- Απεσταλμένος Τραμπ συναντήθηκε με Πούτιν για ειρηνευτικές συνομιλίες στην Ουκρανία.
- Υπάρχουν αμερικανικές προτάσεις και ευρωπαϊκές αντιπροτάσεις για εδάφη και ΝΑΤΟ.
- Η Ρωσία διεκδικεί τον έλεγχο του 19% της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας.
- Το ΝΑΤΟ και οι εγγυήσεις ασφαλείας παραμένουν κεντρικό αγκάθι στις διαπραγματεύσεις.
- Συζητούνται η επανένταξη της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομία και οι παγωμένοι πόροι.
Ο απεσταλμένος του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, συναντήθηκε την περασμένη Τρίτη, 2 Δεκεμβρίου, στη Μόσχα με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, για συνομιλίες σχετικά με μια πιθανή συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Η συνάντηση αυτή έρχεται εν μέσω διαφόρων προτάσεων και αντιπροτάσεων, με τις εδαφικές απαιτήσεις της Ρωσίας και το μέλλον του ΝΑΤΟ να αποτελούν τα κύρια αγκάθια στις διαπραγματεύσεις.
Αυτή η νέα διπλωματική κινητικότητα έρχεται ως συνέχεια μιας σειράς συνομιλιών και προτάσεων που έχουν αναπτυχθεί τις τελευταίες εβδομάδες, σηματοδοτώντας μια εντατικοποίηση των προσπαθειών για την επίτευξη ειρήνης. Το παρασκήνιο της υπόθεσης περιλαμβάνει διαρροές αμερικανικών σχεδίων, ευρωπαϊκές αντιπροτάσεις και διαβουλεύσεις μεταξύ Αμερικανών και Ουκρανών αξιωματούχων σε Γενεύη και Φλόριντα, υπογραμμίζοντας την πολυπλοκότητα και τις διαφορετικές προσεγγίσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.
Οι βασικές προτάσεις και οι εδαφικές διεκδικήσεις
Ο ειδικός απεσταλμένος του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, συναντήθηκε την περασμένη Τρίτη, 2 Δεκεμβρίου, με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα, σε μια κρίσιμη προσπάθεια να βρεθεί λύση για τον πόλεμο στην Ουκρανία, όπως είχε αναφερθεί σε προηγούμενο ρεπορτάζ. Οι συνομιλίες αυτές ακολούθησαν τη διαρροή ενός αρχικού σχεδίου ειρήνης 28 σημείων από τις ΗΠΑ την προηγούμενη εβδομάδα, το οποίο ο Ρώσος πρόεδρος είχε χαρακτηρίσει ως «βάση» για μια τελική διευθέτηση. Το εν λόγω σχέδιο προέβλεπε την αναγνώριση της Κριμαίας, του Λουγκάνσκ και του Ντονέτσκ ως de facto ρωσικών εδαφών, καθώς και των ρωσικών κερδών στη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα μέχρι την τρέχουσα γραμμή του μετώπου.
Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις παρουσίασαν αντιπροτάσεις, θεωρώντας το αρχικό αμερικανικό σχέδιο ως ιδιαίτερα φιλορωσικό. Το Κρεμλίνο απέρριψε αυτές τις αντιπροτάσεις ως «εντελώς μη εποικοδομητικές» και «μη λειτουργικές» για τη Μόσχα.
Έκτοτε, Αμερικανοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν συνομιλίες σε Γενεύη και Φλόριντα για να «βελτιώσουν» ένα πλαίσιο ειρηνευτικής συμφωνίας. Ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι δήλωσε ότι σημαντικά ζητήματα παραμένουν άλυτα μετά τις συνομιλίες στη Φλόριντα, παρά τις προσπάθειες για εξεύρεση κοινού εδάφους.
Η Ρωσία, η οποία εισέβαλε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, ελέγχει περίπου 116.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ή περισσότερο από το 19% της Ουκρανίας, σύμφωνα με τον ρωσικό στρατό. Αν και οι ρωσικές δυνάμεις έχουν προχωρήσει εντός του 2025 με τον ταχύτερο ρυθμό από το 2022, το Κίεβο υποστηρίζει ότι το ανθρώπινο κόστος για τη Ρωσία είναι υψηλό. Ο Πούτιν έχει δηλώσει ότι η Ρωσία θα αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς, είτε μέσω στρατιωτικής δράσης είτε με την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων. Η δήλωση αυτή υπογραμμίζει την αποφασιστικότητα της Μόσχας.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι έχει αποκλείσει οποιαδήποτε de jure αναγνώριση ρωσικών εδαφικών κερδών, τονίζοντας ότι δεν έχει την εντολή να παραχωρήσει εδάφη. Έχει ζητήσει από τους Δυτικούς συμμάχους να μην επιβραβεύσουν τη Ρωσία για τον πόλεμό της. Το Κίεβο δεν μπορεί να δεχτεί εκεχειρία που θα επέτρεπε στη Ρωσία να επιτεθεί ξανά, επιμένοντας σε δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας.
