Βαμβάκι: Τα «κόλπα» με τις επιδοτήσεις και η επόμενη μέρα του λευκού χρυσού

Η ελληνική βαμβακοκαλλιέργεια βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διπλή κρίση βιωσιμότητας, καθώς οι αποκαλύψεις για συστηματική απάτη στις επιδοτήσεις συμπίπτουν με ένα ιστορικό χαμηλό στις τιμές παραγωγού. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Κ», η υπόθεση με τον 38χρονο κατηγορούμενο στα Γιαννιτσά φέρνει στο φως πρακτικές δεκαετιών, την ώρα που το κόστος παραγωγής καθιστά την καλλιέργεια απαγορευτική για χιλιάδες αγρότες.

Η στρατηγική σημασία του βαμβακιού για την ελληνική οικονομία χρονολογείται από την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1981, όταν θεσπίστηκε ειδικό καθεστώς στήριξης. Αυτή η εξέλιξη μετέτρεψε το προϊόν σε «λευκό χρυσό», όμως ταυτόχρονα δημιούργησε ένα περιβάλλον εξάρτησης από τις ενισχύσεις, το οποίο συχνά οδήγησε σε στρεβλώσεις και φαινόμενα κακοδιαχείρισης που ταλανίζουν τον κλάδο μέχρι σήμερα.

Το χρονικό της απάτης και ο «αέρας» στα εκκοκκιστήρια

Η πρόσφατη αποκάλυψη του κυκλώματος στα Γιαννιτσά, με πρωταγωνιστή έναν 38χρονο πρώην υπάλληλο Κέντρου Υποδοχής Δηλώσεων, κατέδειξε πώς ορισμένοι εισέπρατταν παράνομες επιδοτήσεις δηλώνοντας εικονικές καλλιέργειες. Ο 38χρονος ομολόγησε ότι χρησιμοποιούσαν λίστες ανενεργών αγροτεμαχίων, ενώ το βαμβάκι που υποτίθεται ότι παραδιδόταν στα εκκοκκιστήρια ήταν στην πραγματικότητα «αέρας». Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία επισημαίνει ότι οι εμπλεκόμενοι, ανάμεσά τους και άτομα που δεν είχαν σχέση με τη γη, δεν διέθεταν καν τα απαραίτητα παραστατικά αγοράς σπόρων.

Η κρίση βιωσιμότητας και το ιστορικό χαμηλό των τιμών

Πέρα από το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, η πραγματική απειλή για τους 2 εκατομμύρια στρέμματα καλλιέργειας είναι οικονομική. Η φετινή τιμή υποχώρησε στα 0,40 ευρώ ανά κιλό, όταν το όριο βιωσιμότητας για τον παραγωγό τοποθετείται τουλάχιστον στα 0,60 ευρώ. Η πίεση αυτή εντείνεται από το υψηλό κόστος ενέργειας και λιπασμάτων, την ώρα που οι αγρότες καλούνται να διαχειριστούν καθυστερήσεις και αστοχίες στις πληρωμές των ενισχύσεων, γεγονός που προκαλεί έντονη κοινωνική αναταραχή.

Το αποτύπωμα του νερού και οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής

Το βαμβάκι στοχοποιείται συχνά ως υδροβόρα καλλιέργεια, ειδικά μετά τις καταστροφές στη Θεσσαλία. Ωστόσο, μελέτες του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών δείχνουν ότι άλλες καλλιέργειες, όπως ο αραβόσιτος ή η καλλιέργεια της μηδικής, απαιτούν μεγαλύτερες ποσότητες νερού. Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην ανορθολογική άρδευση, όπου οι απώλειες στα χωμάτινα κανάλια αγγίζουν το 60%-70%. Νομικοί και οικονομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι χωρίς εκσυγχρονισμό των υποδομών, η καλλιέργεια θα καταστεί περιβαλλοντικά μη βιώσιμη, παρά την ανθεκτικότητά της.

Η εναλλακτική του αιγυπτιακού βαμβακιού ως σανίδα σωτηρίας

Μια πιθανή διέξοδος φαίνεται να είναι η στροφή στο «αιγυπτιακό» βαμβάκι, το οποίο αν και αποτελεί μόλις το 5% της παγκόσμιας παραγωγής, προσφέρει σχεδόν διπλάσια εμπορική αξία (0,70 ευρώ ανά κιλό). Ο καθηγητής Δημήτρης Μπιλάλης υπογραμμίζει ότι το συγκεκριμένο είδος απαιτεί 25%-30% λιγότερο νερό και λιγότερα λιπάσματα. Παρά τη χαμηλότερη στρεμματική απόδοση, η υψηλή ποιότητα της ίνας και η αντοχή του στην κλιματική αλλαγή θα μπορούσαν να προσφέρουν το απαραίτητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην ελληνική παραγωγή.

Η επόμενη μέρα για τον ελληνικό λευκό χρυσό

Η μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο παραγωγής απαιτεί πολιτικό σχεδιασμό και αναβάθμιση των εκκοκκιστηρίων. Η Ελλάδα παραμένει η μεγαλύτερη παραγωγός στην Ε.Ε., καλύπτοντας το 80% της ευρωπαϊκής παραγωγής, όμως η διατήρηση αυτού του τίτλου προϋποθέτει τη διαφάνεια στις επιδοτήσεις και την υιοθέτηση τεχνολογιών αιχμής. Η επόμενη μέρα θα κριθεί από την ικανότητα των παραγωγών να προσαρμοστούν στα νέα περιβαλλοντικά προγράμματα ενίσχυσης, τα οποία προσφέρουν επιπλέον 32 ευρώ ανά στρέμμα για τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα.