Βόρειο Σέλας στην Ελλάδα: Στη μέγιστη κλίμακα η ηλιακή έκρηξη – Ορατοί οι κίνδυνοι για τις τηλεπικοινωνίες

Μια από τις ισχυρότερες ηλιακές καταιγίδες των τελευταίων δεκαετιών βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, προκαλώντας το σπάνιο φαινόμενο του Βόρειου Σέλαος στον ελληνικό ουρανό. Σύμφωνα με τον ηλιακό φυσικό Κωνσταντίνο Τζιότζιου, η έκρηξη ανήκει στη μέγιστη κλίμακα Χ 1,9, γεγονός που θέτει σε επιφυλακή τις αρχές για πιθανές διακοπές στις τηλεπικοινωνίες και τα δίκτυα ενέργειας.

Η εμφάνιση του σέλαος σε τόσο χαμηλά γεωγραφικά πλάτη δεν αποτελεί απλώς ένα αισθητικό υπερθέαμα, αλλά το ορατό αποτύπωμα μιας βίαιης αλληλεπίδρασης του πλανήτη μας με την ηλιακή δραστηριότητα. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στην ικανότητα του γήινου μαγνητικού πεδίου να απορροφήσει την ενέργεια από την έκρηξη κλίμακας Χ 1,9 που ξεκίνησε το απόγευμα της Δευτέρας.

Η ισχυρότερη ηλιακή καταιγίδα των τελευταίων ετών

Η τρέχουσα ηλιακή δραστηριότητα χαρακτηρίζεται ως μία από τις πλέον έντονες των τελευταίων δεκαετιών. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Κ, η έκρηξη απελευθέρωσε ηλεκτρισμένα σωματίδια, όπως ηλεκτρόνια και πρωτόνια, τα οποία κατευθύνονται προς τη Γη με τεράστιες ταχύτητες.

Ο ηλιακός φυσικός του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κωνσταντίνος Τζιότζιου, επισημαίνει ότι το μέγεθος της έκρηξης βρισκόταν στη μέγιστη κλίμακα Χ. Παρόμοια φαινόμενα στο παρελθόν, όπως αυτό του 2003, είχαν προκαλέσει εκτεταμένα μπλακ άουτ σε χώρες όπως ο Καναδάς.

Η διαδικασία αυτή συνδέεται άμεσα με την εκτόξευση στεμματικής μάζας — μια τεράστια απελευθέρωση πλάσματος και μαγνητικού πεδίου από το στέμμα του Ήλιου — η οποία μπορεί να χρειαστεί έως και τέσσερις ημέρες για να φτάσει στον πλανήτη μας.

Γιατί το σέλας έγινε ορατό στην Ελλάδα

Η παρατήρηση του Βόρειου Σέλαος από περιοχές όπως η Μακεδονία, η Ήπειρος και τα Επτάνησα είναι εξαιρετικά σπάνια. Αυτό συμβαίνει μόνο όταν η ένταση της έκρηξης είναι τόσο μεγάλη, ώστε τα φορτισμένα σωματίδια καταφέρνουν να διεισδύσουν βαθύτερα στο μαγνητικό πεδίο της Γης.

Όπως συμβαίνει και με τη μελέτη των σεισμών, η πρόβλεψη της ακριβούς έντασης και των επιπτώσεων παραμένει μια σύνθετη επιστημονική διαδικασία. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν εργαλεία που δίνουν πιθανότητες εμφάνισης, αλλά η ακριβής «συμπεριφορά» της μάζας που προσκρούει στην ατμόσφαιρα δεν είναι πάντα προβλέψιμη.

Στις περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, οι κάτοικοι κατέγραψαν εντυπωσιακές κόκκινες αποχρώσεις στον ουρανό. Ο κ. Τζιότζιου εξηγεί ότι το κόκκινο σέλας είναι χαρακτηριστικό των χαμηλότερων γεωγραφικών πλατών, ενώ το πράσινο κυριαρχεί πιο κοντά στους πόλους.

Οι πιθανές επιπτώσεις σε δορυφόρους και δίκτυα ενέργειας

Παρά την ομορφιά του φαινομένου, οι τεχνικοί κίνδυνοι παραμένουν υπαρκτοί. Τα πρώτα 20 λεπτά μετά την έκρηξη σημειώνεται συνήθως το λεγόμενο radio blackout, καθώς ιονίζεται η ατμόσφαιρα και διακόπτονται οι επικοινωνίες.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών του Εθνικού Αστεροσκοπείου, η κατάσταση απαιτεί εγρήγορση χωρίς πανικό. Τα σύγχρονα συστήματα προστασίας των δικτύων μεταφοράς ενέργειας είναι πλέον πολύ πιο ανθεκτικά σε σχέση με το 2003, όταν είχαν καεί μετασχηματιστές λόγω επαγωγικών τάσεων.

Οι εταιρείες διαχείρισης δορυφόρων έχουν ήδη λάβει μέτρα, αλλάζοντας τις τροχιές ορισμένων συσκευών και απενεργοποιώντας ευαίσθητα κυκλώματα. Η προσοχή στρέφεται ιδιαίτερα στα συστήματα GPS, τα οποία ενδέχεται να παρουσιάσουν αποκλίσεις στην ακρίβεια τις επόμενες ημέρες.

Τι αναμένεται τα επόμενα εικοσιτετράωρα

Το φαινόμενο δεν έχει ολοκληρωθεί, καθώς η ηλιακή έκρηξη συνεχίζει να δίνει μικρότερες δονήσεις στις κλίμακες C και Μ. Οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά τις περιοχές του ήλιου με έντονο μαγνητικό πεδίο για τυχόν νέα έξαρση.

Οι πολίτες δεν χρειάζεται να ανησυχούν για την προσωπική τους ασφάλεια, καθώς η ατμόσφαιρα μας προστατεύει από τη σωματιδιακή ακτινοβολία. Ωστόσο, οι επαγγελματίες φωτογράφοι και οι λάτρεις της αστρονομίας καλούνται να παραμείνουν σε ετοιμότητα για πιθανή νέα εμφάνιση του σέλαος.

Η επόμενη μέρα θα δείξει αν η μάζα που ταξιδεύει προς τη Γη θα προκαλέσει περαιτέρω προβλήματα στα επίγεια δίκτυα. Σε κάθε περίπτωση, η τεχνολογική θωράκιση των τελευταίων ετών αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για την αποφυγή ενός γενικευμένου μπλακ άουτ.