Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ: Η Ευρώπη χρειάζεται δικά της σχέδια ειρήνης για την Ουκρανία

Ο Επίτροπος Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Andrius Kubilius, δήλωσε στο POLITICO ότι η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει τα δικά της σχέδια ειρήνης για την Ουκρανία και να ενισχύσει την άμυνά της. Αυτή η έκκληση έρχεται καθώς οι διαπραγματευτές του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, συζήτησαν μια νέα ειρηνευτική πρόταση με τον Vladimir Putin στη Μόσχα την περασμένη Τρίτη, αιφνιδιάζοντας την Ευρώπη. Η ΕΕ επιδιώκει γεωπολιτική ανεξαρτησία και ετοιμότητα, ειδικά σε περίπτωση που το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν εφαρμοστεί πλήρως.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας αυξανόμενης ανησυχίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αποκλειστική εξάρτηση από τις ΗΠΑ σε θέματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής, ιδίως όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το παρασκήνιο της υπόθεσης υπογραμμίζει την ανάγκη για την Ευρώπη να διαμορφώσει μια αυτόνομη στρατηγική, ικανή να αντιμετωπίσει τις γεωπολιτικές προκλήσεις και να διασφαλίσει τα δικά της συμφέροντα, αντί να παραμένει παθητικός παρατηρητής των πρωτοβουλιών άλλων δυνάμεων.

Η ανάγκη για ευρωπαϊκή ανεξαρτησία

Ο Andrius Kubilius, Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, τόνισε την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση «να είναι ανεξάρτητη ή τουλάχιστον έτοιμη να είναι ισχυρή στις γεωπολιτικές εξελίξεις». Αυτό περιλαμβάνει την ικανότητα να διαθέτει «τα δικά της σχέδια για το πώς μπορεί να επιτευχθεί η ειρήνη στην Ουκρανία και να τα συζητά με τους υπερατλαντικούς εταίρους». Η δήλωση αυτή υπογραμμίζει την επιθυμία της ΕΕ να αποκτήσει μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος και να μην ακολουθεί απλώς τις πρωτοβουλίες της Ουάσιγκτον, ειδικά σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα για την ασφάλεια της ηπείρου.

Οι αμερικανικές πρωτοβουλίες και οι ανησυχίες της ΕΕ

Η ΕΕ βρέθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης μετά την επίσκεψη των διαπραγματευτών του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump —του μεγιστάνα ακινήτων Steve Witkoff και του γαμπρού του Trump, Jared Kushner— στη Μόσχα την περασμένη Τρίτη. Εκεί συζήτησαν την τελευταία ειρηνευτική πρόταση με τον Ρώσο ηγέτη Vladimir Putin. Η Ευρώπη αιφνιδιάστηκε από το 28-σημείο ειρηνευτικό σχέδιο που συνέταξαν ο Witkoff και ο Kirill Dmitriev της Ρωσίας, το οποίο περιλάμβανε απαγόρευση ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και περιορισμό του μεγέθους του ουκρανικού στρατού. Αν και το σχέδιο αυτό τροποποιήθηκε μετά από παρέμβαση Ευρωπαίων συμμάχων και της Ουκρανίας, υπάρχει έντονη επιφυλακτικότητα για μια ακόμη ειρηνευτική προσπάθεια υπό την ηγεσία του Trump. Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν εκπροσωπήθηκαν στο Κρεμλίνο κατά τη συνάντηση με τον Putin, παρά την κρίσιμη σημασία του μέλλοντος της Ουκρανίας για την ασφάλεια της ηπείρου.

Αυτό που ανησυχεί τους αναλυτές και τους αξιωματούχους της ΕΕ είναι η επαναλαμβανόμενη φύση αυτών των πρωτοβουλιών. Όπως επισημαίνει ο Kubilius, «κάθε έξι μήνες, λαμβάνουμε νέα σχέδια και κατά κάποιο τρόπο νιώθω ότι περιμένουμε εδώ να μάθουμε τα σχέδια που θα έρθουν από την Ουάσιγκτον φέτος». Η επικρατούσα άποψη είναι ότι «τα σχέδια πρέπει να έρχονται και από τις Βρυξέλλες ή από το Βερολίνο», ώστε η Ευρώπη να έχει τη δυνατότητα να συζητήσει δύο σχέδια – ένα ευρωπαϊκό και ένα αμερικανικό – και να βρει συνέργειες για το καλύτερο αποτέλεσμα.

