- Η σύνοδος της G20 στη Νότια Αφρική μποϊκοταρίστηκε από τις ΗΠΑ.
- Ο νυν πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επικαλέστηκε ισχυρισμούς περί διώξεων και διαφωνίες για το κλίμα.
- Η διακήρυξη της συνόδου συντάχθηκε χωρίς αμερικανική συμβολή, με έμφαση στην κλιματική αλλαγή.
- Η Νότια Αφρική απέρριψε την προσφορά των ΗΠΑ για εκπροσώπηση και την απειλή αποκλεισμού.
- Οι ΗΠΑ θα φιλοξενήσουν την G20 το 2026, χωρίς τη συμμετοχή της Νότιας Αφρικής σε προπαρασκευαστικές συναντήσεις.
Οι ηγέτες των είκοσι κορυφαίων οικονομιών του κόσμου συγκεντρώθηκαν το Σάββατο 22 Νοεμβρίου στη Νότια Αφρική για τη σύνοδο κορυφής της G20, η οποία σημαδεύτηκε από το μποϊκοτάζ των Ηνωμένων Πολιτειών. Η απουσία των ΗΠΑ οφείλεται σε ισχυρισμούς του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, περί δήθεν διώξεων κατά της λευκής μειονότητας της χώρας, καθώς και σε διαφωνίες για την ατζέντα της κλιματικής αλλαγής. Η σύνοδος προχώρησε στη σύνταξη διακήρυξης χωρίς την αμερικανική συμβολή, κίνηση που ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου χαρακτήρισε «επαίσχυντη», όπως μεταδίδει το Reuters.
Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας περιόδου αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, όπου η πολυμερής συνεργασία δοκιμάζεται από εθνικά συμφέροντα και ιδεολογικές διαφορές, αναδεικνύοντας τις προκλήσεις στην επίτευξη παγκόσμιας συναίνεσης σε κρίσιμα ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή και η οικονομική ισότητα.
Το παρασκήνιο του αμερικανικού μποϊκοτάζ
Η απόφαση του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να μποϊκοτάρει τη σύνοδο της G20 στη Νότια Αφρική βασίστηκε σε ισχυρισμούς, ευρέως απαξιωμένους, ότι η κυβέρνηση της μαύρης πλειοψηφίας της χώρας καταδιώκει τη λευκή μειονότητά της. Επιπλέον, ο Τραμπ έχει εκφράσει αμφιβολίες για την επιστημονική συναίνεση ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλείται από ανθρώπινες δραστηριότητες, κάτι που τον οδήγησε να απορρίψει την ατζέντα της διοργανώτριας χώρας για την προώθηση της αλληλεγγύης και της βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Η διακήρυξη της συνόδου τονίζει τη σοβαρότητα της κλιματικής αλλαγής, αψηφώντας τις ενστάσεις του.
Ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ απέρριψε επίσης την ατζέντα της Νότιας Αφρικής που περιλάμβανε την προσαρμογή σε καιρικές καταστροφές που προκαλούνται από το κλίμα, τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια και τη μείωση του υπερβολικού κόστους χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, δήλωσε πρόσφατα ότι ο πολυμερής διάλογος θα επικρατήσει παρά την αντίθεση του Τραμπ, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συνεργασίας.
Η διακήρυξη και η ατζέντα της συνόδου
Οι απεσταλμένοι της G20 συμφώνησαν σε ένα προσχέδιο διακήρυξης των ηγετών πριν από τη σύνοδο κορυφής στο Γιοχάνεσμπουργκ. Το προσχέδιο αυτό συντάχθηκε χωρίς να ζητηθεί η συναίνεση των ΗΠΑ, κίνηση που σύμφωνα με πηγές χαρακτήρισε «επαίσχυντη» ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου. Η διακήρυξη αντικατοπτρίζει μια «ανανεωμένη δέσμευση στην πολυμερή συνεργασία», όπως δήλωσε ο Πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Σίριλ Ραμαφόζα. Η G20 σημείωσε μια σπάνια νίκη για την πολυμερή διπλωματία, εκδίδοντας διακήρυξη παρά το μποϊκοτάζ.
Τρία από τα τέσσερα κορυφαία θέματα της ατζέντας της Νότιας Αφρικής αφορούν κυρίως την κλιματική αλλαγή: η προετοιμασία για καιρικές καταστροφές που προκαλούνται από το κλίμα, η χρηματοδότηση της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια και η διασφάλιση ότι η ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά ωφελεί τους παραγωγούς. Το τέταρτο θέμα αφορά ένα πιο δίκαιο σύστημα δανεισμού για τις φτωχές χώρες. Δεν ήταν σαφές ποιες παραχωρήσεις έγιναν στη διατύπωση για να συμφωνήσουν όλοι, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αντιρρήσεις για οποιαδήποτε αναφορά στο κλίμα ή τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Εν τω μεταξύ, η σύνοδος COP30 κατέληξε σε συμβιβασμό για τριπλασιασμό των δαπανών προσαρμογής.
