- Έγκριση δημιουργίας κέντρων ασύλου και κόμβων επιστροφών εκτός των συνόρων της ΕΕ.
- Θέσπιση υποχρεωτικής αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών με οικονομικό ή πρακτικό αντάλλαγμα.
- Στόχος η πολιτική ανάσχεση της ακροδεξιάς μέσω αυστηρότερων ελέγχων.
- Επικρίσεις από τον πρόεδρο των ΗΠΑ για την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Οι υπουργοί Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικύρωσαν τη Δευτέρα ένα ριζικό σχέδιο μεταρρύθμισης της μεταναστευτικής πολιτικής, το οποίο προβλέπει τη δημιουργία κέντρων επεξεργασίας αιτήσεων ασύλου και κόμβων επιστροφών εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων. Η κίνηση αυτή, που στοχεύει στην ανάσχεση της ανόδου της ακροδεξιάς, σηματοδοτεί μια ιστορική στροφή προς την αυστηροποίηση των ελέγχων και την ταχεία απομάκρυνση όσων δεν δικαιούνται παραμονή στο μπλοκ.
| Πυλώνας Μεταρρύθμισης | Περιγραφή & Στόχος |
|---|---|
| Κέντρα Επεξεργασίας Ασύλου | Εγκαταστάσεις σε τρίτες χώρες για την εξέταση αιτημάτων εκτός ΕΕ. |
| Κόμβοι Επιστροφών | Κέντρα σε μη ευρωπαϊκές χώρες για τη διαχείριση απελάσεων. |
| Δεξαμενή Αλληλεγγύης | Οικονομική συνδρομή ή μετεγκατάσταση για την κατανομή των βαρών. |
| Λίστα Ασφαλών Χωρών | Ταχεία απόρριψη αιτήσεων από χώρες που κρίνονται σταθερές. |
| Δικαίωμα Απομάκρυνσης | Ενίσχυση της νομικής ισχύος των κρατών για απελάσεις χωρίς καθυστερήσεις. |
Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της έντονης κινητικότητας στις Βρυξέλλες, όπου 19 χώρες πίεζαν για κέντρα επιστροφών εκτός της Ένωσης. Το παρασκήνιο της απόφασης αποκαλύπτει μια βαθιά ανάγκη των ευρωπαϊκών ηγεσιών να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, εν μέσω αυξανόμενων πιέσεων στα εθνικά συστήματα ασύλου και μιας γενικευμένης δυσαρέσκειας που τροφοδοτεί πολιτικές ανατροπές σε ολόκληρη την ήπειρο.
Βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής για την ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση του ασύλου και της μετανάστευσης. Η Ευρώπη δεν θα ανεχθεί καμία κατάχρηση των συστημάτων της.
Μάγκνους Μπρούνερ, Ευρωπαίος Επίτροπος Μετανάστευσης
Η «στροφή» της Ευρώπης στη διαχείριση του ασύλου
Οι νέες ρυθμίσεις, οι οποίες εγκρίθηκαν κατά τη διάρκεια συνάντησης των υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στις Βρυξέλλες, παρέχουν στις εθνικές πρωτεύουσες τη νομική ισχύ να απομακρύνουν άτομα που δεν διαθέτουν δικαίωμα διαμονής ή εργασίας. Κεντρικό πυλώνα της μεταρρύθμισης αποτελεί η δυνατότητα ίδρυσης κέντρων επεξεργασίας ασύλου σε τρίτες χώρες, καθώς και η δημιουργία κόμβων επιστροφών (removals hubs) εκτός των συνόρων του μπλοκ. Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ του POLITICO, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, τόνισε ότι τα μέτρα αυτά θα βοηθήσουν στην αποτελεσματικότερη επεξεργασία των αιτημάτων και θα στείλουν ένα σαφές μήνυμα ότι η Ευρώπη δεν θα ανεχθεί την κατάχρηση των συστημάτων της.
