουμε «παραγωγική αποδοχή»: τον έλεγχο όσων είναι εφικτά και την πλήρη αδιαφορία για όσα ξεφεύγουν από τη δικαιοδοσία μας. Αυτή η στάση απελευθερώνει τεράστια ψυχικά αποθέματα που οι νεότεροι σπαταλούν σε «life optimization» στρατηγικές.

Επιπλέον, οι κοινωνικοί κύκλοι ήταν μικρότεροι αλλά με μεγαλύτερο βάθος. Η απουσία των επιμελημένων προφίλ στα social media σήμαινε ότι οι σχέσεις βασίζονταν στην πραγματική αλληλεπίδραση, μειώνοντας το φορτίο της κοινωνικής σύγκρισης.

Σήμερα, η επιστροφή σε παραδοσιακές συνήθειες και η στροφή προς το slow living δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσπάθεια των νεότερων να ανακτήσουν την πολύτιμη απλότητα που οι γενιές του ’60 και του ’70 είχαν ως φυσικό δεδομένο.

Η επόμενη μέρα και η υιοθέτηση της απλότητας

Το μυστικό για τη μείωση του στρες στη σύγχρονη εποχή ίσως δεν κρύβεται στην τεχνολογική πρόοδο, αλλά στην επιλεκτική επιστροφή σε κάποιες από τις αρχές του παρελθόντος. Η αναγνώριση ότι λιγότερες επιλογές σημαίνουν λιγότερη πνευματική κόπωση είναι το πρώτο βήμα.

Ενσωματώνοντας μικρές δόσεις «αναλογικής ζωής» στην καθημερινότητά μας, μπορούμε να εκπαιδεύσουμε ξανά το νευρικό μας σύστημα στην ανθεκτικότητα. Η αποδοχή ότι ορισμένα πράγματα είναι απλώς εκτός ελέγχου παραμένει η πιο ισχυρή άμυνα απέναντι στην αβεβαιότητα του μέλλοντος.