Οι επιπτώσεις και η αντίδραση της Νότιας Αφρικής
Το μποϊκοτάζ των ΗΠΑ επισκίασε τα σχέδια του Προέδρου Σίριλ Ραμαφόζα να αναδείξει τον ρόλο της Νότιας Αφρικής στην προώθηση της πολυμερούς διπλωματίας. Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές υπέδειξαν ότι η απουσία των ΗΠΑ μπορεί να ωφέλησε τη σύνοδο, εάν άλλα μέλη αγκάλιασαν την ατζέντα και σημείωσαν πρόοδο σε μια ουσιαστική διακήρυξη. Παρά τις διαφωνίες στη G20, οι εμπορικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ συνεχίζονται, δείχνοντας μια προσπάθεια διατήρησης των διμερών σχέσεων. Ο Πρόεδρος Ραμαφόζα απέρριψε επίσης την προσφορά του Λευκού Οίκου να στείλει τον επιτετραμμένο των ΗΠΑ για την παράδοση της προεδρίας της G20.
Νομικοί και πολιτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η απουσία των ΗΠΑ, αν και αρχικά φάνηκε να υπονομεύει την προεδρία της Νότιας Αφρικής, τελικά ενδέχεται να ενίσχυσε τη δέσμευση άλλων μελών της G20 στην ατζέντα της συνόδου, ενθαρρύνοντας μια πιο ανεξάρτητη προσέγγιση σε θέματα όπως το κλίμα. Ο Πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Σίριλ Ραμαφόζα, απέρριψε την απειλή του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για αποκλεισμό της Πρετόριας από την επόμενη σύνοδο κορυφής της G20 το 2026, επιβεβαιώνοντας τη θέση της χώρας ως ιδρυτικού μέλους.
Το μέλλον της G20 και η προεδρία των ΗΠΑ το 2026
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα φιλοξενήσουν την G20 το 2026 και ο Ραμαφόζα δήλωσε ότι θα πρέπει να παραδώσει την εκ περιτροπής προεδρία σε μια «άδεια καρέκλα». Η προεδρία της Νότιας Αφρικής απέρριψε την προσφορά του Λευκού Οίκου να στείλει τον επιτετραμμένο των ΗΠΑ για την παράδοση της G20. Μάλιστα, η προεδρία της Νότιας Αφρικής αστειεύτηκε ότι η χώρα θα κάνει ένα «διαφημιστικό διάλειμμα» από την G20, καθώς η κυβέρνηση του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιβεβαίωσε ότι δεν θα την προσκαλέσει να συμμετάσχει. Ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε ότι η Νότια Αφρική δεν θα προσκληθεί στην προσεχή σύνοδο κορυφής της G20 το 2026 στο Μαϊάμι.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα φιλοξενήσουν από τη Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου μια συνάντηση αξιωματούχων της G20 για να ξεκινήσουν τον προγραμματισμό της επόμενης χρονιάς, κατά την οποία θα αναλάβουν την εκ περιτροπής προεδρία της ομάδας. Ωστόσο, η Νότια Αφρική, η φετινή διοργανώτρια χώρα, δεν προσκλήθηκε να συμμετάσχει σε αυτή τη συνάντηση των αναπληρωτών «sherpas» της G20, γεγονός που υπογραμμίζει την κλιμάκωση των διπλωματικών εντάσεων.
Η επόμενη μέρα για την πολυμερή συνεργασία
Η σύνοδος της G20 στη Νότια Αφρική, παρά το μποϊκοτάζ των ΗΠΑ, ανέδειξε την ικανότητα των υπολοίπων μελών να προχωρήσουν σε μια κοινή διακήρυξη, θέτοντας σε προτεραιότητα την κλιματική αλλαγή και την οικονομική ισότητα. Η επόμενη περίοδος θα δείξει εάν αυτή η προσέγγιση μπορεί να διατηρηθεί και να ενισχύσει την πολυμερή συνεργασία, ή αν οι διπλωματικές εντάσεις, ειδικά ενόψει της προεδρίας των ΗΠΑ το 2026, θα οδηγήσουν σε περαιτέρω αποσύνδεση και αναδιαμόρφωση των παγκόσμιων συμμαχιών.
