Βασίλης Σγούτας (1934-2025): Η απώλεια του αρχιτέκτονα που «έβλεπε» την Αθήνα με τα μάτια της ψυχής

Ο Βασίλης Σγούτας, ο αρχιτέκτονας που σφράγισε με το ήθος και τη διεθνή του οπτική το ελληνικό αστικό τοπίο, έφυγε από τη ζωή αφήνοντας πίσω του μια σπουδαία παρακαταθήκη. Υπήρξε ο μοναδικός Έλληνας πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Αρχιτεκτόνων (UIA), συνδέοντας την πατριωτική οπτική με τον κοσμοπολιτισμό και την κοινωνική προσφορά.

Η απώλεια του Βασίλη Σγούτα σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για την ελληνική αρχιτεκτονική, καθώς υπήρξε ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους μιας γενιάς που συνδύαζε την ευρυμάθεια με το ευγενές ήθος. Η διαδρομή του δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική πορεία, αλλά μια συνεχής αναζήτηση για την ποιότητα του αστικού βίου και την ανάδειξη της Αθήνας ως ενός ζωντανού οργανισμού.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας σειράς εμβληματικών απωλειών που βίωσε ο πνευματικός κόσμος το τελευταίο διάστημα, υπογραμμίζοντας το κενό που αφήνουν προσωπικότητες με διεθνές αποτύπωμα. Ο Σγούτας κατάφερε να μετατρέψει την οικογενειακή παράδοση σε ένα σύγχρονο εργαλείο κοινωνικής παρέμβασης, αποδεικνύοντας ότι η αρχιτεκτονική οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο.

Μια δυναστεία αρχιτεκτόνων με ρίζες στον 19ο αιώνα

Ο Βασίλης Σγούτας γεννήθηκε το 1934 στην Αθήνα, σε ένα περιβάλλον όπου η αρχιτεκτονική ήταν οικογενειακό κύτταρο. Ήταν γιος του Κώστα Σγούτα, επιφανούς αρχιτέκτονα του Μεσοπολέμου, και απόγονος του Λουκά Σγούτα, ο οποίος είχε συντάξει το πολεοδομικό σχέδιο του Νέου Φαλήρου το 1876.

Η σταδιοδρομία του ξεκίνησε το 1961, μετά από σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν και μια κρίσιμη συνεργασία με το Γραφείο Δοξιάδη στο Ιράκ. Αυτή η διεθνής εμπειρία τον βοήθησε να αναπτύξει μια κοσμοπολίτικη οπτική, την οποία εφάρμοσε σε έργα σε όλη την Ελλάδα, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, διατηρώντας πάντα τη σεμνότητα ενός πραγματικού ευπατρίδη.

Η διεθνής ακτινοβολία και η προεδρία της UIA

Η κορυφαία στιγμή της καριέρας του ήταν η εκλογή του ως Πρόεδρος της Διεθνής Ένωσης Αρχιτεκτόνων (UIA) για την περίοδο 1999-2002. Η τιμή αυτή για την ελληνική αρχιτεκτονική κοινότητα επισφραγίστηκε το 2007 με τη θέσπιση του Vassilis Sgoutas Prize, ενός βραβείου που απονέμεται σε αρχιτέκτονες που βελτιώνουν τις συνθήκες διαβίωσης σε περιοχές που πλήττονται από τη φτώχεια.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών του κλάδου, ο Σγούτας λειτούργησε ως άτυπος πρέσβης του ελληνικού πολιτισμού στο εξωτερικό. Η ικανότητά του να γεφυρώνει τοπικές ανάγκες με παγκόσμιες τάσεις τον κατέστησε μια αυθεντία που ξεπερνούσε τα στενά όρια του σχεδιασμού, αγγίζοντας ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης και ανθρωπισμού.

«Με τα μάτια της ψυχής»: Η φιλοσοφία για την Αθήνα

Στο βιβλίο του «Ένας Αθηναίος για την πόλη του» (2021), ο Σγούτας κατέθεσε την αγωνία του για το αστικό τοπίο. Πίστευε ότι την πόλη πρέπει να την κρίνουμε όχι μόνο ορθολογικά, αλλά και με την ψυχή μας, δίνοντας έμφαση στη χλωρίδα, την αστική επίπλωση και την καθημερινότητα των πολιτών.

Η προσέγγισή του θυμίζει τη θεωρία του Genius Loci — η έννοια που περιγράφει το ιδιαίτερο πνεύμα και την ταυτότητα ενός τόπου — καθώς αναζητούσε πάντα τη συνέχεια της Αθήνας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Για εκείνον, η εξέλιξη της πόλης δεν ήταν μια τεχνική διαδικασία, αλλά μια πνευματική πράξη που απαιτούσε στοχασμό πριν από τη δράση.

Η παρακαταθήκη ενός οραματιστή

Ο Βασίλης Σγούτας παρέμεινε ακμαίος μέχρι το τέλος, αφήνοντας το γραφείο του στα χέρια των γιων του, Δημήτρη και Κώστα. Η παρουσία του θα λείψει από τη δημόσια συζήτηση για την αρχιτεκτονική ταυτότητα της Αθήνας, καθώς η φωνή του ήταν πάντα μετρημένη, κριτική και βαθιά μορφωμένη.

Το έργο του παραμένει ένας φωτεινός οδηγός για τις επόμενες γενιές, υπενθυμίζοντας ότι η αρχιτεκτονική αριστεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ήθος του δημιουργού. Η Αθήνα, την οποία τόσο αγάπησε, θα συνεχίσει να αναπνέει μέσα από τα κτίρια και τις ιδέες που άφησε πίσω του ως πολύτιμη κληρονομιά.