Ευρωπαϊκή αντιπρόταση στο σχέδιο ειρήνης των ΗΠΑ για την Ουκρανία: Οι 28 βασικοί όροι

Οι E3 δυνάμεις της Ευρώπης, Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία, συνέταξαν μια αντιπρόταση στο σχέδιο ειρήνης 28 σημείων των Ηνωμένων Πολιτειών για την Ουκρανία, η οποία έγινε γνωστή στις 23 Νοεμβρίου. Το έγγραφο, που είδε το Reuters, λαμβάνει ως βάση το αμερικανικό σχέδιο αλλά προτείνει σημαντικές αλλαγές και διαγραφές σε κρίσιμα σημεία.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια των εντατικών διπλωματικών προσπαθειών για την εξεύρεση λύσης στην ουκρανική σύγκρουση, με διάφορες προτάσεις ειρήνης να βρίσκονται στο τραπέζι. Ειδικότερα, η ευρωπαϊκή αντιπρόταση αποτελεί μια προσπάθεια των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο που να αντικατοπτρίζει τις δικές τους ανησυχίες και προτεραιότητες, τροποποιώντας το αρχικό αμερικανικό σχέδιο που είχε προκαλέσει αντιδράσεις σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι διπλωματικές προσπάθειες συνεχίζονται, με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία να εργάζονται για ένα «βελτιωμένο» σχέδιο ειρήνης.

Βασικές διαφορές και διαγραφές από το αμερικανικό σχέδιο

Η ευρωπαϊκή αντιπρόταση, την οποία συνέταξαν η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, διατηρεί την αρχική δομή του σχεδίου των ΗΠΑ, αλλά προχωρά σε σημαντικές παρεμβάσεις. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία είναι η διαγραφή του σημείου 3 του αμερικανικού σχεδίου, το οποίο προέβλεπε την προσδοκία ότι «η Ρωσία δεν θα εισβάλει στους γείτονές της και το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί περαιτέρω». Η διαγραφή αυτή υποδηλώνει μια διαφορετική προσέγγιση ως προς την επέκταση του ΝΑΤΟ και τις μελλοντικές δεσμεύσεις της Ρωσίας. Επιπλέον, η ευρωπαϊκή πρόταση ζητά την πλήρη και συνολική συμφωνία μη επίθεσης μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΝΑΤΟ, επιδιώκοντας την επίλυση όλων των «ασαφειών των τελευταίων 30 ετών».

Μετά την υπογραφή μιας ειρηνευτικής συμφωνίας, προβλέπεται η σύγκληση διαλόγου μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση των ανησυχιών ασφαλείας και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος αποκλιμάκωσης. Αυτό στοχεύει στην εξασφάλιση της παγκόσμιας ασφάλειας και στην αύξηση των ευκαιριών για συνδεσιμότητα και μελλοντική οικονομική ανάπτυξη. Η πρόταση υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη για ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, καθώς ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να δεχτεί εκεχειρία που επιτρέπει στη Ρωσία να επιτεθεί ξανά.

Οι 28 όροι της ευρωπαϊκής αντιπρότασης

Το σχέδιο περιλαμβάνει 28 σημεία που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων. Μεταξύ αυτών, επαναβεβαιώνεται η κυριαρχία της Ουκρανίας και ορίζεται ανώτατο όριο 800.000 στρατιωτών για τον ουκρανικό στρατό σε καιρό ειρήνης. Όσον αφορά το ΝΑΤΟ, η πρόταση αναφέρει ότι η ένταξη της Ουκρανίας εξαρτάται από τη συναίνεση των μελών του ΝΑΤΟ, η οποία «δεν υπάρχει», και ότι το ΝΑΤΟ συμφωνεί να μην σταθμεύει μόνιμα στρατεύματα υπό τη διοίκησή του στην Ουκρανία σε καιρό ειρήνης. Αντ’ αυτού, τα μαχητικά αεροσκάφη του ΝΑΤΟ θα σταθμεύουν στην Πολωνία.

Οι εγγυήσεις των ΗΠΑ για την Ουκρανία, οι οποίες αντικατοπτρίζουν το Άρθρο 5, προβλέπουν αποζημίωση για την εγγύηση, απώλεια της εγγύησης αν η Ουκρανία εισβάλει στη Ρωσία, και την αποκατάσταση όλων των κυρώσεων σε περίπτωση ρωσικής εισβολής. Η Ουκρανία καθίσταται επιλέξιμη για ένταξη στην ΕΕ και θα λάβει βραχυπρόθεσμη προτιμησιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Ένα ισχυρό πακέτο ανασυγκρότησης για την Ουκρανία προβλέπει τη δημιουργία ταμείου ανάπτυξης, συνεργασία με τις ΗΠΑ για την αποκατάσταση των υποδομών φυσικού αερίου, και ένα ειδικό χρηματοδοτικό πακέτο από την Παγκόσμια Τράπεζα.

