Αιμιλιανός Σταματάκης: Γιατί η διαφήμιση του εαυτού στην τέχνη αποτελεί ένα προβληματικό παράδοξο

Ο Αιμιλιανός Σταματάκης και ο Μέμος Μπεγνής ανέλυσαν στην εκπομπή «Καλύτερα αργά» τις δομικές παθογένειες του καλλιτεχνικού χώρου στην Ελλάδα, εστιάζοντας στην απουσία επαγγελματικής εκπροσώπησης. Ο Σταματάκης προχώρησε σε μια βαθιά ανάλυση για το υπαρξιακό παράδοξο που προκύπτει όταν ο καλλιτέχνης αναγκάζεται να αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως εμπορεύσιμο προϊόν, υπογραμμίζοντας τη σύγκρουση μεταξύ τέχνης και βιοπορισμού.

Η συζήτηση για την επαγγελματική υπόσταση των καλλιτεχνών στην Ελλάδα συχνά προσκρούει σε ένα άτυπο καθεστώς ερασιτεχνισμού, όπου η έλλειψη θεσμικών διαμεσολαβητών αφήνει τον δημιουργό εκτεθειμένο σε άνισες διαπραγματεύσεις. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς παράδοσης όπου το «κλείσιμο» μιας δουλειάς βασίζεται περισσότερο στις προσωπικές σχέσεις και λιγότερο σε δομημένα συμβόλαια, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η ισχύς των εργοδοτών παραμένει συχνά ανεξέλεγκτη.

Η απουσία μάνατζερ ως εργαλείο ελέγχου

Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο Αιμιλιανός Σταματάκης στην Αθηναΐδα Νέγκα, η απουσία μάνατζερ στην ελληνική αγορά δεν είναι τυχαία, αλλά εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα ελέγχου. Ο ηθοποιός εξήγησε ότι η ύπαρξη ενός τρίτου προσώπου που θα διαπραγματευόταν για τον καλλιτέχνη θα αφαιρούσε από τους εργοδότες τη δυνατότητα να ελέγχουν τις αμοιβές και τους όρους εργασίας, εκμεταλλευόμενοι τη συναισθηματική φόρτιση ή τη δυσκολία του καλλιτέχνη να μιλήσει για οικονομικά ζητήματα.

Όπως επισημαίνουν παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων, η άρνηση του συστήματος να αποδεχθεί την επαγγελματική εκπροσώπηση συνδέεται με την επιθυμία αποφυγής της θεσμικής διαφάνειας. Η διαδικασία της διαπραγμάτευσης απαιτεί μια επιχειρηματική προσέγγιση, την οποία ο καλλιτέχνης, λόγω φύσης και σπουδών, συχνά δεν διαθέτει. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Μέμος Μπεγνής τόνισε πως ο καλλιτέχνης δεν είναι επιχειρηματίας και δεν έχει εκπαιδευτεί στις δημόσιες σχέσεις ή τη στρατηγική της αγοράς.

Το παράδοξο της αυτοπροβολής και το «εγώ» ως προϊόν

Το πιο ενδιαφέρον σημείο της ανάλυσης του Σταματάκη αφορά τον ψυχολογικό αντίκτυπο της αυτοπροβολής. Η έννοια της αυτο-αντικειμενοποίησης — *η διαδικασία κατά την οποία το άτομο αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως ένα αντικείμενο προς αξιολόγηση από άλλους* — περιγράφει ακριβώς το πρόβλημα που έθεσε ο ηθοποιός. Όταν το προϊόν στην τέχνη είναι ο ίδιος ο εαυτός, η προσπάθεια «διαφήμισης» του εγώ μετατρέπεται σε μια προβληματική διαδικασία που συγκρούεται με την καλλιτεχνική ακεραιότητα.

Αυτή η σύγκρουση μεταξύ τέχνης και βιοπορισμού αναδεικνύει την ανάγκη για έναν σαφή διαχωρισμό μεταξύ της δημιουργικής διαδικασίας και της εμπορικής εκμετάλλευσης. Όπως έχει αναφερθεί και από άλλους καλλιτέχνες στην ίδια εκπομπή, όπως ο Ιεροκλής Μιχαηλίδης, η δημόσια εικόνα και η διαχείριση της αναγνωρισιμότητας αποτελούν ένα «ξένο σώμα» για τον δημιουργό, το οποίο όμως είναι αναγκασμένος να διαχειριστεί για να επιβιώσει.

Η επόμενη μέρα για την καλλιτεχνική εκπροσώπηση

Η ανάγκη για επαγγελματικό μάνατζμεντ στον χώρο του θεάματος στην Ελλάδα φαίνεται να είναι πιο επιτακτική από ποτέ, καθώς οι καλλιτέχνες αναζητούν τρόπους να προστατεύσουν την εργασιακή τους αξιοπρέπεια. Η συνειδητοποίηση ότι η διαπραγμάτευση του εαυτού είναι μια «άνιση μάχη» μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για τη δημιουργία νέων δομών υποστήριξης που θα επιτρέπουν στον καλλιτέχνη να παραμείνει προσηλωμένος στο έργο του, αφήνοντας το επιχειρηματικό σκέλος σε ειδικούς.