Το ακανθώδες ζήτημα του ΝΑΤΟ και των εγγυήσεων ασφαλείας
Μία από τις κεντρικές απαιτήσεις του Πούτιν για τον τερματισμό του πολέμου είναι η γραπτή δέσμευση των Δυτικών ηγετών να σταματήσουν τη διεύρυνση της στρατιωτικής συμμαχίας του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς. Ρώσοι αξιωματούχοι επικαλούνται μια σχετική διαβεβαίωση από τον τότε υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζέιμς Μπέικερ, στον Σοβιετικό ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1990. Οι χώρες του ΝΑΤΟ απαιτούν ενεργό ρόλο σε οποιαδήποτε μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία, θέτοντας «κόκκινες γραμμές».
Οι αρχικές αμερικανικές προτάσεις ειρήνης περιλάμβαναν ρήτρα ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί περαιτέρω, ότι η Ουκρανία θα κατοχυρώσει στο σύνταγμά της ότι δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και ότι το ΝΑΤΟ θα συμπεριλάβει στα καταστατικά του διάταξη ότι η Ουκρανία δεν θα γίνει δεκτή στο μέλλον. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή αντιπρόταση αλλάζει σημαντικά αυτές τις ρήτρες, δηλώνοντας ότι η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ θα εξαρτηθεί από τη συναίνεση των κρατών μελών.
Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ συμφώνησαν το 2008 ότι η Ουκρανία και η Γεωργία θα γίνουν μέλη κάποια στιγμή, ενώ το ουκρανικό κοινοβούλιο το 2018 ψήφισε να κατοχυρώσει τον στόχο της ένταξης στο ΝΑΤΟ στο σύνταγμά του. Ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει δηλώσει ότι η προηγούμενη αμερικανική υποστήριξη για την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ήταν αιτία του πολέμου και έχει υποδείξει ότι η Ουκρανία δεν θα γίνει μέλος.
Η Ουκρανία ζητά ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας για να αποτρέψει μια νέα ρωσική επίθεση, ενώ η Ρωσία απαιτεί ανώτατα όρια στο μέγεθος του ουκρανικού στρατού και την ουδετερότητα της Ουκρανίας. Οι ΗΠΑ είναι επιφυλακτικές απέναντι σε μια εγγύηση ασφαλείας που θα εμπλέξει τη Δύση σε έναν πιθανό μελλοντικό πόλεμο μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας για την Ουκρανία.
Οικονομικές επιπτώσεις και άλλες εκκρεμότητες
Οι αρχικές αμερικανικές προτάσεις ανέφεραν ότι η Ρωσία, η οποία βρίσκεται υπό δυτικές κυρώσεις λόγω του πολέμου, θα επανενταχθεί στην παγκόσμια οικονομία και θα προσκληθεί να συμμετάσχει στην G8. Η συμμετοχή της Ρωσίας στην G8 είχε ανασταθεί το 2014 μετά την προσάρτηση της Κριμαίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρότειναν επίσης τη σύναψη μακροπρόθεσμης συμφωνίας με τη Ρωσία για την ανάπτυξη «ενέργειας, φυσικών πόρων, υποδομών, τεχνητής νοημοσύνης, κέντρων δεδομένων, έργων εξόρυξης σπάνιων γαιών στην Αρκτική και άλλων αμοιβαία επωφελών εταιρικών ευκαιριών».
Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιδιώκουν συμφωνία για ένα σχέδιο χρήσης παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη ως βάση για ένα δάνειο 140 δισεκατομμυρίων ευρώ (163 δισεκατομμυρίων δολαρίων) προς την Ουκρανία. Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν παράνομη.
Το μέλλον του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια, ο οποίος βρίσκεται σε ουκρανικό έδαφος που ελέγχεται από τη Ρωσία, παραμένει ασαφές. Το ζήτημα της Ζαπορίζια αποτελεί ένα από τα δύο βασικά εκκρεμή θέματα για την επίτευξη ειρήνης.
Επίσης, η Ουάσιγκτον έχει προτείνει τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία. Ο Πούτιν έχει δηλώσει ότι η ηγεσία του Κιέβου έχασε τη νομιμότητά της αφού αρνήθηκε να διεξαγάγει εκλογές όταν έληξε η εκλεγμένη θητεία του Ζελένσκι. Το Κίεβο απαντά ότι δεν μπορεί να διεξαγάγει εκλογές υπό στρατιωτικό νόμο και ενώ υπερασπίζεται την επικράτειά του από τη Ρωσία.
Αυτό που ανησυχεί τους αναλυτές είναι η βαθιά διαφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών σχετικά με τη νομιμότητα των εδαφικών προσαρτήσεων και την αξιοπιστία των εγγυήσεων ασφαλείας. Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι οι ρωσικές προσαρτήσεις έχουν κριθεί παράνομες από τον ΟΗΕ και δεν αναγνωρίζονται από τη διεθνή κοινότητα, γεγονός που περιπλέκει κάθε προσπάθεια για μια βιώσιμη συμφωνία.
Η επόμενη μέρα των διαπραγματεύσεων
Οι ειρηνευτικές κινήσεις θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνεπάγονται τη συμφωνία Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών για την επανέναρξη των συνομιλιών για τον στρατηγικό έλεγχο των πυρηνικών όπλων. Η διπλωματική κινητικότητα συνεχίζεται, με τον Ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι να πραγματοποιεί συνομιλίες στο Βερολίνο με απεσταλμένους του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σε μια προσπάθεια να βρεθεί μια «αξιοπρεπής» ειρήνη. Η επίτευξη μιας συμφωνίας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένων των αντικρουόμενων απαιτήσεων και των διαφορετικών οραμάτων για το μέλλον της Ουκρανίας και την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
