Δημήτρης Σαμόλης: Γιατί η φράση «είσαι γκέι αλλά δεν σου φαίνεται» είναι υποτιμητική

Ο Δημήτρης Σαμόλης, σε μια βαθιά ανθρώπινη εξομολόγηση στην εκπομπή «Καλύτερα αργά» το βράδυ της Τετάρτης (15/4), αποδόμησε τα κοινωνικά στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλικότητα. Ο γνωστός καλλιτέχνης εξήγησε στην Αθηναΐδα Νέγκα γιατί θεωρεί ρατσιστικό και υποτιμητικό το δήθεν κομπλιμέντο περί εμφάνισης, αναδεικνύοντας τη θηλυκότητα ως την απόλυτη πηγή δύναμης.

Αυτή η τοποθέτηση του καλλιτέχνη έρχεται σε μια χρονική στιγμή που ο δημόσιος διάλογος για την ορατότητα και την αποδοχή της διαφορετικότητας στην Ελλάδα βρίσκεται σε σημείο καμπής. Η ανάγκη για αποδόμηση των έμφυλων προκαταλήψεων γίνεται όλο και πιο επιτακτική, καθώς οι παραδοσιακές αντιλήψεις για την αρρενωπότητα συγκρούονται με τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η παγίδα του «κομπλιμέντου» και ο λανθάνων ρατσισμός

Ο Δημήτρης Σαμόλης εστίασε σε μια συγκεκριμένη έκφραση που ακούγεται συχνά στην καθημερινότητα: «Είσαι γκέι αλλά δεν σου φαίνεται». Όπως υπογράμμισε, η φράση αυτή, ακόμα και όταν εκφέρεται ως φιλοφρόνηση, παραμένει εκ προοιμίου ρατσιστική, καθώς υπονοεί ότι η ορατή σεξουαλικότητα είναι κάτι μεμπτό.

Σύμφωνα με την έννοια των μικρο-επιθέσεων (microaggressions) — καθημερινές, λεπτές προσβολές που μεταφέρουν υποτιμητικά μηνύματα σε περιθωριοποιημένες ομάδες — τέτοια σχόλια ενισχύουν την εσωτερικευμένη ομοφοβία. Ο καλλιτέχνης αναρωτήθηκε εύστοχα για το ποιο θα ήταν το πρόβλημα αν όντως «του φαινόταν», θίγοντας τον πυρήνα της κοινωνικής υποκρισίας.

Αυτή η προσέγγιση θυμίζει παλαιότερες δηλώσεις του για τη μάχη με την αποδοχή, όπως είχε αναφέρει και στην εξομολόγησή του για το σύνδρομο του καλού μαθητή. Η προσπάθεια να χωρέσει κανείς σε κοινωνικά καλούπια συχνά οδηγεί στην καταπίεση της αληθινής του φύσης.

Η θηλυκότητα ως πράξη θάρρους και δύναμης

Η ανάλυση του Σαμόλη προχώρησε πέρα από την κριτική, προσφέροντας μια νέα οπτική για τη θηλυκή πλευρά του ανθρώπου. Για τον ίδιο, η θηλυκότητα δεν είναι αδυναμία, αλλά η δυνατή πλευρά κάθε ατόμου, ανεξαρτήτως φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού.

«Είναι ότι εκθέτεις την ευάλωτη πλευρά σου και δεν φοβάσαι να την εκθέσεις», σημείωσε χαρακτηριστικά. Αυτή η συναισθηματική έκθεση αποτελεί πράξη γενναιότητας, καθώς το άτομο επιλέγει να γίνει «βορά» σε οποιαδήποτε ενεργειακή επίθεση προκειμένου να παραμείνει αυθεντικό.

Παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων επισημαίνουν ότι η απενοχοποίηση της ευαλωτότητας είναι το κλειδί για την υπέρβαση των τοξικών προτύπων. Όπως έχει συμβεί και με άλλες προσωπικότητες που αποδομούν τα κοινωνικά ταμπού, όπως η Κατερίνα Βρανά στην ανάλυσή της για τη σεξουαλικότητα, η ειλικρίνεια λειτουργεί ως καταλύτης αλλαγής.

Η καθολικότητα της ανθρώπινης φύσης

Ο καλλιτέχνης ξεκαθάρισε ότι αυτά τα χαρακτηριστικά αφορούν κάθε άνθρωπο, συμπεριλαμβανομένων των straight ανδρών και γυναικών. Η ικανότητα να αγκαλιάζει κανείς τη θηλυκή του πλευρά θεωρείται από τον Σαμόλη ως μεγάλη δύναμη που πρέπει να καλλιεργείται.

Η στάση του αυτή ευθυγραμμίζεται με τη γενικότερη τάση καλλιτεχνών να παίρνουν σαφή θέση για την ταυτότητα, όπως έχει πράξει στο παρελθόν και ο Στέλιος Ρόκκος αναφορικά με τη σεξουαλικότητα. Η συνέπεια λόγων και έργων ενισχύει την αξιοπιστία του μηνύματος.

Εν κατακλείδι, η πρόκληση έγκειται στην ενσυνείδητη χρήση του λόγου. Τα σχόλια που θεωρούμε αθώα μπορούν να φέρουν το αντίθετο αποτέλεσμα, τραυματίζοντας την ψυχοσύνθεση του αποδέκτη και συντηρώντας ξεπερασμένα στερεότυπα που η κοινωνία οφείλει πλέον να ξεπεράσει.