Η κρίση της Γροιλανδίας ως καταλύτης: Η στρατηγική «απορισκοποίησης» της Ευρώπης από τις ΗΠΑ

Η Ευρώπη φαίνεται να ανακτά τη γεωπολιτική της αυτοπεποίθηση μετά την κρίση στη Γροιλανδία, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ υπαναχώρησε από τις απειλές για δασμούς και χρήση βίας. Η εξέλιξη αυτή, που επισφραγίστηκε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ωθεί πλέον την ΕΕ σε μια στρατηγική «απορισκοποίησης» (de-risking) προκειμένου να μειώσει την εξάρτησή της από την Ουάσιγκτον, προστατεύοντας μια εμπορική σχέση 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η αντιπαράθεση για το καθεστώς της Γροιλανδίας δεν ήταν μια μεμονωμένη διπλωματική τριβή, αλλά η κορύφωση μιας περιόδου έντονης αβεβαιότητας στις διατλαντικές σχέσεις. Η Ευρώπη, αναγνωρίζοντας το γεωπολιτικό αποτύπωμα της νέας αμερικανικής στρατηγικής, επιδιώκει πλέον να θωρακίσει την εμπορική σχέση των 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω νέων νομοθετικών πρωτοβουλιών και διαφοροποίησης των συμμαχιών της, όπως μεταδίδει το Reuters.

Το «δόγμα της Γροιλανδίας» και η ευρωπαϊκή αντεπίθεση

Κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέσυρε την απειλή επιβολής νέων δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκά κράτη. Αυτή η υπαναχώρηση από τις απειλές για δασμούς θεωρείται από τις Βρυξέλλες ως αποτέλεσμα της αποφασιστικής στάσης που τήρησαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες.

Οι Ευρωπαίοι κατέστησαν σαφές ότι το καθεστώς της Γροιλανδίας ως αυτόνομης επικράτειας της Δανίας είναι μη διαπραγματεύσιμο. Αυτή η «κόκκινη γραμμή» φαίνεται πως λειτούργησε ως μοχλός πίεσης, αναγκάζοντας την Ουάσιγκτον να αναζητήσει μια πιο συμβιβαστική οδό μέσω του ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν ότι η δοκιμασία δεν έχει τελειώσει. «Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για συνεχείς ελέγχους αντοχής σε ζητήματα κυριαρχίας», δήλωσε ανώτατος αξιωματούχος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για στρατηγική εγρήγορση.

Η στροφή στις «συμμαχίες των προθύμων» και η αμυντική αυτονομία

Η κρίση επιτάχυνε τις συζητήσεις για την υιοθέτηση ενός μοντέλου «συμμαχιών των προθύμων», παρόμοιο με αυτό που εφαρμόστηκε στην Ουκρανία. Σε αυτό το πλαίσιο, οι χώρες προσφέρουν εγγυήσεις ασφαλείας σε εθελοντική βάση, παρακάμπτοντας πιθανά βέτο από κράτη-μέλη που διάκεινται φιλικά προς τη Μόσχα.

Η συμφωνία-πλαίσιο για την Αρκτική, την οποία ανακοίνωσε ο Μαρκ Ρούτε, αποτελεί ένα πρώτο βήμα για τη θωράκιση της περιοχής. Παράλληλα, η Ευρώπη επενδύει στην ανάπτυξη εγχώριας τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης για να μειώσει την τεχνολογική της εξάρτηση.

Σύμφωνα με αναλυτές στρατηγικής που παρακολουθούν τις διεργασίες στο Νταβός, η Ευρώπη διαθέτει πλέον «περισσότερα μοχλά πίεσης από όσα τολμούσε να χρησιμοποιήσει στο παρελθόν». Η κοινή συνισταμένη των εκτιμήσεων συγκλίνει στο ότι η ενότητα των 27 αποτέλεσε τον καταλύτη για τη διπλωματική επιτυχία.

Νομοθετική θωράκιση: Το «Made in Europe» ως εργαλείο γεωπολιτικής

Τον επόμενο μήνα, η ΕΕ αναμένεται να δρομολογήσει νομοθεσία που θα περιλαμβάνει απαιτήσεις «Made in Europe» για στρατηγικούς τομείς της οικονομίας. Αυτό το νέο ευρωπαϊκό δόγμα στοχεύει στην ενίσχυση των όρων για τις ξένες άμεσες επενδύσεις εντός του μπλοκ.

Η στρατηγική αυτή, αν και αρχικά σχεδιάστηκε για τον περιορισμό της εξάρτησης από την Κίνα, πλέον λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας έναντι οποιασδήποτε αγοράς παρουσιάζει τάσεις οικονομικού εξαναγκασμού. Η πρόσφατη έκτακτη σύνοδος κορυφής επιβεβαίωσε την πρόθεση για ριζική επανεκτίμηση των σχέσεων.

Παράλληλα, η Ευρώπη επιταχύνει τη διαφοροποίηση των εμπορικών της εταίρων. Μετά την υπογραφή της συμφωνίας με τη Mercosur, οι Βρυξέλλες βρίσκονται πλέον στα πρόθυρα μιας συμφωνίας με την Ινδία, επιδιώκοντας να εξισορροπήσουν τις πιέσεις από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η επόμενη μέρα των διατλαντικών σχέσεων

Παρά τη διπλωματική νίκη, η Ευρώπη αναγνωρίζει ότι η αμυντική της εξάρτηση από τις ΗΠΑ δεν μπορεί να εξαλειφθεί εν μία νυκτί. Η ενίσχυση των αμυντικών δαπανών και η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού στρατού παραμένουν μακροπρόθεσμοι στόχοι που απαιτούν χρόνια προετοιμασίας.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τόνισε ότι η διατλαντική εταιρική σχέση δεν πρέπει να διαγραφεί βιαστικά, παρά τις πρόσφατες εντάσεις. Η πρόκληση για την ΕΕ είναι να παραμείνει ισότιμος συνομιλητής σε έναν κόσμο όπου η ισχύς επαναπροσδιορίζεται καθημερινά.

Η κρίση στη Γροιλανδία λειτούργησε τελικά ως αφυπνιστικός καταλύτης. Η Ευρώπη καλείται πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ενιαίος γεωπολιτικός δρώντας, ικανός να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του χωρίς να υποκύπτει σε εξωτερικούς εκβιασμούς.