Ισπανία: Η σιδηροδρομική κρίση πυροδοτεί συζήτηση για τις επενδύσεις στη συντήρηση

Η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή σιδηροδρομική κρίση, καθώς μια σειρά ατυχημάτων μέσα σε μία εβδομάδα, συμπεριλαμβανομένης της πολύνεκρης σύγκρουσης στην Ανδαλουσία, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια του δικτύου. Η ραγδαία αύξηση της επιβατικής κίνησης, που άγγιξε τα 549 εκατομμύρια το 2024, φαίνεται να ξεπερνά τις αντοχές των υποδομών, θέτοντας στο επίκεντρο την ανάγκη για γενναία αύξηση των κονδυλίων συντήρησης.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας περιόδου εντυπωσιακής ανάπτυξης για τους ισπανικούς σιδηροδρόμους, οι οποίοι όμως φαίνεται να πέφτουν θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Η ραγδαία αύξηση της ζήτησης, με σχεδόν 40 εκατομμύρια επιβάτες να χρησιμοποιούν το δίκτυο υψηλής ταχύτητας (AVE) το 2024, έχει προκαλέσει πρωτοφανή καταπόνηση στις υποδομές, την ώρα που οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το σύστημα αρχίζει να «λυγίζει» υπό το βάρος της ελλιπούς συντήρησης.

Η «παγίδα» της επέκτασης έναντι της συντήρησης

Παρά το γεγονός ότι η Ισπανία διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο υψηλής ταχύτητας στην Ευρώπη, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαλύπτουν μια ανησυχητική ανισορροπία στις δαπάνες. Ενώ η χώρα επένδυσε κατά μέσο όρο 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως την περίοδο 2018-2022, μόλις το 16% αυτού του ποσού κατευθύνθηκε στη συντήρηση και την αναβάθμιση του υφιστάμενου δικτύου.

Σε σύγκριση με άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, οι οποίες διαθέτουν το 34% έως 39% των κονδυλίων τους για τη διατήρηση των γραμμών, η Ισπανία φαίνεται να έχει δώσει απόλυτη προτεραιότητα στην κατασκευή νέων υποδομών. Αυτή η στρατηγική επιλογή έχει οδηγήσει σε σταδιακή φθορά, η οποία αντανακλάται στην αύξηση των βλαβών στις ράγες από 440 το 2015 σε 716 το 2024.

Το χρονικό των δυστυχημάτων και οι έρευνες

Η κρίση κορυφώθηκε με την πολύνεκρη σύγκρουση στην Ανδαλουσία την περασμένη Κυριακή, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 45 ανθρώπους. Σύμφωνα με το προκαταρκτικό πόρισμα της CIAF, μια ρωγμή στη σιδηροδρομική τροχιά φαίνεται να προϋπήρχε του εκτροχιασμού, ενισχύοντας τις υποψίες για δομικές αστοχίες λόγω ελλιπούς επίβλεψης.

Την ίδια εβδομάδα, ένα τοιχίο αντιστήριξης κατέρρευσε κοντά στη Βαρκελώνη λόγω έντονων βροχοπτώσεων, προκαλώντας τον θάνατο ενός μηχανοδηγού, ενώ σημειώθηκαν και άλλα περιστατικά, όπως η πρόσκρουση τρένου σε γερανό στη Μούρθια. Τα γεγονότα αυτά πυροδότησαν την αντίδραση του συνδικάτου μηχανοδηγών SEMAF, το οποίο κήρυξε πανεθνική απεργία διαμαρτυρόμενο για τη συνεχή υποβάθμιση του συστήματος.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών του κλάδου των μεταφορών, το κόστος συντήρησης ανά χιλιόμετρο πρέπει να αυξηθεί άμεσα από τις 110.000 ευρώ στις 150.000 ευρώ για να διασφαλιστεί η αξιοπιστία του δικτύου. Παρά την αύξηση των επενδύσεων κατά 58% από το 2018, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι τα επίπεδα χρηματοδότησης παραμένουν πολύ χαμηλότερα από τα προ κρίσης επίπεδα του 2009, όταν προσαρμοστούν στον πληθωρισμό.

Η επόμενη μέρα και οι πολιτικές πιέσεις

Ο υπουργός Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, παραδέχθηκε την ανάγκη για έναν ανοιχτό διάλογο σχετικά με την αύξηση των κονδυλίων συντήρησης, αν και ζήτησε να μην συνδέεται άμεσα η συζήτηση αυτή με το δυστύχημα στην Ανδαλουσία. Ωστόσο, η πολιτική πίεση αυξάνεται, καθώς οι πολίτες απαιτούν εγγυήσεις ότι η ασφάλεια των μετακινήσεων δεν θα θυσιαστεί στον βωμό της εντυπωσιακής επέκτασης.

Η πρόκληση για την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ είναι πλέον διπλή: να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη του κοινού στο σιδηροδρομικό δίκτυο και να βρει τους απαραίτητους πόρους για τη βαθιά ανανέωση των γραμμών. Όπως επισημαίνουν ακαδημαϊκοί κύκλοι, ένα σύστημα παγκόσμιας κλάσης όπως το ισπανικό AVE μοιάζει με μια Ferrari: η αγορά της είναι το εύκολο μέρος, η πραγματική πρόκληση είναι το κόστος της σωστής συντήρησής της.