Bitchat: Η offline εφαρμογή του Jack Dorsey που παρακάμπτει το ψηφιακό μπλακάουτ σε Ουγκάντα και Ιράν

Η εφαρμογή Bitchat, δημιούργημα του συνιδρυτή του Twitter, Jack Dorsey, αναδεικνύεται σε «σανίδα σωτηρίας» για χιλιάδες πολίτες στην Ουγκάντα και το Ιράν. Καθώς οι κυβερνήσεις επιβάλλουν καθολικό ψηφιακό μπλακάουτ για τον περιορισμό των διαδηλώσεων και των εκλογικών αντιδράσεων, η τεχνολογία Bluetooth mesh επιτρέπει την επικοινωνία χωρίς την ανάγκη σύνδεσης στο διαδίκτυο ή σε δίκτυα κινητής τηλεφωνίας.

Η στρατηγική επιβολής ψηφιακών αποκλεισμών αποτελεί πλέον ένα πάγιο εργαλείο πολιτικής καταστολής σε παγκόσμιο επίπεδο, με τις αρχές να επιδιώκουν τη διακοπή της ροής πληροφοριών σε κρίσιμες στιγμές. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η τάση αυτή ενισχύεται δραματικά, καθώς το 2024 καταγράφηκαν 296 διακοπές λειτουργίας του διαδικτύου σε 54 διαφορετικές χώρες.

Η τεχνολογία Bluetooth mesh ως εργαλείο αντίστασης

Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές πλατφόρμες όπως το WhatsApp ή το iMessage, το Bitchat βασίζεται στην τεχνολογία Bluetooth mesh. Αυτό σημαίνει ότι κάθε κινητό τηλέφωνο λειτουργεί ως «σκαλοπάτι» για τη μεταφορά του μηνύματος από συσκευή σε συσκευή, δημιουργώντας ένα αποκεντρωμένο δίκτυο που δεν εξαρτάται από κεντρικούς διακομιστές ή παρόχους τηλεπικοινωνιών.

Η δημοτικότητα της εφαρμογής στην Ουγκάντα εκτοξεύτηκε μετά την έκκληση του Bobi Wine, του ηγέτη της αντιπολίτευσης, ο οποίος προέτρεψε τους υποστηρικτές του να την κατεβάσουν ενόψει των αυριανών εκλογών. Οι αρχές της χώρας έχουν ήδη προχωρήσει σε περιορισμούς στις υπηρεσίες κινητής, επικαλούμενες την ανάγκη καταπολέμησης της παραπληροφόρησης.

Από το Ιράν στο Χονγκ Κονγκ: Η ιστορία των offline δικτύων

Η περίπτωση της Ουγκάντας δεν είναι μεμονωμένη, καθώς στο Ιράν η χρήση του Bitchat τριπλασιάστηκε το τελευταίο διάστημα. Οι ιρανικές αρχές επιβάλλουν συστηματικά ψηφιακά μπλακάουτ για να καταπνίξουν τις εθνικές διαμαρτυρίες, αναγκάζοντας τους πολίτες να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις επικοινωνίας.

Αντίστοιχα φαινόμενα είχαν παρατηρηθεί και στο παρελθόν, όπως στο Χονγκ Κονγκ το 2020 με την εφαρμογή Bridgefy, αλλά και στη Μιανμάρ το 2021. Η ανάγκη για αδιαμεσολάβητη επικοινωνία σε περιβάλλοντα αυταρχισμού καθιστά αυτές τις τεχνολογίες απαραίτητες για τη διοργάνωση διαδηλώσεων και την επαλήθευση των εκλογικών αποτελεσμάτων.

Η ηθική ευθύνη και η αποκέντρωση του διαδικτύου

Ο ίδιος ο Jack Dorsey έχει παραδεχθεί στο παρελθόν ότι φέρει μερίδιο ευθύνης για τη συγκέντρωση του διαδικτύου σε λίγες μεγάλες πλατφόρμες. Με το λανσάρισμα του Bitchat, ο ιδρυτής του Twitter φαίνεται να επιστρέφει στις ρίζες της ψηφιακής ελευθερίας, προσφέροντας ένα εργαλείο με minimal διεπαφή που δεν απαιτεί καν σύνδεση (log-in).

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών ψηφιακών δικαιωμάτων, οι διακοπές του διαδικτύου συχνά φέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκουν οι κυβερνήσεις. Αντί να μειώνουν την παραπληροφόρηση, τα μπλακάουτ ενισχύουν τη διάδοση φημών και υπονομεύουν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως επισημαίνει και η Διεθνής Αμνηστία.

Οι προκλήσεις για το μέλλον της ψηφιακής επικοινωνίας

Παρά την αποτελεσματικότητά τους, οι Bluetooth-based υπηρεσίες έχουν περιορισμούς, κυρίως όσον αφορά την εμβέλεια και την ταχύτητα μεταφοράς δεδομένων. Ωστόσο, σε περιόδους πολιτικής κρίσης, η δυνατότητα αποστολής έστω και ενός απλού κειμένου μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την ασφάλεια των πολιτών.

Η επόμενη μέρα για χώρες όπως η Ουγκάντα, όπου ο Γιουέρι Μουσέβενι επιδιώκει την παραμονή του στην εξουσία μετά από τέσσερις δεκαετίες, θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα της αντιπολίτευσης να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Το Bitchat αποτελεί πλέον το πιο σύγχρονο «όπλο» σε αυτή την ψηφιακή μάχη για τη δημοκρατία.