ΗΠΑ – Ιράν: Κρίσιμη συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη για τη νέα πυρηνική συμφωνία

Ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αράκτσι, θα συναντηθούν την Παρασκευή στην Κωνσταντινούπολη για να διερευνήσουν την προοπτική μιας νέας πυρηνικής συμφωνίας. Η επαφή αυτή, που επιβεβαιώθηκε από Αμερικανό αξιωματούχο, αποτελεί την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια διπλωματικής επαναπροσέγγισης υπό τη διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ, με στόχο την αποτροπή μιας περιφερειακής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή.

Η επικείμενη συνάντηση έρχεται ως συνέχεια μιας περιόδου ακραίας γεωπολιτικής έντασης, κατά την οποία η Ουάσιγκτον είχε προχωρήσει σε απομάκρυνση προσωπικού από βάσεις της περιοχής λόγω φόβων για αντίποινα. Το παρασκήνιο της υπόθεσης δείχνει μια στρατηγική μετατόπιση, καθώς και οι δύο πλευρές φαίνονται πλέον διατεθειμένες να δοκιμάσουν την οδό της αντισυμβατικής διπλωματίας για να αποφύγουν έναν γενικευμένο πόλεμο.

Το διπλωματικό ραντεβού στην Κωνσταντινούπολη

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η συνάντηση της Παρασκευής στην Τουρκία αποτελεί την απάντηση στην έκκληση που απηύθυνε ο πρόεδρος των ΗΠΑ για την επίτευξη μιας συμφωνίας. Η επιλογή της Κωνσταντινούπολης ως ουδέτερου εδάφους υπογραμμίζει τον ρόλο της Τουρκίας, η οποία έχει εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή της σε στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν.

Ο Αμερικανός αξιωματούχος διευκρίνισε ότι η συνάντηση έχει ως κύριο σκοπό να ακουστούν οι θέσεις της Τεχεράνης. Αυτή η εξέλιξη σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή για τον Αμπάς Αράκτσι, στον οποίο πρόσφατα είχε ακυρωθεί η πρόσκληση για τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου λόγω της εσωτερικής καταστολής στο Ιράν.

Οι όροι για την επανέναρξη των συνομιλιών

Από την πλευρά της Τεχεράνης, στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών επιβεβαίωσαν ότι εξετάζονται οι όροι για την επίσημη επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Η ιρανική ηγεσία, υπό την πίεση των μαζικών εσωτερικών διαδηλώσεων και των οικονομικών κυρώσεων, αναζητά μια διέξοδο που θα διασφαλίζει την επιβίωση του καθεστώτος και την οικονομική σταθερότητα.

Η Τουρκία φαίνεται να έχει διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο σε αυτή την προσέγγιση. Ήδη από τα τέλη Ιανουαρίου, ο Χακάν Φιντάν είχε μεταφέρει στην Ουάσιγκτον την ετοιμότητα της Τεχεράνης για συνομιλίες, προτείνοντας μια σταδιακή επίλυση των διαφορών αντί για μια συνολική συμφωνία-πακέτο.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναλυτών στρατηγικής που παρακολουθούν την περιοχή, η συνάντηση αυτή αποτελεί μια «βαλβίδα αποσυμπίεσης». Επισημαίνεται ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διαπιστώσει αν η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να προσφέρει χειροπιαστές εγγυήσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα, εν μέσω των προειδοποιήσεων του Χαμενεΐ για περιφερειακή σύγκρουση.

Η γεωπολιτική σημασία της επαφής

Η κίνηση αυτή του προέδρου των ΗΠΑ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο χρήσης της προσωπικής διπλωματίας για την επίλυση παγωμένων συγκρούσεων. Παρόμοια τακτική ακολουθείται και σε άλλα μέτωπα, όπως δείχνει η συμμετοχή υψηλόβαθμων αξιωματούχων σε συνομιλίες για την Ουκρανία στο Άμπου Ντάμπι.

Παρά την κινητικότητα, το κλίμα παραμένει εύθραυστο. Η Τεχεράνη συνεχίζει να χρησιμοποιεί σκληρή ρητορική, απειλώντας με πλήγματα σε αμερικανικές επενδύσεις σε περίπτωση αποτυχίας των επαφών, γεγονός που καθιστά το ραντεβού της Κωνσταντινούπολης μια δοκιμασία υψηλού ρίσκου για τη διεθνή ασφάλεια.

Η επόμενη μέρα των διαπραγματεύσεων

Η συνάντηση της Παρασκευής θα καθορίσει αν υπάρχει κοινό έδαφος για την υπογραφή ενός νέου πρωτοκόλλου που θα αντικαταστήσει τη συμφωνία του 2015. Η διεθνής κοινότητα αναμένει με ενδιαφέρον αν η «τραμπική» διπλωματία θα καταφέρει να αποσπάσει υποχωρήσεις από την Τεχεράνη που οι προηγούμενες κυβερνήσεις δεν πέτυχαν.

Σε κάθε περίπτωση, η έναρξη απευθείας διαλόγου θεωρείται από διπλωματικούς κύκλους ως ένα θετικό βήμα που απομακρύνει, τουλάχιστον προσωρινά, το σενάριο μιας άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης. Οι λεπτομέρειες που θα προκύψουν από την Κωνσταντινούπολη θα αποτελέσουν τον οδικό χάρτη για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή τους επόμενους μήνες.