ΕΕ-Mercosur: Το χρονοδιάγραμμα της ιστορικής συμφωνίας – Τα κρίσιμα βήματα μετά την υπογραφή στην Παραγουάη

Ανώτατοι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταβαίνουν το Σάββατο στην Παραγουάη για την ιστορική υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας με το μπλοκ της Mercosur, επισφραγίζοντας διαπραγματεύσεις 25 ετών. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία στην ιστορία της Ένωσης, η διαδικασία επικύρωσης αναμένεται πολυετής και γεμάτη νομικά εμπόδια που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν την εφαρμογή της.

Η επικείμενη υπογραφή της συμφωνίας στην Παραγουάη αποτελεί μια γεωπολιτική κίνηση στρατηγικής σημασίας, καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να αντισταθμίσει τις απώλειες από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αποκαλύπτει μια προσπάθεια διασφάλισης πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες, την ώρα που το διεθνές εμπορικό περιβάλλον γίνεται ολοένα και πιο ανταγωνιστικό.

Η στρατηγική σημασία και η διπλή δομή της συμφωνίας

Η συμφωνία που θα υπογραφεί το Σάββατο δεν είναι ενιαία, αλλά αποτελείται από δύο διακριτά σκέλη: την Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (ITA) και τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA). Η ITA καλύπτει αποκλειστικά το εμπόριο και στοχεύει στην κατάργηση δασμών σε μια αγορά που το 2024 άγγιξε τα 111 δισεκατομμύρια ευρώ.

Αντίθετα, η EMPA είναι ευρύτερη και περιλαμβάνει την πολιτική συνεργασία και τις επενδύσεις, απαιτώντας όμως την επικύρωση από όλα τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών μελών της ΕΕ. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, καθώς η ITA μπορεί να τεθεί σε ισχύ πολύ ταχύτερα, εφόσον λάβει το πράσινο φως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η ιστορική έγκριση της εμπορικής συμφωνίας από τα κράτη μέλη νωρίτερα αυτόν τον μήνα άνοιξε τον δρόμο για την τελετή στην Παραγουάη, όμως η εσωτερική αντιπολίτευση εντός της Ευρώπης παραμένει ισχυρή. Χώρες όπως η Γαλλία, η Πολωνία και η Αυστρία συνεχίζουν να εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τις επιπτώσεις στον αγροτικό τομέα.

Το νομικό «ναρκοπέδιο» και ο ρόλος του Δικαστηρίου της ΕΕ

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι η πρόθεση 145 ευρωβουλευτών να παραπέμψουν τη συμφωνία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) για γνωμοδότηση. Η κίνηση αυτή, η οποία θα τεθεί σε ψηφοφορία στις 21 Ιανουαρίου, θα μπορούσε να οδηγήσει σε καθυστέρηση έως και δύο ετών, παγώνοντας ουσιαστικά τη διαδικασία επικύρωσης.

Οι επικριτές εστιάζουν στον «μηχανισμό επανισορρόπησης», ο οποίος θα επέτρεπε στις χώρες της Mercosur να ζητούν αλλαγές εάν οι ευρωπαϊκές πολιτικές επηρεάζουν τα οικονομικά τους οφέλη. Όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να παγώσει τη συμφωνία μέχρι να υπάρξει απόλυτη νομική σαφήνεια για τη συμβατότητά της με τις ιδρυτικές συνθήκες της Ένωσης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης στις Βρυξέλλες, η έκβαση της τελικής ψηφοφορίας στο Ευρωκοινοβούλιο, που αναμένεται τον Απρίλιο ή τον Μάιο, θα είναι οριακή. Η άνοδος της άκρας δεξιάς και της άκρας αριστεράς, που αντιτίθενται παραδοσιακά σε τέτοιου είδους συμφωνίες, δυσκολεύει τον σχηματισμό μιας ισχυρής πλειοψηφίας.

Οι αντιδράσεις των κρατών μελών και το αγροτικό μέτωπο

Η αντίσταση της Γαλλίας και της Πολωνίας εδράζεται κυρίως στην ανησυχία για την εισροή φθηνού βοείου κρέατος από τη Λατινική Αμερική, γεγονός που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τους Ευρωπαίους παραγωγούς. Παρά τις συμφωνίες για αυστηρότερες διασφαλίσεις, οι αγροτικές οργανώσεις παραμένουν σε θέση μάχης, υποστηρίζοντας ότι τα πρότυπα παραγωγής στη Mercosur είναι κατώτερα των ευρωπαϊκών.

Από την άλλη πλευρά, η Γερμανία και η Ισπανία πιέζουν για την άμεση εφαρμογή της συμφωνίας, θεωρώντας την ως το μοναδικό ανάχωμα απέναντι στην επιθετική εμπορική πολιτική των ΗΠΑ. Η διπλωματία πίεσης του Τραμπ έχει λειτουργήσει ως καταλύτης, αναγκάζοντας την ΕΕ να αναζητήσει νέες συμμαχίες στον παγκόσμιο Νότο.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται ότι η περιβαλλοντική διάσταση της συμφωνίας παραμένει στο επίκεντρο. Οι δεσμεύσεις για την καταπολέμηση της αποδάσωσης στον Αμαζόνιο είναι αυστηρές, όμως μένει να φανεί αν οι χώρες της Mercosur, όπως η Βραζιλία και η Παραγουάη, θα μπορέσουν να τις τηρήσουν στην πράξη.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις στη Λατινική Αμερική

Ενώ στην Ευρώπη η συζήτηση είναι έντονη, στις χώρες της Mercosur η επικύρωση αναμένεται να είναι ταχύτερη και ομαλότερη. Η Ουρουγουάη ελπίζει να είναι η πρώτη που θα εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική έγκριση, ενώ η κυβέρνηση του Λούλα στη Βραζιλία βλέπει τη συμφωνία ως μια ευκαιρία για στρατηγική αυτονομία.

Ωστόσο, δεν λείπουν οι φωνές δυσαρέσκειας. Ο υπουργός Εξωτερικών της Παραγουάης δήλωσε πρόσφατα ότι η χώρα του δεν είναι πλήρως ικανοποιημένη από τους περιορισμούς στην πρόσβαση στην αγορά. Παράλληλα, η επικείμενη ένταξη της Βολιβίας στο μπλοκ προσθέτει μια νέα παράμετρο, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα με την αποδάσωση.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η υπογραφή του Σαββάτου είναι μόνο η αρχή ενός μαραθωνίου. Η ικανότητα της ΕΕ να ισορροπήσει ανάμεσα στις εμπορικές φιλοδοξίες και τις εσωτερικές κοινωνικές πιέσεις θα καθορίσει αν αυτή η συμφωνία θα αποτελέσει το νέο πρότυπο για το παγκόσμιο εμπόριο ή αν θα παραμείνει ένα φιλόδοξο σχέδιο στα χαρτιά.