Οι ευρωπαϊκοί φόβοι για μια «άσχημη συμφωνία» Τραμπ στην Ουκρανία

Οι ευρωπαϊκές χώρες εκφράζουν έντονη ανησυχία για την πίεση του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, φοβούμενες μια «άσχημη συμφωνία» που δεν θα τιμωρεί ή θα αποδυναμώνει τη Ρωσία. Αυτή η προοπτική θέτει την ασφάλεια της Ευρώπης σε μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς οι ηγέτες της θεωρούν τη Μόσχα ως τη μεγαλύτερη απειλή για την ήπειρο.

Η τελευταία διπλωματική ώθηση του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έρχεται σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν σταθερότητα και ενιαία στάση έναντι της Ρωσίας. Το παρασκήνιο αυτής της υπόθεσης περιλαμβάνει μακροχρόνιες εντάσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών σχετικά με τη στρατηγική έναντι της Μόσχας, καθώς και την αυξανόμενη δυσκολία της Ευρώπης να διαμορφώσει μια αυτόνομη αμυντική πολιτική, καθιστώντας την ευάλωτη σε πιέσεις.

Οι ευρωπαϊκοί φόβοι για μια «άσχημη συμφωνία»

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εκφράζουν βαθιά ανησυχία ότι οποιαδήποτε συμφωνία για την Ουκρανία, που θα επιτευχθεί υπό την πίεση του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν θα τιμωρήσει ή θα αποδυναμώσει τη Ρωσία στον βαθμό που ήλπιζαν, θέτοντας την ασφάλεια της ηπείρου σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Όπως μεταδίδει το Reuters, η Ευρώπη ενδέχεται να αναγκαστεί να αποδεχθεί μια αυξανόμενη οικονομική συνεργασία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας, παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και το ΝΑΤΟ θεωρούν τη Ρωσία τη μεγαλύτερη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παρόλο που Ουκρανοί και άλλοι Ευρωπαίοι κατάφεραν να αντιταχθούν σε ορισμένα σημεία ενός 28-σημείου σχεδίου ειρήνης των ΗΠΑ, το οποίο θεωρήθηκε έντονα φιλορωσικό, οποιαδήποτε συμφωνία εξακολουθεί να ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την ήπειρο.

Ο περιορισμένος ρόλος της Ευρώπης και οι ανησυχίες για το ΝΑΤΟ

Η ικανότητα της Ευρώπης να επηρεάσει μια συμφωνία είναι περιορισμένη, κυρίως λόγω της έλλειψης της απαραίτητης σκληρής ισχύος για να υπαγορεύσει όρους. Η Ευρώπη δεν είχε εκπροσώπους στις συνομιλίες μεταξύ αξιωματούχων των ΗΠΑ και της Ουκρανίας στη Φλόριντα το προηγούμενο Σαββατοκύριακο. Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, επισκέφθηκε τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν την Τρίτη, με την Ευρώπη να παρακολουθεί τις εξελίξεις από απόσταση, όπως αναφέρεται σε σχετικό ρεπορτάζ. Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν σε συζητήσεις για τον ρόλο του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε οποιαδήποτε ειρηνευτική διευθέτηση, αλλά οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες δέχονται αυτές τις διαβεβαιώσεις με περιορισμένη ανακούφιση. Όπως αναφέρουν, σχεδόν κάθε πτυχή μιας συμφωνίας θα επηρεάσει την Ευρώπη, από πιθανές εδαφικές παραχωρήσεις έως την οικονομική συνεργασία ΗΠΑ-Ρωσίας. Η πρωτοβουλία αυτή έχει επίσης προκαλέσει νέες ευρωπαϊκές ανησυχίες σχετικά με τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, η οποία περιλαμβάνει την πυρηνική ομπρέλα, πολυάριθμα οπλικά συστήματα και δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες.

«Έχω την εντύπωση ότι, σιγά-σιγά, συνειδητοποιείται ότι κάποια στιγμή θα υπάρξει μια άσχημη συμφωνία», δήλωσε ο Λουκ φαν Μίντελαρ, ιδρυτικός διευθυντής του think tank Brussels Institute for Geopolitics. «Ο Τραμπ θέλει ξεκάθαρα μια συμφωνία. Αυτό που είναι πολύ άβολο για τους Ευρωπαίους… είναι ότι θέλει μια συμφωνία σύμφωνα με τη λογική των μεγάλων δυνάμεων: ‘Είμαστε οι ΗΠΑ, αυτοί είναι η Ρωσία, είμαστε μεγάλες δυνάμεις’». Ο Γερμανός Υπουργός Άμυνας, Μπόρις Πιστόριους, δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι οι Ευρωπαίοι δεν γνωρίζουν πλέον «ποιες συμμαχίες θα μπορούμε να εμπιστευτούμε στο μέλλον και ποιες θα είναι ανθεκτικές». Παρά την προηγούμενη κριτική του Τραμπ στο ΝΑΤΟ, επιβεβαίωσε τη δέσμευσή του στη συμμαχία και το άρθρο 5 της αμοιβαίας άμυνας τον Ιούνιο, με αντάλλαγμα μια δέσμευση των Ευρωπαίων να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες. Ωστόσο, τα σχέδια του Ρούμπιο να παραλείψει μια συνάντηση υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα ενδέχεται να εντείνουν τις ευρωπαϊκές ανησυχίες, εν μέσω φόβων ότι ένα ανατολικό μέλος της συμμαχίας μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος της Μόσχας. «Οι υπηρεσίες πληροφοριών μας λένε εμφατικά ότι η Ρωσία διατηρεί τουλάχιστον ανοιχτή την επιλογή πολέμου κατά του ΝΑΤΟ. Το αργότερο έως το 2029», δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών, Γιόχαν Βάντεπφουλ.

