- Η COP30 κατέληξε σε εύθραυστη συμφωνία για το κλίμα στο Μπέλεμ της Βραζιλίας.
- Οι ΗΠΑ απουσίασαν, επηρεάζοντας σημαντικά τις διαπραγματεύσεις και την παγκόσμια ενότητα.
- Εγκρίθηκε ο τριπλασιασμός των κονδυλίων προσαρμογής για τις φτωχότερες χώρες.
- Απέτυχε η δέσμευση για απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, λόγω αντιδράσεων της Σαουδικής Αραβίας.
- Η Βραζιλία θα ηγηθεί προσπαθειών για οδικό χάρτη απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η σύνοδος κορυφής COP30 για το κλίμα στο Μπέλεμ της Βραζιλίας, η οποία ολοκληρώθηκε το Σάββατο 22 Νοεμβρίου 2025, κατέληξε σε μια συμφωνία που, ενώ εξασφάλισε τον τριπλασιασμό των κονδυλίων προσαρμογής για τις φτωχότερες χώρες, υπογράμμισε τις βαθιές παγκόσμιες διαιρέσεις αντί για την ενότητα, σύμφωνα με παρατηρητές και αντιπροσώπους. Η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό τη διοίκηση του νυν προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, επηρέασε σημαντικά τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν από έντονη απογοήτευση και πείσμα.
Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας περιόδου αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων και μιας αυξανόμενης επείγουσας ανάγκης για δράση κατά της κλιματικής αλλαγής, καθιστώντας τα αποτελέσματα της COP30 ιδιαίτερα υπό εξέταση. Η διάσκεψη είχε ως στόχο να οικοδομήσει πάνω σε προηγούμενες δεσμεύσεις, ιδίως τη Συμφωνία του Παρισιού, αλλά αντιμετώπισε την τρομερή πρόκληση της ένωσης σχεδόν 200 εθνών με αποκλίνουσες οικονομικές και πολιτικές προτεραιότητες, περιπλέκοντας περαιτέρω τις σημαντικές αλλαγές στην παγκόσμια ηγεσία για την κλιματική πολιτική.
Η εύθραυστη συμφωνία και οι παγκόσμιες διαιρέσεις
Η τελική συμφωνία που επιτεύχθηκε στην COP30, αν και επικυρώθηκε από σχεδόν 200 κράτη, αντανακλά τόσο τις παγκόσμιες διαιρέσεις όσο και την αποφασιστικότητα για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η διαδικασία που οδήγησε στην υιοθέτησή της ήταν χαοτική και γεμάτη εντάσεις. Χαρακτηριστικά, διαμαρτυρόμενοι αυτόχθονες εισέβαλαν στις πύλες της διάσκεψης, ενώ η Σαουδική Αραβία απείλησε με κατάρρευση τη συμφωνία αν στοχοποιούταν η πετρελαϊκή της βιομηχανία. Ο διαπραγματευτής του Παναμά χαρακτήρισε τις συνομιλίες ως «τσίρκο κλόουν», ενώ η τελετή λήξης ανεστάλη για μία ώρα καθώς η διοργανώτρια Βραζιλία προσπαθούσε να επιλύσει τις αντιρρήσεις.
Η απουσία των ΗΠΑ και ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας
Η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, του μεγαλύτερου ιστορικού εκπομπού ρύπων και κορυφαίας οικονομίας στον κόσμο, επισκίασε τις συνομιλίες. Ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχε δηλώσει την παγκόσμια υπερθέρμανση ως απάτη και τις προσπάθειες για την καταπολέμησή της ως ανταγωνιστική ευθύνη, με αποτέλεσμα η χώρα να μην στείλει επίσημη αντιπροσωπεία. Ο επίτροπος της ΕΕ για το κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, αναγνώρισε την πρόκληση της επίτευξης συναίνεσης χωρίς την Ουάσιγκτον στο τραπέζι, τονίζοντας ότι «ένας παίκτης αυτού του μεγέθους… φυσικά είναι ένα μεγάλο πλήγμα αν ένας τέτοιος εταίρος δεν εμφανίζεται και δεν συμμετέχει». Η ΕΕ είχε πιέσει σκληρά για τη διατύπωση που θα διευκρίνιζε την παγκόσμια μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά τελικά υπέκυψε στις απαιτήσεις να μην συμπεριληφθεί, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία.
