Ιράν: Έκτακτη συνεδρίαση του ΟΗΕ για την αιματηρή καταστολή – Στο στόχαστρο η «στιγμή της Νυρεμβέργης»

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ συγκαλεί έκτακτη συνεδρίαση την Παρασκευή για να εξετάσει την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν. Περισσότερες από 50 χώρες ζητούν τη διεξαγωγή έρευνας για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, με στόχο τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων για μελλοντικές ποινικές διώξεις των υπευθύνων.

Η σημερινή κινητοποίηση στη Γενεύη δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική αντίδραση, αλλά την κορύφωση μιας διεθνούς πίεσης που ξεκίνησε από το 2022 και εντάθηκε μετά τη νέα γενικευμένη εξέγερση. Η διεθνής κοινότητα επιχειρεί να δημιουργήσει έναν μόνιμο μηχανισμό λογοδοσίας, συνδέοντας τις τρέχουσες παραβιάσεις με το διεθνές ποινικό δίκαιο, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η ατιμωρησία των κρατικών οργάνων.

Η «Στιγμή της Νυρεμβέργης» για την Τεχεράνη

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η συνεδρίαση στοχεύει στην τεκμηρίωση των «ανησυχητικών επιπέδων βίας» που ασκούνται κατά των διαδηλωτών. Ο Payam Akhavan, πρώην εισαγγελέας του ΟΗΕ, χαρακτήρισε την τρέχουσα συγκυρία ως τη «στιγμή της Νυρεμβέργης» για το Ιράν, αναφερόμενος στην ανάγκη για μεταβατική δικαιοσύνη.

Η έννοια της μεταβατικής δικαιοσύνης — *το σύνολο των δικαστικών και μηχανισμών που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση μαζικών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων* — κρίνεται απαραίτητη για τη μελλοντική σταθερότητα της χώρας. Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφέρουν ότι χιλιάδες πολίτες έχουν σκοτωθεί, συμπεριλαμβανομένων περαστικών, κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης πρόκλησης για το ιερατικό καθεστώς.

Διεθνής κινητοποίηση και η πρόταση της Ισλανδίας

Τουλάχιστον 50 κράτη υποστήριξαν το αίτημα για την ειδική σύνοδο, βάσει επιστολής που συνέταξε η Ισλανδία. Η πρόταση περιλαμβάνει την επέκταση της εντολής της ερευνητικής επιτροπής του ΟΗΕ κατά δύο έτη, καθώς και την έναρξη επείγουσας έρευνας για τα γεγονότα που ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου.

Αυτή η έκτακτη σύνοδος του ΟΗΕ έρχεται σε μια στιγμή που ο απολογισμός των θυμάτων προκαλεί παγκόσμιο αποτροπιασμό. Στόχος είναι η συλλογή δικαστικά αξιοποιήσιμων στοιχείων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές ποινικές διαδικασίες εκτός Ιράν, μέσω της αρχής της οικουμενικής δικαιοδοσίας.

Η στάση της Τεχεράνης και οι γεωπολιτικές προεκτάσεις

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών στη Γενεύη, επισημαίνεται από παράγοντες της διεθνούς διπλωματίας ότι η πίεση αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης εξελίξεων. Ωστόσο, η ιρανική ηγεσία συνεχίζει να αποδίδει την αναταραχή σε «τρομοκράτες και ταραχοποιούς» που υποκινούνται από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Η Ουάσινγκτον έχει ήδη προχωρήσει σε νέες κυρώσεις κατά αξιωματούχων, ενισχύοντας το μήνυμα της διεθνούς απομόνωσης. Η Azadeh Pourzand, εκπρόσωπος της συμμαχίας Impact Iran, τόνισε ότι η συνεδρίαση στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η διεθνής κοινότητα δεν θα ανεχθεί την καταστολή των αντιφρονούντων.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις της έρευνας

Παρά την πολιτική βούληση, η οικονομική κρίση στον ΟΗΕ παραμένει ένα σημαντικό εμπόδιο, καθώς η έλλειψη πόρων έχει καθυστερήσει άλλες διεθνείς έρευνες. Παρόλα αυτά, η απόφαση για τη συγκρότηση της επιτροπής θεωρείται ιστορικής σημασίας για την καταγραφή της αλήθειας.

Η έκβαση της σημερινής συνεδρίασης θα καθορίσει το κατά πόσο η διεθνής δικαιοσύνη μπορεί να παρέμβει αποτελεσματικά σε περιπτώσεις κρατικής βίας. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να διαρκέσει μήνες, όμως η πολιτική πίεση προς την Τεχεράνη θεωρείται ήδη χωρίς προηγούμενο.