- Η ΕΕ επιδιώκει νέα, ηθική σχέση με την Αφρική για τους φυσικούς πόρους.
- Ο διάδρομος Lobito αποτελεί κεντρικό έργο, με επένδυση 116 εκατ. ευρώ.
- Υπάρχει χάσμα μεταξύ των υποσχέσεων της ΕΕ και των πραγματικών επιπτώσεων.
- Η Κίνα κυριαρχεί ήδη στην περιοχή, ενώ η ΕΕ προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος.
- Η επιτυχία της ΕΕ εξαρτάται από την εφαρμογή υψηλών περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την ηγεσία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιδιώκει να αναδιαμορφώσει τη σχέση της με την Αφρική στην κούρσα για τους φυσικούς πόρους, υποσχόμενη αμοιβαία οφέλη και ηθική εξόρυξη. Αυτή η προσπάθεια εκτυλίσσεται εν μέσω της εκσυγχρόνισης του διαδρόμου Lobito, μιας κρίσιμης σιδηροδρομικής υποδομής που συνδέει πλούσιες σε ορυκτά περιοχές με τον Ατλαντικό, με στόχο την αντιμετώπιση των ιστορικών αποικιοκρατικών πρακτικών.
Αυτή η νέα προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς και συχνά προβληματικής ιστορίας, όπου η εκμετάλλευση των αφρικανικών πόρων από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις αποτελούσε τον κανόνα. Η σύγχρονη προσπάθεια της ΕΕ να επανορθώσει για αυτά τα «παλιά λάθη» σηματοδοτεί μια στροφή προς ένα μοντέλο συνεργασίας που, θεωρητικά, στοχεύει στην ανάπτυξη των τοπικών οικονομιών και όχι στην απλή εξαγωγή πρώτων υλών.
Η νέα προσέγγιση της Ευρώπης στην Αφρική
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει τονίσει ότι το πρόγραμμα Global Gateway της ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί ακόμη περισσότερο σε βασικές αλυσίδες αξίας, συμπεριλαμβανομένων των μετάλλων και ορυκτών που είναι απαραίτητα για την παραγωγή από smartphones έως ανεμογεννήτριες. Στόχος είναι η δημιουργία ανθεκτικών αλυσίδων αξίας από κοινού, με τοπικές υποδομές, θέσεις εργασίας, δεξιότητες και βιομηχανίες. Αυτό το μήνυμα αναμενόταν να τονιστεί στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Αφρικής που πραγματοποιήθηκε στην Λουάντα της Αγκόλας στις 24-25 Νοεμβρίου, όπου η Αγκόλα γιόρταζε τα 50 χρόνια ανεξαρτησίας της.
Ο διάδρομος Lobito και οι προκλήσεις
Ο διάδρομος Lobito, μια σιδηροδρομική υποδομή που διασχίζει τη Ζάμπια, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Αγκόλα, εκσυγχρονίζεται και επεκτείνεται με χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Μόλις αυτόν τον μήνα, ο επίτροπος διεθνών συνεργασιών της ΕΕ, Jozef Síkela, υπέγραψε ένα επενδυτικό πακέτο 116 εκατομμυρίων ευρώ για τον διάδρομο, ο οποίος θεωρείται ένα εμβληματικό έργο του Global Gateway. Ωστόσο, η Martina Matarazzo, συντονίστρια διεθνούς και ευρωπαϊκής υπεράσπισης στην ΜΚΟ Resource Matters, επισημαίνει ένα «μεγάλο χάσμα» μεταξύ των λεγομένων και των πράξεων, καθώς παραμένει ασαφές πώς ο διάδρομος μπορεί να είναι ένα «win-win» έργο για τις αφρικανικές χώρες, πέρα από τη διευκόλυνση της αποστολής ορυκτών στο εξωτερικό.
