ΟΗΕ: Γιατί ο Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποιεί για «άμεση οικονομική κατάρρευση» του οργανισμού

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, εκπέμπει δραματικό σήμα κινδύνου για «άμεση οικονομική κατάρρευση» του διεθνούς οργανισμού, εξαιτίας των ανεξόφλητων εισφορών που αγγίζουν επίπεδα ρεκόρ. Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να οφείλουν δισεκατομμύρια δολάρια, ο οργανισμός αντιμετωπίζει το φάσμα της στάσης πληρωμών έως τον Ιούλιο, θέτοντας σε κίνδυνο τη λειτουργία των γραφείων και τις ανθρωπιστικές αποστολές παγκοσμίως.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της συστηματικής υποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από την πολυμέρεια, μια τάση που ενισχύεται από τη δημιουργία του «Συμβουλίου Ειρήνης» με ισόβιο πρόεδρο τον Ντόναλντ Τραμπ. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αποκαλύπτει μια βαθιά κρίση ρευστότητας, η οποία δεν αφορά μόνο την έλλειψη πόρων, αλλά και τη σύγκρουση δύο διαφορετικών κοσμοθεωριών για τον ρόλο των διεθνών θεσμών στη σύγχρονη εποχή.

Η κρίση ρευστότητας και το χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, ο Αντόνιο Γκουτέρες απέστειλε επιστολή στα κράτη-μέλη υπογραμμίζοντας ότι οι ανεξόφλητες οφειλές για τον τακτικό προϋπολογισμό ανέρχονται στο ποσό των 1,57 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Πρόκειται για μια νέα προειδοποίηση για «άμεση οικονομική κατάρρευση», η οποία αντικατοπτρίζει το λειτουργικό αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει ο οργανισμός.

Αξιωματούχοι του ΟΗΕ επισημαίνουν ότι περισσότερο από το 95% των οφειλών προέρχεται από τις ΗΠΑ, οι οποίες στις αρχές Φεβρουαρίου όφειλαν 2,19 δισεκατομμύρια δολάρια στον τακτικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αρνείται να καταβάλει 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια για ειρηνευτικές αποστολές, καθώς και 43,6 εκατομμύρια δολάρια για τα διεθνή δικαστήρια.

Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από την πρόσφατη αποχώρηση των ΗΠΑ από διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Η Ουάσινγκτον έχει ήδη προχωρήσει σε δραστικές περικοπές στην εθελοντική χρηματοδότηση, γεγονός που ανάγκασε τον ΟΗΕ να ζητήσει για το 2026 έναν προϋπολογισμό βοήθειας μειωμένο κατά 50% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Ο «Κάφκα» των προϋπολογισμών και ο παράλογος κανόνας

Ο Γενικός Γραμματέας χρησιμοποίησε τον όρο «Καφκικός» — περιγράφει μια κατάσταση παράλογης πολυπλοκότητας και γραφειοκρατικού αδιέξοδου — για να περιγράψει έναν συγκεκριμένο δημοσιονομικό κανόνα. Αυτός ο «παράλογος» δημοσιονομικός κανόνας υποχρεώνει τον ΟΗΕ να επιστρέφει στα κράτη-μέλη εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από μη δαπανηθείσες εισφορές στο τέλος κάθε έτους.

Το παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι ο οργανισμός καλείται να επιστρέψει χρήματα που συχνά δεν έχει λάβει ποτέ, λόγω των καθυστερήσεων στις πληρωμές. Ο Γκουτέρες χαρακτήρισε αυτή την πρακτική ως μια «κούρσα προς τη χρεοκοπία», ζητώντας την άμεση αναθεώρησή της ώστε να διασφαλιστεί η βασική ρευστότητα για τη μισθοδοσία του προσωπικού και τη διεξαγωγή συνεδριάσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, η πρωτοβουλία UN80 στοχεύει στη μείωση του κόστους και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Παρόλα αυτά, ο εγκεκριμένος προϋπολογισμός για το 2026 είναι ήδη κατά 7% χαμηλότερος από εκείνον του 2025, γεγονός που οδηγεί σε αναπόφευκτη περικοπή θέσεων εργασίας και περιορισμό των δράσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η στάση του Λευκού Οίκου και οι κατηγορίες για σπατάλη

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, η στάση που τηρεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ αποσκοπεί στην άσκηση πίεσης για ριζική αναδιάρθρωση του οργανισμού. Ο ίδιος δήλωσε ότι θα μπορούσε να «λύσει το πρόβλημα εύκολα», αρκεί ο ΟΗΕ να ζητήσει από άλλες χώρες να καλύψουν το κενό, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κατηγορεί τον οργανισμό για «σπατάλη, απάτη και κατάχρηση».

Ανώτατοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι ο ΟΗΕ δαπανά υπέρογκα ποσά σε μισθούς γραφειοκρατών και συντάξεις, ενώ επισημαίνουν ότι ο αριθμός των υψηλόβαθμων στελεχών στη Νέα Υόρκη αυξήθηκε κατά 30% την τελευταία διετία. Μόνο για συνέδρια και συναντήσεις, ο οργανισμός δαπάνησε πέρυσι 340 εκατομμύρια δολάρια, ποσό που η Ουάσινγκτον θεωρεί προκλητικό.

Εν αναμονή των εξελίξεων, διπλωματικοί κύκλοι τονίζουν ότι εάν οι ΗΠΑ δεν καταβάλουν τις εισφορές τους μέχρι τον Ιούλιο, ο ΟΗΕ θα βρεθεί σε απόλυτη αδυναμία να οργανώσει συναντήσεις ή να πληρώσει τους υπαλλήλους του. Αντίθετα με τις κυβερνήσεις, ο διεθνής οργανισμός δεν έχει το δικαίωμα να δανειστεί χρήματα ή να τυπώσει νόμισμα, γεγονός που καθιστά την εξάρτησή του από τα κράτη-μέλη υπαρξιακή.