ΗΠΑ: Δικαστικό «μπλόκο» στον τερματισμό της προστασίας για 350.000 Αϊτινούς

Ομοσπονδιακή δικαστής στην Ουάσιγκτον εξέδωσε απόφαση που σταματά την προσπάθεια της κυβέρνησης του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να τερματίσει το καθεστώς προσωρινής προστασίας για περισσότερους από 350.000 υπηκόους της Αϊτής. Η κίνηση αυτή αποτρέπει την άμεση απέλαση χιλιάδων ανθρώπων σε μια χώρα που μαστίζεται από τη βία των συμμοριών και την πλήρη κατάρρευση των κρατικών δομών, λίγες μόλις ώρες πριν από την προγραμματισμένη λήξη της προστασίας τους.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δικαστικής ανάσχεσης της μεταναστευτικής πολιτικής του Λευκού Οίκου, καθώς παρόμοια «φρένα» έχουν μπει πρόσφατα και για άλλες εθνικότητες, όπως στην περίπτωση για τους μετανάστες από την Ονδούρα και το Νεπάλ. Η απόφαση έρχεται σε μια στιγμή που η ανθρωπιστική κρίση στην Αϊτή θεωρείται από τον ΟΗΕ ως μία από τις χειρότερες παγκοσμίως, με το κράτος δικαίου να έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί.

Η απόφαση της δικαστού Άνα Ρέγιες

Η ομοσπονδιακή δικαστής Άνα Ρέγιες, η οποία είχε διοριστεί από τον πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, εξέδωσε την εντολή στο πλαίσιο συλλογικής αγωγής. Η απόφαση μπλοκάρει το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (DHS) από το να προχωρήσει στον τερματισμό του Καθεστώτος Προσωρινής Προστασίας (TPS), ο οποίος επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ αυτή την Τετάρτη.

Η δικαστική παρέμβαση κρίθηκε αναγκαία καθώς η ακύρωση του καθεστώτος θα άφηνε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους χωρίς άδεια εργασίας και εκτεθειμένους σε άμεση απέλαση. Οι ενάγοντες υποστήριξαν ότι η κυβέρνηση αγνόησε τις «έκτακτες και προσωρινές συνθήκες» που επικρατούν στο νησί της Καραϊβικής, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή των επαναπατριζόμενων.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις νομικών κύκλων που παρακολουθούν την υπόθεση, η απόφαση βασίζεται στην αδυναμία της διοίκησης να αποδείξει ότι οι συνθήκες στην Αϊτή έχουν βελτιωθεί επαρκώς. Η προσέγγιση αυτή ακολουθεί το μοτίβο άλλων δικαστικών αποφάσεων, όπως αυτή που αφορούσε τους μετανάστες από τη Μιανμάρ, όπου τα δικαστήρια απαίτησαν τεκμηριωμένη βάση για τη διακοπή των ανθρωπιστικών προγραμμάτων.

Το καθεστώς TPS και η ανθρωπιστική κρίση

Το TPS (Temporary Protected Status) — *ένας ανθρωπιστικός μηχανισμός που παρέχει προσωρινή νόμιμη παραμονή σε υπηκόους χωρών που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις ή φυσικές καταστροφές* — χορηγήθηκε στην Αϊτή το 2010 μετά τον καταστροφικό σεισμό. Έκτοτε, η προστασία ανανεωνόταν συνεχώς λόγω της συνεχιζόμενης αστάθειας.

Η τρέχουσα κατάσταση στην Αϊτή είναι δραματική, με περισσότερους από 1,4 εκατομμύριο εκτοπισμένους και τις συμμορίες να ελέγχουν μεγάλο μέρος της πρωτεύουσας. Η UNICEF εκτιμά ότι πάνω από 6 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ανάγκη από ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ η πολιτική κρίση στην Αϊτή παραμένει στο «κόκκινο» εν αναμονή της πλήρους ανάπτυξης διεθνούς δύναμης.

Η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι το TPS δεν πρέπει να αποτελεί ένα «de facto πρόγραμμα αμνηστίας» και ότι οι συνθήκες επιτρέπουν πλέον την επιστροφή των μεταναστών. Ωστόσο, η δικαστική απόφαση υπογραμμίζει ότι η ασφάλεια των πολιτών προέχει της αυστηρής εφαρμογής της μεταναστευτικής ατζέντας, ειδικά όταν διακυβεύονται ανθρώπινες ζωές.

Το ιστορικό της νομικής σύγκρουσης

Η προσπάθεια τερματισμού της προστασίας ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2025 από την Υπουργό Εσωτερικής Ασφάλειας, Κρίστι Νόεμ, η οποία επιδίωξε να συντομεύσει την επέκταση που είχε δώσει η προηγούμενη κυβέρνηση. Μετά από μια πρώτη δικαστική ήττα στη Νέα Υόρκη, το DHS επανήλθε τον Νοέμβριο με νέα κίνηση τερματισμού, η οποία τώρα αναστέλλεται εκ νέου.

Παρόμοιες προσφυγές έχουν κατατεθεί και για άλλες εθνικότητες, όπως η πρόσφατη δικαστική ανατροπή για τους Αιθίοπες, καταδεικνύοντας μια συστηματική προσπάθεια των οργανώσεων δικαιωμάτων να χρησιμοποιήσουν τη δικαιοσύνη ως ανάχωμα στις μαζικές απελάσεις. Η κυβέρνηση αναμένεται να ασκήσει έφεση, ωστόσο η τρέχουσα διαταγή προσφέρει ζωτικό χρόνο στους δικαιούχους.

Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα

Η απόφαση έγινε δεκτή με ανακούφιση από την αϊτινή κοινότητα στις ΗΠΑ, η οποία φοβόταν ότι η 4η Φεβρουαρίου θα σήμαινε την απώλεια της νόμιμης υπόστασής της. Νομικοί παραστάτες των μεταναστών τονίζουν ότι η επιστροφή στην Αϊτή αυτή τη στιγμή θα ισοδυναμούσε με «καταδίκη» λόγω της έλλειψης λειτουργικής κυβέρνησης και βασικών υπηρεσιών.

Εν αναμονή της οριστικής εκδίκασης της υπόθεσης, οι 350.000 Αϊτινοί διατηρούν το δικαίωμα στην εργασία και την προστασία από την απέλαση. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να επηρεάσει και τη στρατηγική της ICE, η οποία το τελευταίο διάστημα χρησιμοποιεί αυστηρές τακτικές για την επίτευξη των στόχων των απελάσεων, προκαλώντας έντονες πολιτικές αντιδράσεις.