Ανταγωνισμός και ηθική συνεργασία
Οι Βρυξέλλες βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση να διαφοροποιήσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους σε λίθιο, σπάνιες γαίες και άλλες πρώτες ύλες, απομακρύνοντας τις από την Κίνα, η οποία έχει αποδείξει την ικανότητά της να «οπλοποιεί» την κυριαρχία της στην αγορά. Η Κίνα έχει ήδη εξασφαλίσει ευρεία πρόσβαση στους πόρους της Αφρικής μέσω μεγάλων επενδύσεων σε εξόρυξη, επεξεργασία και υποδομές, χωρίς το ιστορικό βάρος της αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης. Ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επίσης εντείνει την παρουσία των ΗΠΑ, προσφέροντας ασφάλεια σε αντάλλαγμα για πρόσβαση σε πόρους, όπως στην περίπτωση της επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ρουάντα και ΛΔ του Κονγκό.
Προτεινόμενο ΗΠΑ: Αποχώρηση από διεθνείς οργανισμούς κατά του βίαιου εξτρεμισμού
Αυτό που ανησυχεί τους αναλυτές είναι το μεγάλο χάσμα μεταξύ λόγων και πράξεων, όπως επισημαίνει η Martina Matarazzo από την οργάνωση Resource Matters, τονίζοντας ότι παραμένει ασαφές πώς ο διάδρομος Lobito μπορεί να αποτελέσει ένα «win-win» έργο για όλες τις πλευρές. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες «προσπαθούν πραγματικά να καλύψουν το χαμένο έδαφος», δήλωσε ο Christian Géraud Neema Byamungu, ειδικός στις σχέσεις Κίνας-Αφρικής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως αναφέρει το POLITICO, αναμένεται να παρουσιάσει ένα νέο σχέδιο στις 3 Δεκεμβρίου για την επιτάχυνση των προσπαθειών διαφοροποίησης του μπλοκ. Ωστόσο, οι ανησυχίες για περιβαλλοντική ζημιά και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην εξόρυξη ορυκτών, όπως αυτές που αναδείχθηκαν σε μελέτη για τα τοξικά ορυχεία στη Νοτιοανατολική Ασία, καθιστούν την ανάγκη για υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα επιτακτική.
Η επόμενη μέρα και οι προσδοκίες
Η ΕΕ, για να ξεχωρίσει από τους άλλους εταίρους, πρέπει να προσφέρει μια υπεύθυνη προσέγγιση στην εξόρυξη πόρων που να δίνει προτεραιότητα στη δημιουργία τοπικής οικονομικής αξίας, μαζί με υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα. Ενώ η «προστιθέμενη αξία» έχει γίνει σύνθημα, παραμένει ασαφές αν οι ηγέτες της ΕΕ και της Αφρικής συμφωνούν για το τι σημαίνει ο όρος. Οι Αφρικανοί εκπρόσωποι της βιομηχανίας συχνά αναφέρονται στην οικοδόμηση μιας εγχώριας αλυσίδας εφοδιασμού μέχρι το τελικό προϊόν, ενώ οι αξιωματούχοι της ΕΕ τείνουν να οραματίζονται τη διύλιση ορυκτών στη χώρα προέλευσης και στη συνέχεια την εξαγωγή τους. Η ανάγκη για ενίσχυση των κρατικών εσόδων από την εξόρυξη ορυκτών είναι κοινός τόπος, αλλά η εφαρμογή διαφέρει.
Τελικά, η ΕΕ και οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα πρέπει να μετατρέψουν την υπόσχεση να είναι ένας αξιόπιστος και ηθικός εταίρος σε πραγματικότητα, και μάλιστα σύντομα. «Ο μόνος τρόπος να διακριθούμε από τους Κινέζους είναι να εγγυηθούμε αυτά τα οφέλη για τις κοινότητες», δήλωσε η Ισπανίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων Ana Miranda Paz. Η επιτυχία της ΕΕ θα κριθεί από την ικανότητά της να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των φιλόδοξων δηλώσεων και των απτών αποτελεσμάτων επί του εδάφους.
