Η στρατηγική του «αιφνιδιασμού»: Πώς η συγκεντρωτική διπλωματία του προέδρου των ΗΠΑ κλονίζει τις συμμαχίες

Η υιοθέτηση μιας συγκεντρωτικής εξωτερικής πολιτικής από τον πρόεδρο των ΗΠΑ προκαλεί έντονες αναταράξεις στις διεθνείς σχέσεις, παρακάμπτοντας την παραδοσιακή γραφειοκρατία της Ουάσιγκτον. Βασιζόμενος στη Συνθήκη του 1951 για τη Γροιλανδία και σε προσωπικούς απεσταλμένους για την Ουκρανία, ο Λευκός Οίκος επιβάλλει μια στρατηγική «America First» που αφήνει τους συμμάχους σε κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας ευρύτερης προσπάθειας του Λευκού Οίκου να επαναπροσδιορίσει το γεωπολιτικό αποτύπωμα των Ηνωμένων Πολιτειών, δίνοντας προτεραιότητα στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων έναντι των παραδοσιακών διπλωματικών διαύλων. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στην παράκαμψη του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, γεγονός που δημιουργεί ένα κενό ενημέρωσης ακόμα και σε κορυφαία υπηρεσιακά στελέχη που διαχειρίζονται τις διμερείς σχέσεις με το ΝΑΤΟ.

Το «θρίλερ» της Γροιλανδίας και η παράκαμψη της διπλωματικής οδού

Η πρόσφατη κρίση με τη Γροιλανδία ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ χρησιμοποιεί ειδικούς απεσταλμένους, όπως ο Jeff Landry, για να προωθήσει στόχους που αιφνιδιάζουν ακόμα και τους στενότερους συμμάχους. Ενώ οι επίσημες συνομιλίες με τη Δανία τον περασμένο μήνα εξελίσσονταν σε κλίμα κανονικότητας, η ανακοίνωση για την πιθανή προσάρτηση του νησιού προκάλεσε διπλωματικό σοκ στην Κοπεγχάγη.

Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση στο Νταβός, όπου ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέσυρε τις απειλές για δασμούς, η ζημιά στην εμπιστοσύνη φαίνεται να είναι βαθιά. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η στρατηγική αυτή καθοδηγείται από μια κλειστή ομάδα συμβούλων, στην οποία συμμετέχουν ο Howard Lutnick και ο Αντιπρόεδρος JD Vance.

Ουκρανία και Συρία: Η διπλωματία των «ειδικών απεσταλμένων»

Το ίδιο μοτίβο συγκεντρωτισμού παρατηρείται και στο μέτωπο της Ουκρανίας, όπου ένα ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων φέρεται να διαμορφώθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Στις συνομιλίες συμμετείχαν ο ειδικός απεσταλμένος Steve Witkoff και ο Jared Kushner, αφήνοντας στο περιθώριο τους έμπειρους αναλυτές του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας που παρακολουθούν την κρίση επί χρόνια.

Αυτή η αντισυμβατική διπλωματική προσέγγιση επεκτείνεται και στη Μέση Ανατολή, με την αιφνιδιαστική απόφαση για άρση των κυρώσεων στη Συρία. Η συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ με τον Αχμέντ αλ-Σάραα στη Σαουδική Αραβία σηματοδότησε μια ριζική στροφή, την οποία πολλοί αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ πληροφορήθηκαν από τα μέσα ενημέρωσης, επιβεβαιώνοντας τη σιωπηρή αποδοχή των νέων ισορροπιών στην περιοχή.

Οι επιπτώσεις στις διατλαντικές σχέσεις και το μέλλον του ΝΑΤΟ

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναλυτών στρατηγικής που παρακολουθούν την υπόθεση, η τακτική των «αιφνιδιαστικών ανατροπών» ενέχει τον κίνδυνο να καταστήσει τις ΗΠΑ μη προβλέψιμο εταίρο. Η Kori Schake, πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου, επισημαίνει ότι η αστάθεια στις απειλές υπονομεύει τη δυνατότητα οικοδόμησης μακροπρόθεσμων συμμαχιών.

Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος υπεραμύνεται αυτής της πρακτικής, χαρακτηρίζοντάς την ως μια αποτελεσματική εφαρμογή της ατζέντας «America First». Η εκπρόσωπος Anna Kelly δήλωσε ότι η top-down προσέγγιση επιτρέπει την επίτευξη στρατηγικών στόχων με ελάχιστο κόστος, παρά τις αντιδράσεις εκείνων που «διαρρέουν πληροφορίες» στον τύπο.

Η επόμενη μέρα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής

Η εδραίωση αυτού του μοντέλου διοίκησης υποδηλώνει ότι οι προσωπικές σχέσεις του προέδρου των ΗΠΑ με ξένους ηγέτες θα συνεχίσουν να υπερτερούν των θεσμικών διαδικασιών. Η πρόσφατη συμφωνία-πλαίσιο με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Mark Rutte, για το μέλλον της Αρκτικής, αποτελεί το πλέον πρόσφατο παράδειγμα αυτής της προσωποπαγούς διπλωματίας.

Εν αναμονή των επόμενων κινήσεων στην Ουκρανία και τη Συρία, η διεθνής κοινότητα παραμένει σε εγρήγορση. Η ικανότητα των συμμάχων να προσαρμοστούν σε αυτό το περιβάλλον «whiplash» θα καθορίσει τη συνοχή της διατλαντικής συμμαχίας τα επόμενα έτη, καθώς η Ουάσιγκτον φαίνεται αποφασισμένη να συνεχίσει την πορεία της χωρίς να συμβουλεύεται τους παραδοσιακούς της εταίρους.