Ο μηχανισμός αλληλεγγύης και η λίστα «ασφαλών χωρών»
Η νέα νομοθεσία περιλαμβάνει τη δημιουργία μιας «δεξαμενής αλληλεγγύης», στην οποία τα κράτη μέλη — εξαιρουμένων εκείνων που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλές μεταναστευτικές πιέσεις — θα καλούνται είτε να μετεγκαταστήσουν μετανάστες είτε να καταβάλουν οικονομική συνδρομή για τη στήριξη άλλων χωρών. Παράλληλα, καταρτίστηκε μια νέα λίστα «ασφαλών χωρών», οι αιτήσεις ασύλου από τις οποίες θα απορρίπτονται με ταχείες διαδικασίες, εκτός εάν συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις. Η κίνηση αυτή συνάδει με την ευρύτερη τάση αυστηροποίησης, όπως φάνηκε όταν η ΕΕ συμφώνησε σε νέες θέσεις για το άσυλο νωρίτερα τον Δεκέμβριο.
Προτεινόμενο Η Βρετανία επιβάλλει έρευνες σε παράνομους μετανάστες για κινητά τηλέφωνα στα λιμάνια
Πολιτικές πιέσεις και η άνοδος της ακροδεξιάς
Η προώθηση αυτών των αλλαγών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις πιέσεις της Δανίας, η οποία κατέχει την εναλλάσσουσα προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η κεντροαριστερή κυβέρνηση της χώρας έχει υιοθετήσει μια σκληρή γραμμή κατά της παράτυπης μετανάστευσης, υποστηρίζοντας ότι το τρέχον σύστημα δημιουργεί ανθυγιεινά κίνητρα. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν έχει ζητήσει στο παρελθόν χαλάρωση της ευρωπαϊκής συνθήκης ανθρωπίνων δικαιωμάτων για να διευκολυνθούν οι απελάσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών, η στρατηγική αυτή είναι απαραίτητη για να διατηρηθεί η δημοκρατική νομιμοποίηση των θεσμών απέναντι στις «νόμιμες ανησυχίες» των πολιτών.
Η διεθνής διάσταση και οι αντιδράσεις των ΗΠΑ
Η μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ δεν έχει περάσει απαρατήρητη από τη διεθνή κοινότητα, προκαλώντας την αντίδραση του προέδρου των ΗΠΑ. Σε πρόσφατο έγγραφο στρατηγικής της αμερικανικής κυβέρνησης, υποστηρίζεται ότι οι πολιτικές των Βρυξελλών «μεταμορφώνουν την ήπειρο και δημιουργούν έριδες». Παρά τις εσωτερικές διαφωνίες από χώρες όπως η Ισπανία, που εκφράζει επιφυλάξεις για την αυστηρότητα των κανόνων, και η Σλοβακία, που ζητά ακόμη σκληρότερα μέτρα, η συμφωνία θεωρείται κομβικής σημασίας για τη σταθερότητα του μπλοκ. Ήδη, η ΕΕ έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί και οικονομικά εργαλεία, καθώς αναστέλλει εμπορικά προνόμια σε χώρες που αρνούνται την επανεισδοχή των πολιτών τους.
Η επόμενη μέρα για το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Αναλυτές στρατηγικής που παρακολουθούν τις διεργασίες επισημαίνουν ότι η εφαρμογή αυτών των μέτρων θα αποτελέσει το μεγάλο στοίχημα για το 2026. Η αποτελεσματικότητα των κέντρων εκτός συνόρων και η λειτουργία της δεξαμενής αλληλεγγύης θα κρίνουν αν η ΕΕ μπορεί να διαχειριστεί τις ροές χωρίς να θυσιάσει τις θεμελιώδεις αξίες της. Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια φάση ρεαλιστικής πολιτικής, όπου η ασφάλεια των συνόρων τίθεται σε απόλυτη προτεραιότητα προκειμένου να διασφαλιστεί η κοινωνική συνοχή.
