ΟΗΕ: Σε ισχύ η ιστορική συνθήκη για την προστασία των ωκεανών – Ο στόχος «30 έως το 2030»

Σε πλήρη ισχύ τέθηκε το Σάββατο η ιστορική συνθήκη του ΟΗΕ για την προστασία της βιοποικιλότητας στην ανοικτή θάλασσα, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για τη διεθνή θαλάσσια διακυβέρνηση. Η συμφωνία BBNJ (Biodiversity Beyond National Jurisdiction) παρέχει πλέον ένα νομικά δεσμευτικό πλαίσιο για την προστασία του 30% του θαλάσσιου περιβάλλοντος έως το 2030, αντιμετωπίζοντας κρίσιμες απειλές όπως η υπεραλίευση.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως επιστέγασμα διαπραγματεύσεων που διήρκεσαν 15 χρόνια, καλύπτοντας ένα κρίσιμο νομικό κενό για τα δύο τρίτα των ωκεανών του πλανήτη. Η ενεργοποίηση της συνθήκης αποτελεί γεωπολιτικό ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά η διεθνής κοινότητα αποκτά ένα συνολικό νομικό καθεστώς για την ανοικτή θάλασσα, η οποία αποτελεί το μισό της επιφάνειας της Γης. Η εφαρμογή της θεωρείται απαραίτητη για την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν σε συνέχεια των συζητήσεων στη σύνοδο COP30 για τη διατήρηση της φύσης.

Το νέο νομικό καθεστώς για την ανοικτή θάλασσα

Η συνθήκη BBNJ επιτρέπει τη δημιουργία ενός παγκόσμιου δικτύου προστατευόμενων περιοχών σε οικοσυστήματα που μέχρι σήμερα παρέμεναν εκτός ρυθμιστικού πλαισίου. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η συμφωνία προβλέπει τη διενέργεια περιβαλλοντικών αξιολογήσεων για κάθε δραστηριότητα που επηρεάζει την οικολογία των ωκεανών. Αυτό το πλαίσιο βασίζεται στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, διασφαλίζοντας ότι η εκμετάλλευση των πόρων δεν θα αποβεί εις βάρος της βιωσιμότητας.

Επιπλέον, η συνθήκη εισάγει μηχανισμούς για τη δίκαιη κατανομή των οφελών από τη «γαλάζια οικονομία». Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση θαλάσσιων γενετικών πόρων σε βιομηχανίες όπως η βιοτεχνολογία, επιτρέποντας σε όλα τα κράτη να έχουν πρόσβαση στα επιστημονικά και οικονομικά κέρδη που προκύπτουν από τη θαλάσσια έρευνα. Πρόκειται για μια δομή που θυμίζει τη λογική της πολυμερούς συνεργασίας, όπως συνέβη και με τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα.

Ο δρόμος προς την καθολική επικύρωση

Για να τεθεί σε ισχύ η συνθήκη, απαιτούνταν 60 επικυρώσεις εθνικών κοινοβουλίων, ένας αριθμός που ξεπεράστηκε ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2025. Σήμερα, περισσότερες από 80 χώρες έχουν επικυρώσει το κείμενο, ανάμεσα στις οποίες η Κίνα, η Βραζιλία και η Ιαπωνία. Η Βρετανία και η Αυστραλία αναμένεται να ακολουθήσουν σύντομα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υπογράψει τη συνθήκη αλλά δεν την έχουν ακόμη επικυρώσει επίσημα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, η επιτυχία της συνθήκης εξαρτάται από την καθολική αποδοχή της από όλα τα μέλη του ΟΗΕ. Η Rebecca Hubbard, διευθύντρια της High Seas Alliance, τόνισε ότι η αποτελεσματική εφαρμογή απαιτεί τη δέσμευση όσο το δυνατόν περισσότερων κρατών, ώστε να επιτευχθεί ο φιλόδοξος στόχος της προστασίας του 30% των υδάτων μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Περιορισμοί και το ζήτημα της εξόρυξης

Παρά τη δυναμική της, η συνθήκη BBNJ έχει συγκεκριμένα όρια. Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα παραμένει η εξόρυξη ορυκτών από τον βυθό, μια δραστηριότητα που προκαλεί έντονες ανησυχίες στους περιβαλλοντολόγους. Η αρμοδιότητα για τις εξορύξεις ανήκει αποκλειστικά στη Διεθνή Αρχή των Θαλάσσιων Βυθών (ISA) και η νέα συνθήκη δεν έχει λόγο σε αυτόν τον τομέα, παρά το γεγονός ότι οι εξορύξεις αποτελούν σημαντική απειλή για το θαλάσσιο περιβάλλον.

Εν αναμονή των επόμενων βημάτων, οι περιβαλλοντικοί φορείς επισημαίνουν ότι θα χρειαστεί να δημιουργηθούν περισσότερες από 190.000 προστατευόμενες περιοχές παγκοσμίως. Επί του παρόντος, μόνο το 8% των ωκεανών βρίσκεται υπό καθεστώς προστασίας, γεγονός που υπογραμμίζει το τεράστιο μέγεθος της πρόκλησης που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι κυβερνήσεις στο πλαίσιο της νέας διεθνούς νομοθεσίας.