ΗΠΑ: Νομικά ερωτήματα για την αποχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ από τη συνθήκη του ΟΗΕ για το κλίμα

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε την απόσυρση της χώρας από τη θεμελιώδη σύμβαση-πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC), μια κίνηση που νομικοί εμπειρογνώμονες χαρακτηρίζουν ως ενδεχομένως παράνομη. Η απόφαση αυτή, η οποία στοχεύει στην απελευθέρωση των επενδύσεων σε ορυκτά καύσιμα και εξορύξεις, απειλεί να θέσει τις Ηνωμένες Πολιτείες εκτός της διεθνούς κλιματικής διπλωματίας για πάντα.

Η κίνηση αυτή του Λευκού Οίκου έρχεται ως συνέχεια μιας ευρύτερης στρατηγικής απομονωτισμού, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε ήδη δρομολογήσει την έξοδο από τη Συμφωνία του Παρισιού. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι η σύμβαση UNFCCC επικυρώθηκε ομόφωνα από τη Γερουσία το 1992, γεγονός που δημιουργεί ένα ισχυρό νομικό προηγούμενο για την ανάγκη έγκρισης από το Κογκρέσο προκειμένου να πραγματοποιηθεί η έξοδος.

Η νομική αμφισβήτηση της μονομερούς απόφασης

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ που μεταδίδει το Reuters, διεθνείς νομικοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος δεν διαθέτει την αυτοτελή εξουσία να ακυρώσει μια συνθήκη που έχει λάβει τη συγκατάθεση της Γερουσίας. Η Jean Su, διευθύντρια ενεργειακής δικαιοσύνης στο Center for Biological Diversity, επεσήμανε ότι η είσοδος στη συνθήκη έγινε με δημοκρατικές διαδικασίες που πρέπει να τηρηθούν και κατά την έξοδο.

Το CBD εξετάζει ήδη το ενδεχόμενο να προσφύγει στα ομοσπονδιακά δικαστήρια για να σταματήσει την εφαρμογή της απόφασης. Η έλλειψη σαφήνειας στο Σύνταγμα των ΗΠΑ σχετικά με την απόσυρση από διεθνείς συμφωνίες επιτρέπει στον Λευκό Οίκο να επικαλείται την εκτελεστική εξουσία, όπως είχε συμβεί και στο παρελθόν με την αποχώρηση από την UNESCO το 1983.

Οι επιπτώσεις στη διεθνή κλιματική διπλωματία

Η αποχώρηση από την UNFCCC, η οποία θα τεθεί σε ισχύ ένα έτος μετά τη σχετική κοινοποίηση, σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα απέχουν από όλες τις παγκόσμιες διαπραγματεύσεις για το κλίμα. Ήδη η Ουάσιγκτον απουσίασε από την πρόσφατη σύνοδο κορυφής COP30 στο Μπέλεμ της Βραζιλίας, σηματοδοτώντας μια ιστορική στροφή μετά από τρεις δεκαετίες ενεργού συμμετοχής.

Παράλληλα, η απόφαση περιλαμβάνει την έξοδο από το Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) και άλλους οργανισμούς που αφορούν την υγεία και τα δικαιώματα των γυναικών. Αυτή η τάση επιβεβαιώνεται και από την πρόσφατη αποχώρηση από το περιβαλλοντικό πρόγραμμα του Ειρηνικού, ενισχύοντας το κλίμα αβεβαιότητας στις διεθνείς σχέσεις.

Το ιστορικό προηγούμενο και η στάση του Κογκρέσου

Εν αναμονή των διευκρινίσεων, νομικοί παραστάτες που παρακολουθούν την υπόθεση τονίζουν ότι το Κογκρέσο θα μπορούσε να είχε θεσπίσει νομοθεσία για να εμποδίσει μια τέτοια κίνηση, όπως έπραξε το 2023 για τη συνθήκη του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η έντονη πόλωση στο Καπιτώλιο καθιστά απίθανη μια παρόμοια πρωτοβουλία για τα περιβαλλοντικά ζητήματα στην παρούσα φάση.

Η UNFCCC υποχρεώνει τις βιομηχανικές χώρες να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και να παρέχουν χρηματοδότηση στα φτωχότερα έθνη. Η αποχώρηση των ΗΠΑ, που αποτελούν τον μεγαλύτερο ιστορικό ρυπαντή του πλανήτη, δημιουργεί ένα τεράστιο κενό χρηματοδότησης και ηθικής δέσμευσης στην παγκόσμια σκηνή.

Η επόμενη μέρα και η δυνατότητα επανένταξης

Υπάρχει διχογνωμία μεταξύ των ειδικών για το πόσο εύκολη θα είναι η μελλοντική επανένταξη της χώρας στη συνθήκη. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι θα απαιτηθεί εκ νέου η πλειοψηφία των δύο τρίτων στη Γερουσία, ένας στόχος που φαντάζει σχεδόν ακατόρθωτος με τα σημερινά πολιτικά δεδομένα.

Αντίθετα, άλλοι αναλυτές, όπως η Sue Biniaz, πρώην αναπληρώτρια ειδική απεσταλμένη για το κλίμα, θεωρούν ότι η επανένταξη θα μπορούσε να είναι άμεση και απρόσκοπτη. Η βάση για αυτή την αισιοδοξία είναι η αρχική ομόφωνη έγκριση του 1992, η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως νομικό θεμέλιο για την επιστροφή των ΗΠΑ στις διεθνείς συμφωνίες.