Αναλυτές και νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η απουσία ενός τόσο σημαντικού παίκτη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργεί ένα κενό στην παγκόσμια διπλωματία για το κλίμα, καθιστώντας τον συντονισμό και την επίτευξη φιλόδοξων στόχων εξαιρετικά δύσκολη. Η αγορά, αν και χαιρετίζει τις δεσμεύσεις για χρηματοδότηση, παραμένει επιφυλακτική ως προς την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της μετάβασης σε ένα μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα, δεδομένων των ισχυρών αντιδράσεων.
Τα κέρδη και οι απογοητεύσεις της συνόδου
Η συμφωνία της COP30 προέβλεπε τον τριπλασιασμό των κονδυλίων προσαρμογής για τις φτωχότερες χώρες, ώστε να τις βοηθήσει να αντιμετωπίσουν τις επιδεινούμενες επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη, όπως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, οι καύσωνες και οι σφοδρές καταιγίδες. Αυτή η εξέλιξη χαιρετίστηκε ως νίκη από ορισμένους, όπως η Ιλάνα Σάιντ, πρόεδρος της Συμμαχίας Μικρών Νησιωτικών Κρατών (AOSIS), η οποία δήλωσε στο Reuters ότι «καταφέραμε να κάνουμε μια συμφωνία» και ότι «είναι μια νίκη για την πολυμέρεια». Ωστόσο, η συμφωνία απέφυγε να αναφέρει τα ορυκτά καύσιμα που προκαλούν την κλιματική αλλαγή, καθώς και να θεσπίσει ουσιαστικές δεσμεύσεις για την προστασία των δασών, κάτι που προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια πολλών χωρών. Ο διαπραγματευτής του Παναμά, Χουάν Κάρλος Μοντερέι, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Μια COP για τα δάση χωρίς δέσμευση για τα δάση είναι ένα πολύ κακό αστείο. Μια κλιματική απόφαση που δεν μπορεί καν να αναφέρει τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι ουδετερότητα, είναι συνενοχή».
Η επόμενη μέρα για την παγκόσμια κλιματική συνεργασία
Η αντοχή της διεθνούς κλιματικής συνεργασίας θα δοκιμαστεί περαιτέρω τους επόμενους μήνες, καθώς η Βραζιλία θα ηγηθεί των προσπαθειών για τη σύνταξη ενός οδικού χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων και την κινητοποίηση της υποσχόμενης χρηματοδότησης για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Αλ Γκορ, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα ως «το ελάχιστο – το ελάχιστο που πρέπει να κάνει ο κόσμος – όχι το ανώτατο όριο που περιορίζει το τι είναι δυνατό». Παρά τις διπλωματικές αντιξοότητες, ο Γκορ τόνισε ότι «οι πετρελαϊκές χώρες, η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων και οι σύμμαχοί τους χάνουν δύναμη. Μπορεί να μπορούν να ασκήσουν βέτο στη διπλωματική γλώσσα, αλλά δεν μπορούν να ασκήσουν βέτο στην πραγματική δράση». Ωστόσο, ο Αλεξάνταρ Ράνκοβιτς, διευθυντής του think tank The Common Initiative, ήταν πιο καυστικός, δηλώνοντας ότι «ο τρόπος που έκλεισαν οι συνομιλίες στο Μπέλεμ ήταν σαν ολόκληρη η σύνοδος: αδιαφανής, διαδικαστικά αμφισβητήσιμη, ουσιαστικά κενή, αλλά ντυμένη ως το αποκορύφωμα της πολυμέρειας».
