Αζερμπαϊτζάν: Απελευθέρωση τεσσάρων Αρμενίων αιχμαλώτων ως βήμα προς την ειρήνη

Σε μια κίνηση υψηλού διπλωματικού συμβολισμού, το Αζερμπαϊτζάν προχώρησε την Τετάρτη στην απελευθέρωση τεσσάρων Αρμενίων αιχμαλώτων, οι οποίοι είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια των πολέμων του 2020 και του 2023. Η εξέλιξη αυτή, που επιβεβαιώθηκε από τον πρωθυπουργό της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, θεωρείται κρίσιμο ορόσημο για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, εν μέσω της αμερικανικής διαμεσολάβησης για μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της ειρηνευτικής συμφωνίας του περασμένου Αυγούστου, η οποία επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση, σηματοδοτώντας μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης μετά από δεκαετίες εχθροπραξιών. Το παρασκήνιο της υπόθεσης συνδέεται άμεσα με τις διεθνείς ειρηνευτικές πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην οριστική σταθερότητα στον Νότιο Καύκασο.

Το χρονικό της απελευθέρωσης και η κατάσταση των κρατουμένων

Οι τέσσερις άνδρες παραδόθηκαν στις αρμενικές αρχές στη γέφυρα Χακάρι, ένα στρατηγικό σημείο στα σύνορα των δύο κρατών. Σύμφωνα με τον Νικόλ Πασινιάν, οι αποφυλακισθέντες βρίσκονται σε ικανοποιητική κατάσταση υγείας και μεταφέρονται ήδη προς την πρωτεύουσα Γερεβάν.

Οι συγκεκριμένοι κρατούμενοι εξέτιαν ποινές φυλάκισης από 15 έως 20 έτη, αντιμετωπίζοντας βαρύτατες κατηγορίες για γενοκτονία, κατασκοπεία και λαθρεμπόριο όπλων. Τρεις εξ αυτών είχαν συλληφθεί μετά τον πόλεμο των 44 ημερών το 2020, ενώ ο τέταρτος, ο Βαγκίφ Χατσατουριάν, συνελήφθη τον Ιούλιο του 2023.

Όπως μεταδίδει το Reuters, η κίνηση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο καλής θέλησης, παρόμοιο με την πρόσφατη πρόταση για ευρεία αμνηστία που είχε συζητηθεί στο Μπακού. Παρόλα αυτά, η γεωπολιτική ισορροπία παραμένει εύθραυστη λόγω των εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων.

Τα εμπόδια για την οριστική υπογραφή της ειρήνης

Παρά την απελευθέρωση, το Αζερμπαϊτζάν συνεχίζει να κρατά 15 πρώην ηγέτες και αξιωματούχους των εθνοτικών Αρμενίων από το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Οι κατηγορίες που τους βαραίνουν αφορούν εγκλήματα πολέμου, τρομοκρατία και βίαιη κατάληψη εξουσίας κατά την επίθεση του 2023.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην περίπτωση του δισεκατομμυριούχου Ρούμπεν Βαρντανιάν, για τον οποίο οι αζέρικες αρχές ζητούν την ποινή της ισόβιας κάθειρξης. Η δίκη του διεξάγεται χωριστά, με το κατηγορητήριο να περιλαμβάνει 42 διαφορετικά αδικήματα, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις στη διεθνή κοινότητα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναλυτών στρατηγικής, η κίνηση αυτή του Μπακού λειτουργεί ως διπλωματικό εργαλείο πίεσης προς το Γερεβάν. Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η πλήρης εξομάλυνση απαιτεί την αλλαγή του αρμενικού συντάγματος, κάτι που το Αζερμπαϊτζάν θέτει ως απαράβατο όρο.

Η παράλληλη κίνηση της Αρμενίας και η σύνδεση με τη Συρία

Σε μια παράλληλη και απρόσμενη εξέλιξη, το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Αρμενίας ανακοίνωσε την απελευθέρωση δύο Σύρων υπηκόων, των Γιουσέφ Αλααμπέτ αλ-Χάτζι και Μουχράμπ Μουχάμαντ αλ-Σχάρι. Οι δύο άνδρες εξέτιαν ποινές ισόβιας κάθειρξης, αν και οι λόγοι της αρχικής τους καταδίκης δεν διευκρινίστηκαν.

Η επιστροφή τους στη Συρία πραγματοποιήθηκε μέσω Τουρκίας, γεγονός που υποδηλώνει μια ευρύτερη περιφερειακή συνεννόηση. Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που η κατάσταση στη Συρία παραμένει εξαιρετικά ρευστή, με τις διπλωματικές επαφές να εντείνονται σε πολλαπλά επίπεδα.

Εν αναμονή των επόμενων βημάτων, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί αν αυτές οι απελευθερώσεις θα οδηγήσουν στην τελική υπογραφή της ειρηνευτικής συνθήκης. Η σταθερότητα στον Καύκασο εξαρτάται πλέον από την υπέρβαση των συνταγματικών και νομικών εμποδίων που παραμένουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.