ΕΕ: Το παρασκήνιο της συμφωνίας για το δάνειο 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία χωρίς τα ρωσικά assets

Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν σε μια ιστορική απόφαση για τον κοινό δανεισμό 90 δισεκατομμυρίων ευρώ με σκοπό τη χρηματοδότηση της άμυνας της Ουκρανίας για την περίοδο 2026-2027. Η επιλογή αυτή σηματοδοτεί την προσωρινή υπαναχώρηση από το αμφιλεγόμενο σχέδιο χρήσης των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, λόγω των έντονων νομικών και οικονομικών ανησυχιών που εξέφρασαν κράτη-μέλη όπως το Βέλγιο.

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στραφεί στον άμεσο δανεισμό από τις αγορές έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή, καθώς οι πιέσεις για τη χρηματοδότηση του Κιέβου εντείνονται ενόψει του 2026. Η προσπάθεια αυτή αποτελεί τη συνέχεια μιας μακράς διαπραγμάτευσης, όπου η ανάγκη για σταθερή οικονομική στήριξη της Ουκρανίας συγκρούστηκε με τις νομικές πολυπλοκότητες της κατάσχεσης κρατικών πόρων μιας τρίτης χώρας. Όπως μεταδίδει το Reuters, η λύση αυτή προκρίθηκε ως η πλέον ασφαλής για τη διατήρηση της ενότητας εντός του μπλοκ, αποφεύγοντας μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να κλονίσουν την αξιοπιστία του ευρώ.

Γιατί εγκαταλείφθηκε η χρήση των ρωσικών assets;

Το αρχικό πλάνο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προέβλεπε την αξιοποίηση έως και 165 δισεκατομμυρίων ευρώ από τα συνολικά 210 δισ. ευρώ των ρωσικών κρατικών πόρων που είναι δεσμευμένα στην Ευρώπη. Ωστόσο, το Βέλγιο, το οποίο φιλοξενεί το μεγαλύτερο μέρος αυτών των κεφαλαίων μέσω της Euroclear, εξέφρασε σφοδρές αντιρρήσεις. Η κύρια δυσκολία έγκειται στην παροχή ανοιχτών εγγυήσεων προς τις βελγικές αρχές έναντι πιθανών ρωσικών αντιποίνων ή δικαστικών προσφυγών που θα μπορούσαν να προκύψουν από την αποδέσμευση των χρημάτων.

Παράλληλα, χώρες όπως η Ιταλία, η Μάλτα και η Βουλγαρία εξέφρασαν επιφυλάξεις για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις μιας τέτοιας κίνησης στο διεθνές δίκαιο. Η απαίτηση του Βελγίου για απόθεμα ασφαλείας λειτούργησε ως καταλύτης για την αλλαγή πλεύσης, οδηγώντας τους ηγέτες στην αναζήτηση μιας εναλλακτικής χρηματοδοτικής οδού που δεν θα έθετε σε κίνδυνο το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Ένωσης.

Ο μηχανισμός του δανείου και η στάση της Ουγγαρίας

Το νέο δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ θα βασιστεί στον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό στις κεφαλαιαγορές, με εγγύηση το «περιθώριο» (headroom) του προϋπολογισμού της ΕΕ. Πρόκειται για τη διαφορά μεταξύ του μέγιστου ποσού που μπορούν να συνεισφέρουν τα κράτη-μέλη και των προβλεπόμενων δαπανών. Τα δάνεια θα είναι άτοκα για την Ουκρανία, καλύπτοντας περίπου τα δύο τρίτα των αμυντικών της αναγκών για την επόμενη διετία.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η συμφωνία απαιτούσε ομοφωνία, γεγονός που αρχικά φάνταζε ακατόρθωτο λόγω της στάσης του Βίκτορ Όρμπαν. Τελικά, η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία συμφώνησαν να μην εμποδίσουν το σχήμα, αφού έλαβαν διαβεβαιώσεις ότι η διαδικασία δεν θα έχει οικονομικό αντίκτυπο στις ίδιες. Αυτή η εξέλιξη θεωρείται νίκη για τη διπλωματία των Βρυξελλών, καθώς διασφαλίζει τη κάλυψη των τόκων του δανείου από τον κεντρικό προϋπολογισμό.

Αυτό που επισημαίνουν οικονομικοί αναλυτές, όπως ο Carsten Brzeski της ING, είναι ότι η λύση αυτή φέρνει την Ευρώπη πολύ κοντά στην υιοθέτηση ενός μόνιμου εργαλείου χρέους, παρόμοιου με το Ευρωομόλογο. Η αγορά φαίνεται να δείχνει ισχυρή επενδυτική όρεξη για το νέο δάνειο, καθώς θεωρείται ένα ελεγχόμενο ρίσκο σε σύγκριση με τις αβεβαιότητες που θα προκαλούσε η κατάσχεση των ρωσικών assets.

Η αντίδραση των αγορών και η επόμενη μέρα

Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, τα γερμανικά 10ετή ομόλογα, που αποτελούν το σημείο αναφοράς για την Ευρωζώνη, δέχθηκαν ελαφρές πιέσεις, οδηγώντας σε μικρή άνοδο των αποδόσεων. Ωστόσο, το ευρώ παρέμεινε σταθερό, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι επενδυτές προτιμούν την καθαρή λύση του δανεισμού από την νομικά επίφοβη χρήση των παγωμένων κεφαλαίων. Η επιλογή αυτή ενισχύει την αξιοπιστία της ΕΕ στις διεθνείς αγορές, καθώς αποφεύγεται η δημιουργία ενός επικίνδυνου προηγούμενου.

Η στρατηγική σημασία των παγωμένων assets

Παρά την απόφαση για δανεισμό, τα 210 δισεκατομμύρια ευρώ των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα παραμείνουν παγωμένα επ’ αόριστον. Οι ηγέτες της ΕΕ ξεκαθάρισαν ότι τα κεφάλαια αυτά αποτελούν το κύριο μοχλό πίεσης προς τη Μόσχα, καθώς θα παραμείνουν δεσμευμένα μέχρι η Ρωσία να καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις στην Ουκρανία. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αποπληρωμή του δανείου των 90 δισ. ευρώ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί την εντολή να συνεχίσει τις εργασίες για το λεγόμενο «δάνειο αποζημιώσεων», παραμένοντας σε ετοιμότητα για μελλοντική χρήση των ρωσικών πόρων αν αλλάξουν οι νομικές συνθήκες. Προς το παρόν, η επ’ αόριστον δέσμευση των assets διασφαλίζει ότι η Ρωσία δεν θα έχει πρόσβαση στους πόρους της, ενώ η Ουκρανία θωρακίζεται οικονομικά για την επόμενη κρίσιμη διετία.