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας: Προτεραιότητα

Ο πρώην πρωθυπουργός της Λιθουανίας είναι ο πρώτος Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ εδώ και έναν χρόνο, γεγονός που σηματοδοτεί την αλλαγή προτεραιοτήτων του μπλοκ. Η Ευρώπη αφυπνίζεται στην απειλή που θέτει η Ρωσία και εντείνει τις προσπάθειες επανεξοπλισμού της, ενώ οι ΗΠΑ, υπό την ηγεσία του Trump, αποσύρονται σταδιακά από την ήπειρο. Ο Kubilius αναγνώρισε ότι οι ΗΠΑ υπήρξαν ο ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής ασφάλειας από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δηλώνοντας ότι «πρέπει πάντα να υπολογίζουμε στο Άρθρο 5» του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, υποστήριξε ότι η στροφή της Αμερικής προς τον Ειρηνικό «συμβαίνει» και η Ευρώπη χρειάζεται «κάποιου είδους πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας και θεσμικές ρυθμίσεις» σε περίπτωση που το Άρθρο 5 «ξαφνικά δεν εφαρμοστεί».

Ο Επίτροπος αναφέρθηκε επίσης σε πρόσφατα σχόλια του πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Matthew Whitaker, ότι η Γερμανία μπορεί να αναλάβει την κορυφαία στρατιωτική θέση του ΝΑΤΟ, αντί να παραμείνει στα χέρια ενός Αμερικανού στρατηγού. Αυτό «είναι ένα σήμα ότι οι Αμερικανοί μας ζητούν πραγματικά να φροντίσουμε την ευρωπαϊκή άμυνα», όχι μόνο από στρατιωτική αλλά και από θεσμική άποψη, δήλωσε ο Kubilius. Η γεωπολιτική αλλαγή «ώθησε την Ευρώπη να κατανοήσει ότι η άμυνα είναι μια σαφής στρατηγική προτεραιότητα, η οποία απαιτεί δράση από την πλευρά μας», τόνισε ο Επίτροπος, αναφέροντας βασικές νομοθετικές ενέργειες της ΕΕ, όπως το πρόγραμμα δανείων για όπλα SAFE ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την ενίσχυση της στρατιωτικής παραγωγής του μπλοκ. Μάλιστα, υπάρχει ήδη ζήτηση για ένα δεύτερο ταμείο SAFE.

Θεσμική ετοιμότητα και το μέλλον της άμυνας

Το 2026, η ΕΕ «σχεδιάζει να καταβάλει πολλές προσπάθειες για την ανάπτυξη της βιομηχανίας», συμπεριλαμβανομένης μιας ανακοίνωσης για την ενιαία αγορά. Οι αμυντικές εταιρείες δεν είναι επί του παρόντος πλήρως ενσωματωμένες στην ενιαία αγορά, καθώς οι κυβερνήσεις έχουν τη δυνατότητα εξαίρεσης για λόγους εθνικής ασφάλειας. Ωστόσο, αυτό αποτελεί αιτία του κατακερματισμού της αμυντικής βιομηχανίας του μπλοκ και παρεμποδίζει τις προσπάθειες επανεξοπλισμού. Ο Kubilius επιθυμεί επίσης να ανοίξει μια συζήτηση για την «θεσμική αμυντική ετοιμότητα», συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησης της διάταξης αμοιβαίας άμυνας του μπλοκ, η οποία συχνά επισκιάζεται από την πιο ισχυρή υπόσχεση του ΝΑΤΟ. Η ρήτρα της ΕΕ χρειάζεται διαδικαστική γλώσσα που να καθορίζει τις ενέργειες που πρέπει να αναλάβουν τα κράτη μέλη για να προστατεύσουν το ένα το άλλο.