Σημαντικό μέρος της πρότασης αφορά την προοδευτική επανένταξη της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομία, με τη συζήτηση για την άρση των κυρώσεων σε φάσεις και την πρόβλεψη μακροπρόθεσμης Συμφωνίας Οικονομικής Συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Η Ρωσία θα προσκληθεί επίσης πίσω στην G8. Η Ουκρανία θα ανοικοδομηθεί πλήρως και θα αποζημιωθεί οικονομικά, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων, τα οποία θα παραμείνουν δεσμευμένα μέχρι την πλήρη αποζημίωση των ζημιών. Για την επίβλεψη της συμφωνίας, θα συσταθεί μια κοινή Ομάδα Εργασίας Ασφαλείας με τη συμμετοχή ΗΠΑ, Ουκρανίας, Ρωσίας και Ευρωπαίων.

Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης τη δέσμευση της Ρωσίας να νομοθετήσει μια πολιτική μη επίθεσης προς την Ευρώπη και την Ουκρανία, καθώς και την επέκταση των συνθηκών μη διάδοσης πυρηνικών όπλων. Η Ουκρανία συμφωνεί να παραμείνει μη πυρηνικό κράτος. Ο πυρηνικός σταθμός της Ζαπορίζια θα επανεκκινήσει υπό την επίβλεψη του IAEA, με την παραγόμενη ενέργεια να μοιράζεται 50-50 μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Η Ουκρανία θα υιοθετήσει τους κανόνες της ΕΕ για τη θρησκευτική ανεκτικότητα και την προστασία των γλωσσικών μειονοτήτων.

Σε ό,τι αφορά τα εδάφη, η Ουκρανία δεσμεύεται να μην ανακτήσει τα κατεχόμενα κυρίαρχα εδάφη της με στρατιωτικά μέσα, ενώ οι διαπραγματεύσεις για εδαφικές ανταλλαγές θα ξεκινήσουν από τη Γραμμή Επαφής. Μόλις συμφωνηθούν οι μελλοντικές εδαφικές διευθετήσεις, τόσο η Ρωσική Ομοσπονδία όσο και η Ουκρανία αναλαμβάνουν να μην τις αλλάξουν με τη βία. Επιπλέον, η Ρωσία δεν θα εμποδίζει τη χρήση του ποταμού Δνείπερου από την Ουκρανία για εμπορικές δραστηριότητες, και θα επιτευχθούν συμφωνίες για την ελεύθερη μεταφορά σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας.

Αυτό που ανησυχεί τους αναλυτές είναι η αποδοχή ή απόρριψη ορισμένων εκ των όρων από τις εμπλεκόμενες πλευρές, καθώς και η διαφορετική στάση που έχουν εκφράσει διάφοροι ευρωπαίοι ηγέτες. Για παράδειγμα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει απορρίψει τους όρους του αμερικανικού σχεδίου, τονίζοντας ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αποφασίσουν μόνοι τους για τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, ενώ ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι το Κίεβο δεν μπορεί να δεχτεί εκεχειρία που θα επέτρεπε στη Ρωσία να επιτεθεί ξανά. Η πρόταση της Ουκρανίας να παραιτηθεί από τον στόχο ένταξης στο ΝΑΤΟ έχει επίσης διχάσει τους ειδικούς, με ορισμένους να τη χαρακτηρίζουν «σημαντική παραχώρηση». Η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, έχει τονίσει ότι η Ρωσία πρέπει να κάνει παραχωρήσεις για δίκαιη και διαρκή ειρήνη, ενώ το αμερικανικό σχέδιο ειρήνης θεωρείται από ορισμένους η μόνη ελπίδα της Ουκρανίας.

Η εφαρμογή και η εποπτεία της συμφωνίας

Η ευρωπαϊκή αντιπρόταση προβλέπει τη σύσταση μιας ανθρωπιστικής επιτροπής για την επίλυση ανοιχτών ζητημάτων, όπως η ανταλλαγή όλων των εναπομεινάντων κρατουμένων και σορών, η επιστροφή αμάχων κρατουμένων και ομήρων, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, και ένα πρόγραμμα επανένωσης οικογενειών. Η Ουκρανία θα διεξαγάγει εκλογές το συντομότερο δυνατό μετά την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας. Τέλος, η συμφωνία θα είναι νομικά δεσμευτική, με την εφαρμογή της να παρακολουθείται και να εγγυάται από ένα Συμβούλιο Ειρήνης, το οποίο θα προεδρεύει ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τζ. Τραμπ, και θα προβλέπονται κυρώσεις για παραβίαση. Μόλις συμφωνηθεί το μνημόνιο, θα τεθεί άμεσα σε ισχύ κατάπαυση του πυρός, με αμφότερα τα μέρη να αποσύρονται στα συμφωνηθέντα σημεία.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις

Η δημοσιοποίηση της ευρωπαϊκής αντιπρότασης αναμένεται να πυροδοτήσει νέο κύκλο συζητήσεων και διαπραγματεύσεων μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών. Η επίτευξη συναίνεσης σε ένα τόσο πολυσύνθετο και ευαίσθητο σχέδιο, που αφορά την κυριαρχία, την ασφάλεια και την οικονομική ανασυγκρότηση, παραμένει μια τεράστια πρόκληση. Η εμπλοκή του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τζ. Τραμπ, στην εποπτεία της συμφωνίας προσθέτει μια επιπλέον διάσταση στις μελλοντικές εξελίξεις, καθώς η θέση του μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την πορεία της εφαρμογής.