Λατινική Αμερική: Διχασμός στην ήπειρο μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ

Η αιφνιδιαστική επιχείρηση των αμερικανικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα το πρωί του Σαββάτου, η οποία οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, προκάλεσε έναν βαθύ διπλωματικό διχασμό σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιβεβαίωσε την αιχμαλωσία του ηγέτη της Βενεζουέλας, πυροδοτώντας αντιδράσεις που αντικατοπτρίζουν τις ιδεολογικές ρήξεις μιας ηπείρου που ταλαντεύεται ανάμεσα στην καταδίκη της παρέμβασης και την ανακούφιση για το τέλος ενός αυταρχικού καθεστώτος.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της πολιτικής μέγιστης πίεσης που ασκεί η Ουάσιγκτον, η οποία είχε ήδη επιβάλει μέγιστες κυρώσεις στο καθεστώς του Καράκας. Η περιοχή της Λατινικής Αμερικής, ιστορικά ευαίσθητη στις αμερικανικές παρεμβάσεις του 20ού αιώνα, εμφανίζεται πλέον διαιρεμένη, καθώς ο πολιτικός χάρτης της Λατινικής Αμερικής έχει μετατοπιστεί σημαντικά προς τα δεξιά τα τελευταία χρόνια, αλλάζοντας τις ισορροπίες δυνάμεων.

Το διπλωματικό χάσμα και οι ιδεολογικές γραμμές

Οι αντιδράσεις των ηγετών της περιοχής ακολούθησαν αυστηρά ιδεολογικά κριτήρια. Ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, εξέφρασε την εντονότερη καταδίκη, κάνοντας λόγο για «επιθετικότητα κατά της κυριαρχίας» της Βενεζουέλας και ζητώντας την άμεση σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Βραζιλιάνος πρόεδρος, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ο οποίος τόνισε ότι η σύλληψη ενός εν ενεργεία προέδρου παραβιάζει μια «απαράδεκτη κόκκινη γραμμή».

Στον αντίποδα, ο πρόεδρος της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, ο στενότερος σύμμαχος του Ντόναλντ Τραμπ στην περιοχή, χαιρέτισε την επιχείρηση με ενθουσιασμό. Παρομοίως, στη Χιλή, ο εκλεγμένος πρόεδρος Χοσέ Αντόνιο Καστ χαρακτήρισε τη σύλληψη ως «εξαιρετική είδηση», υπογραμμίζοντας την ανάγκη να λογοδοτήσει ολόκληρος ο μηχανισμός του καθεστώτος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Steven Levitsky, καθηγητή στο Χάρβαρντ, η αντίδραση αυτή ήταν αναμενόμενη: οι δεξιές κυβερνήσεις θα επικροτούν πάντα τέτοιες κινήσεις, ενώ οι αριστερές είναι πολιτικά υποχρεωμένες να τις καταδικάζουν.

Η επιστροφή του «αστυνόμου» της ηπείρου

Η επιχείρηση αυτή σηματοδοτεί την επιστροφή της Ουάσιγκτον στον ρόλο του «παγκόσμιου αστυνόμου» στη δική της σφαίρα επιρροής. Ο Brian Winter, αρχισυντάκτης του Americas Quarterly, επισημαίνει ότι πρόκειται για μια από τις πιο βαρυσήμαντες αποφάσεις στην ιστορία των σχέσεων ΗΠΑ-Λατινικής Αμερικής. Η κίνηση αυτή επιβεβαιώνει την αναβίωση μιας πολιτικής που κυριάρχησε στον 19ο και 20ό αιώνα, αλλά είχε ατονήσει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Παρά τις προειδοποιήσεις για το σχέδιο παρατεταμένης αντίστασης που είχε εκπονήσει το Καράκας, η ταχύτητα της αμερικανικής επέμβασης φαίνεται πως αιφνιδίασε τους συμμάχους του Μαδούρο. Αναλυτές στρατηγικής επισημαίνουν ότι η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ λειτούργησε ως καταλύτης, εκμεταλλευόμενη την εσωτερική διάβρωση των δυνάμεων ασφαλείας της Βενεζουέλας, οι οποίες δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τη σύλληψη του ηγέτη τους.

Κοινωνικές επιπτώσεις και το φάντασμα του Tren de Aragua

Το υπόβαθρο αυτής της αποδοχής από ένα μέρος της κοινής γνώμης βρίσκεται στην οικονομική εξαθλίωση της Βενεζουέλας. Περισσότεροι από 8 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα από το 2018, με τη συντριπτική πλειονότητα να αναζητά καταφύγιο σε γειτονικές χώρες. Η μετανάστευση αυτή, σε συνδυασμό με την εξάπλωση του οργανωμένου εγκλήματος και της δράσης της συμμορίας Tren de Aragua, έχει μεταβάλει τις προτεραιότητες των ψηφοφόρων στη Λατινική Αμερική.

Σύμφωνα με την κοινή συνισταμένη των αναλύσεων, η άνοδος ηγετών όπως ο Daniel Noboa στον Ισημερινό, ο οποίος υποσχέθηκε την κατάρρευση των «ναρκο-τσαβιστικών δομών», οφείλεται στην απαίτηση των πολιτών για ασφάλεια και έλεγχο των συνόρων. Η σύλληψη του Μαδούρο θεωρείται από πολλούς ως το τελειωτικό πλήγμα σε ένα δίκτυο που, κατά την Ουάσιγκτον, συνέδεε την πολιτική ηγεσία με τα καρτέλ ναρκωτικών.

Η επόμενη μέρα και οι περιφερειακές ισορροπίες

Εν αναμονή των περαιτέρω εξελίξεων, η Λατινική Αμερική προετοιμάζεται για μια περίοδο έντονης αστάθειας. Διαδηλώσεις υπέρ και κατά της αμερικανικής επέμβασης έχουν ήδη προγραμματιστεί σε μεγάλες πόλεις, όπως το Μπουένος Άιρες. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν η πτώση του Μαδούρο θα οδηγήσει σε μια δημοκρατική μετάβαση ή σε ένα νέο κύκλο βίας και εμφύλιας σύρραξης στη Βενεζουέλα.

Οι διπλωματικές επαφές αναμένεται να ενταθούν τις επόμενες ώρες, με την Κολομβία και τη Βραζιλία να ηγούνται της προσπάθειας για μια περιφερειακή απάντηση που θα εξισορροπεί την ανάγκη για σταθερότητα με την προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας. Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ τις επόμενες ημέρες θα καθορίσει αν αυτή η επιχείρηση αποτελεί την αρχή μιας ευρύτερης αναδιάταξης των δυνάμεων στη δυτική ημισφαίριο.