Ιράν: Η κρίση νομιμοποίησης και η απειλή στρατιωτικής παρέμβασης των ΗΠΑ

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η θρησκευτική ηγεσία του Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή κρίση νομιμοποίησης, καθώς οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις εξαπλώνονται και στις 31 επαρχίες της χώρας. Η ραγδαία υποτίμηση του ριάλ και η αυξανόμενη διεθνής πίεση από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, ο οποίος δήλωσε έτοιμος για παρέμβαση, συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό που απειλεί τα θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Η τρέχουσα κοινωνική έκρηξη στο Ιράν δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά την κορύφωση μιας μακροχρόνιας αποξένωσης της νεολαίας από τις ιδεολογικές αρχές της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια των κινητοποιήσεων για τη Μαχσά Αμινί το 2022, όμως πλέον το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Τεχεράνης είναι σημαντικά αποδυναμωμένο, καθιστώντας το καθεστώς πιο ευάλωτο από ποτέ.

Η μετατόπιση της κοινωνικής βάσης των διαδηλώσεων

Σε αντίθεση με το παρελθόν, οι τρέχουσες διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, με τους εμπόρους να αντιδρούν στην κατάρρευση του εθνικού νομίσματος. Η αιματηρή καταστολή που ακολούθησε, με τουλάχιστον 34 νεκρούς διαδηλωτές, δεν πτόησε τη νέα γενιά, η οποία πλέον κυριαρχείται από νεαρούς άνδρες που διεκδικούν οικονομική επιβίωση και ελευθερία.

Αναλυτές στρατηγικής επισημαίνουν ότι η κρίση εμπιστοσύνης είναι πλέον βαθιά δομική, καθώς σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού είναι κάτω των 30 ετών και δεν ταυτίζεται με τα επαναστατικά συνθήματα. Η αποτυχία της ηγεσίας να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των προτεραιοτήτων της και των προσδοκιών της κοινωνίας οδηγεί σε ανοιχτή αμφισβήτηση των θρησκευτικών συμβόλων.

Το γεωπολιτικό πλήγμα και η αποδυνάμωση των proxies

Η Τεχεράνη βλέπει την περιφερειακή της ισχύ να φθίνει, καθώς το Ισραήλ έχει καταφέρει καίρια πλήγματα στους συμμάχους της, από τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ μέχρι τους Χούθι. Η πρόσφατη ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία στέρησε από το Ιράν έναν από τους στενότερους συμμάχους του, εντείνοντας το αίσθημα της στρατηγικής απομόνωσης.

Οι διαδηλωτές στο εσωτερικό της χώρας εκφράζουν την οργή τους για τη χρηματοδότηση ένοπλων ομάδων στο εξωτερικό, την ώρα που η εγχώρια οικονομία καταρρέει. Συνθήματα όπως «Όχι στη Γάζα, όχι στον Λίβανο, η ζωή μου για το Ιράν» αντηχούν στις πόλεις, υπογραμμίζοντας την απαίτηση για επαναπροσδιορισμό της εξωτερικής πολιτικής.

Η προειδοποίηση Τραμπ και το στρατιωτικό υπόβαθρο

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τη στάση που τηρεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον είναι «κλειδωμένη και οπλισμένη» για να παρέμβει. Η δήλωση αυτή έρχεται επτά μήνες μετά τον πόλεμο των 12 ημερών, κατά τον οποίο αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις έπληξαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών που παρακολουθούν την υπόθεση, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ βρίσκεται στην πιο επισφαλή θέση της πολυετούς διακυβέρνησής του. Η άρνησή του να υποχωρήσει, όπως εκφράστηκε σε πρόσφατο διάγγελμά του, δείχνει ότι το καθεστώς επιλέγει την οδό της σύγκρουσης αντί των παραχωρήσεων.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις για την Τεχεράνη

Παρά την ένταση, η ιρανική κοινωνία παραμένει διχασμένη ως προς το ενδεχόμενο μιας ξένης στρατιωτικής παρέμβασης. Ενώ η επιθυμία για αλλαγή είναι καθολική, πολλοί πολίτες φοβούνται ότι μια σύρραξη θα οδηγήσει σε περαιτέρω δεινά και αποσταθεροποίηση, παρόμοια με εκείνη που βίωσαν γειτονικές χώρες.

Η επόμενη μέρα για την Ισλαμική Δημοκρατία εξαρτάται από την ικανότητα του συστήματος να διαχειριστεί την οικονομική αιμορραγία και την κοινωνική πίεση. Η αναπόφευκτη αλλαγή που προβλέπουν οι αναλυτές μπορεί να μην οδηγήσει σε άμεση κατάρρευση, αλλά σίγουρα σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής για το ιερατικό καθεστώς της Τεχεράνης.