Οικονομική συνεργασία ΗΠΑ-Ρωσίας και οι επιπτώσεις

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν βλέπουν κανένα σημάδι ότι ο Πούτιν θέλει να τερματίσει την εισβολή του στην Ουκρανία. Αλλά αν το κάνει, ανησυχούν ότι οποιαδήποτε συμφωνία που δεν σέβεται την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας θα μπορούσε να ενθαρρύνει τη Ρωσία να επιτεθεί ξανά πέρα από τα σύνορά της. Φαίνεται πλέον πιθανό ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία θα επιτρέψει στη Μόσχα να διατηρήσει τουλάχιστον τον έλεγχο των ουκρανικών εδαφών που έχει καταλάβει με τη βία, είτε αλλάξουν επίσημα τα σύνορα είτε όχι. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει απορρίψει επίσης τις ρωσικές διεκδικήσεις για την υπόλοιπη περιοχή του Ντονμπάς, την οποία η Μόσχα δεν κατάφερε να καταλάβει μετά από σχεδόν τέσσερα χρόνια πολέμου. Επιπλέον, ο Τραμπ και άλλοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ έχουν καταστήσει σαφές ότι βλέπουν μεγάλες επιχειρηματικές ευκαιρίες με τη Μόσχα μόλις τελειώσει ο πόλεμος. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι ο τερματισμός της απομόνωσης της Ρωσίας από τη δυτική οικονομία θα δώσει στη Μόσχα δισεκατομμύρια δολάρια για να ανασυγκροτήσει τον στρατό της. «Αν ο στρατός της Ρωσίας είναι μεγάλος, αν ο στρατιωτικός τους προϋπολογισμός είναι τόσο μεγάλος όσο είναι τώρα, θα θέλουν να τον χρησιμοποιήσουν ξανά», δήλωσε στους δημοσιογράφους την προηγούμενη Δευτέρα η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλλας.

Το αδιέξοδο των παγωμένων ρωσικών assets και η «δύναμη» της Ευρώπης

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν δυσκολευτεί να ασκήσουν ισχυρή επιρροή σε οποιαδήποτε ειρηνευτική διευθέτηση, παρόλο που η Ευρώπη έχει παράσχει περίπου 180 δισεκατομμύρια ευρώ (209,23 δισεκατομμύρια δολάρια) σε βοήθεια στην Ουκρανία από την εισβολή της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022. Η ΕΕ διαθέτει ένα μεγάλο δυνητικό διαπραγματευτικό χαρτί με τη μορφή των παγωμένων ρωσικών assets στο μπλοκ. Ωστόσο, οι ηγέτες της ΕΕ δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να συμφωνήσουν σε μια πρόταση για τη χρήση των assets για τη χρηματοδότηση ενός δανείου 140 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία, το οποίο θα κρατούσε το Κίεβο σε λειτουργία και στη μάχη για τα επόμενα δύο χρόνια, όπως έχει τονίσει και ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. Σε μια προσπάθεια να δείξουν ότι μπορούν να ασκήσουν σκληρή ισχύ, ένας «συνασπισμός των προθύμων» υπό την ηγεσία της Γαλλίας και της Βρετανίας έχει δεσμευτεί να αναπτύξει μια «δύναμη διαβεβαίωσης» ως μέρος των εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία μετά τον πόλεμο. Η Ρωσία έχει απορρίψει μια τέτοια δύναμη, και ακόμη και αν αναπτυχθεί, θα ήταν μέτρια σε μέγεθος, με σκοπό να ενισχύσει τις δυνάμεις του Κιέβου και όχι να προστατεύσει την Ουκρανία μόνη της, και θα μπορούσε να λειτουργήσει μόνο με την υποστήριξη των ΗΠΑ. «Οι Ευρωπαίοι τώρα πληρώνουν το τίμημα για το ότι δεν επένδυσαν σε στρατιωτικές δυνατότητες τα τελευταία χρόνια», δήλωσε η Κλάουντια Μέιτζορ, ανώτερη αντιπρόεδρος για τη διατλαντική ασφάλεια στο think tank German Marshall Fund of the United States. «Οι Ευρωπαίοι δεν είναι στο τραπέζι. Επειδή, για να παραθέσω τον Τραμπ, δεν έχουν τα χαρτιά», είπε, αναφερόμενη στην υποτιμητική δήλωση του νυν προέδρου των ΗΠΑ για τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον Φεβρουάριο.

Τι αναμένεται στη συνέχεια για την ευρωπαϊκή ασφάλεια

Η προοπτική μιας ειρηνευτικής συμφωνίας για την Ουκρανία, διαμορφωμένης κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και την αυτονομία της. Η αδυναμία της Ευρώπης να επιβάλει τους δικούς της όρους και να αξιοποιήσει πλήρως τα διαθέσιμα εργαλεία, όπως τα παγωμένα ρωσικά assets, υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων και την ανάπτυξη μιας πιο συνεκτικής εξωτερικής πολιτικής. Οι επόμενες κινήσεις του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και οι αντιδράσεις της Μόσχας θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το γεωπολιτικό τοπίο της Ευρώπης για τα επόμενα χρόνια, με τους Ευρωπαίους να παραμένουν σε εγρήγορση για τις επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης «άσχημης συμφωνίας».