ΗΠΑ – Ιράν: Πυρηνικές συνομιλίες στο Ομάν υπό τη σκιά πολεμικής κλιμάκωσης

Σε μια κρίσιμη καμπή για τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ και το Ιράν αναμένεται να ξεκινήσουν πυρηνικές συνομιλίες στο Ομάν την προσεχή Παρασκευή, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλείται το Reuters. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει ήδη προειδοποιήσει για «άσχημες εξελίξεις» σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, την ώρα που η στρατιωτική παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή ενισχύεται δραματικά.

Αυτή η διπλωματική κινητικότητα έρχεται ως συνέχεια της έντονης γεωπολιτικής πίεσης που ασκεί η Ουάσιγκτον, μετά τα στρατιωτικά πλήγματα του περασμένου Ιουνίου κατά ιρανικών πυρηνικών στόχων. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αποκαλύπτει μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης, καθώς η Τεχεράνη αντιμετωπίζει το εσωτερικό βάρος της αιματηρής καταστολής των πρόσφατων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.

Η μεταφορά των συνομιλιών και οι πρωταγωνιστές

Αν και αρχικά είχε προγραμματιστεί οι επαφές να γίνουν στην Τουρκία, η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ αποδέχθηκε το ιρανικό αίτημα για μεταφορά της έδρας στο Ομάν. Στις συνομιλίες αναμένεται να συμμετάσχουν ο γαμπρός του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αρακτσί.

Παρά την αρχική πρόθεση για συμμετοχή και άλλων περιφερειακών δυνάμεων όπως η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος, η Τεχεράνη φαίνεται να επιμένει σε διμερείς επαφές με την Ουάσιγκτον. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως προσπάθεια του Ιράν να περιορίσει το διπλωματικό μέτωπο και να επικεντρωθεί απευθείας στις αμερικανικές απαιτήσεις.

Πολεμικό σκηνικό στον Κόλπο: Καταρρίψεις drones και παρενοχλήσεις

Η διπλωματική προσπάθεια διεξάγεται σε ένα εξαιρετικά εύφλεκτο περιβάλλον. Την Τρίτη, αμερικανικό μαχητικό F-35 κατέρριψε ιρανικό drone τύπου Shahed-139 που πλησίαζε «επιθετικά» το αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln στην Αραβική Θάλασσα. Το περιστατικό αυτό υπογραμμίζει την εύθραυστη ισορροπία και τον κίνδυνο ενός ατυχήματος που θα μπορούσε να πυροδοτήσει σύρραξη.

Ταυτόχρονα, στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ, δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης φέρονται να παρενόχλησαν το δεξαμενόπλοιο Stena Imperative με σημαία ΗΠΑ. Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, δύο ταχύπλοα και ένα drone πλησίασαν το πλοίο με υψηλή ταχύτητα, απειλώντας με κατάληψη, πριν το τάνκερ καταφέρει να διαφύγει αυξάνοντας ταχύτητα.

Τα αγκάθια της διαπραγμάτευσης: Ουράνιο και βαλλιστικοί πύραυλοι

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει θέσει τρεις απαράβατους όρους για την επίτευξη συμφωνίας: τον μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου, τον περιορισμό του βαλλιστικού προγράμματος και τον τερματισμό της στήριξης σε περιφερειακούς συμμάχους (proxies). Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, έχει δηλώσει ότι το πυραυλικό της πρόγραμμα αποτελεί «κόκκινη γραμμή».

Σύμφωνα με εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, η ηγεσία του Ιράν θεωρεί το βαλλιστικό πρόγραμμα ως το σημαντικότερο εμπόδιο, καθώς το αντιλαμβάνεται ως το μοναδικό μέσο αποτροπής έναντι εξωτερικών απειλών. Η έννοια του γεωπολιτικού αποτυπώματος — *η ικανότητα μιας χώρας να επηρεάζει τις εξελίξεις πέρα από τα σύνορά της μέσω στρατιωτικής ή διπλωματικής ισχύος* — βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της αντιπαράθεσης.

Η επόμενη μέρα και ο κίνδυνος κλιμάκωσης

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, επικρατεί η άποψη ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει πλήρως το ιερατικό καθεστώς, ωθώντας τον ήδη οργισμένο πληθυσμό πίσω στους δρόμους. Η προτεραιότητα της διπλωματίας αυτή τη στιγμή είναι η αποφυγή της σύγκρουσης, παρά το γεγονός ότι οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν διαμετρικά αντίθετες.

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις, καθώς η αποτυχία των συνομιλιών στο Ομάν θα μπορούσε να σημάνει την έναρξη μιας περιόδου ανεξέλεγκτης βίας. Η παρουσία του Abraham Lincoln στις ακτές του Ιράν λειτουργεί ως διαρκής υπενθύμιση ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι, εάν η διπλωματία εξαντληθεί χωρίς αποτέλεσμα.