Texas A&M: Γιατί το δημόσιο πανεπιστήμιο του Τέξας «εξοστράκισε» το Συμπόσιο του Πλάτωνα

Σοκ στην παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα προκαλεί η απόφαση του πανεπιστημίου Texas A&M να απαγορεύσει τη διδασκαλία αποσπασμάτων από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, επικαλούμενο νέους κανονισμούς για το φύλο. Ο καθηγητής Μάρτιν Πίτερσον εξαναγκάστηκε σε λογοκρισία εντός 24 ωρών, αναδεικνύοντας μια πρωτοφανή κρίση στην ελευθερία του λόγου στα αμερικανικά ιδρύματα υπό τη δεύτερη θητεία Τραμπ.

Η εξέλιξη αυτή στο Τέξας δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά την κορύφωση μιας συστημικής ιδεολογικής σύγκρουσης που σαρώνει τα αμερικανικά πανεπιστήμια. Η εφαρμογή του «κανόνα 08.01» έρχεται ως άμεση συνέπεια των προεδρικών διαταγμάτων που αυστηροποιούν το πλαίσιο γύρω από τη φυλετική ταυτότητα και τον σεξουαλικό προσανατολισμό στην εκπαίδευση.

Η λογοκρισία του Πλάτωνα και η 24ωρη διορία

Στις 6 Ιανουαρίου, η διοίκηση του τμήματος Φιλοσοφίας ενημέρωσε τον καθηγητή Μάρτιν Πίτερσον ότι έπρεπε να αφαιρέσει άμεσα το «Συμπόσιο» από τη διδακτέα ύλη. Η εντολή ήταν σαφής: κανένα μάθημα κορμού δεν επιτρέπεται πλέον να θίγει ζητήματα φύλου, ακόμη και αν πρόκειται για κείμενα 2.500 ετών.

Ο Πίτερσον, φοβούμενος την άμεση απόλυση, συμμορφώθηκε με τις υποδείξεις, αντικαθιστώντας τα αποσπάσματα με μια διάλεξη για την ελευθερία της σκέψης. Στο στόχαστρο βρέθηκε κυρίως ο λόγος του Αριστοφάνη για τον Έρωτα, ο οποίος περιγράφει την ανδρόγυνη φύση του ανθρώπου και το κυνήγι του «άλλου μισού».

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής, η απόφαση αυτή εδράζεται στο δόγμα της νέας κυβέρνησης που αναγνωρίζει μόνο δύο φύλα. Η αυστηρότητα των μέτρων θυμίζει άλλες εποχές, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από διαπρεπείς ακαδημαϊκούς σε ολόκληρο τον κόσμο.

Φιλοσοφία εναντίον οπλοφορίας: Το παράδοξο του Τέξας

Ο Άγγελος Χανιώτης, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πρίνστον, επισημαίνει μια κραυγαλέα αντίφαση στην πολιτική της πολιτείας. Ενώ το πανεπιστήμιο δείχνει ακραία ευαισθησία στις «βλαβερές» επιδράσεις του Πλάτωνα, ο νόμος επιτρέπει στους φοιτητές να οπλοφορούν εμφανώς στους δημόσιους χώρους.

Η λογική της προληπτικής λογοκρισίας υποτιμά την ωριμότητα των φοιτητών, θεωρώντας ότι η συζήτηση για ιστορικά κείμενα θα προκαλέσει ανήκεστο βλάβη. Στην πραγματικότητα, η μελέτη της «Ιλιάδας» ή των «Εκκλησιαζουσών» δεν γίνεται για την υιοθέτηση προτύπων, αλλά για την κατανόηση των ιστορικών συμφραζόμενων.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, αυτή η ποινικοποίηση του διαφορετικού πλήττει τη διανοητική ακεραιότητα των ιδρυμάτων. Η τάση αυτή συνδέεται άρρηκτα με την αισθητική και πολιτική ομογενοποίηση που παρατηρείται στην αυλή του Τραμπ, όπου η πίστη στο δόγμα προέχει της κριτικής σκέψης.

Η ποινικοποίηση της ακαδημαϊκής αυτονομίας

Ο καθηγητής Στάθης Γουργουρής από το Πανεπιστήμιο Columbia υποστηρίζει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια ακροδεξιά, φανατική προσέγγιση. Οι ακαδημαϊκοί πλέον κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν «εχθροί του έθνους» εάν συμπεριλάβουν ζητήματα φύλου ή φυλής στις έρευνές τους.

Η στρατηγική αυτή στοχεύει στην κατάργηση του διαλόγου και της αμφισημίας, αξίες που θεωρείται ότι «αδυνατίζουν» την κοινωνία. Παρόμοιες πιέσεις για τον έλεγχο της γνώσης παρατηρούνται και σε συνεργασίες όπως το πρόγραμμα Lab to Market, όπου η έρευνα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με συγκεκριμένες προτεραιότητες.

Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η απώλεια της αυτονομίας των πανεπιστημίων θα οδηγήσει σε πνευματική συρρίκνωση. Η ελευθερία της σκέψης δέχεται γενικευμένη επίθεση, με πρόσχημα την καταπολέμηση της λεγόμενης «woke» ατζέντας, η οποία ορίζεται ως η αφύπνιση απέναντι στις κοινωνικές προκαταλήψεις.

Το ιστορικό προηγούμενο του Ιωάννη Συκουτρή

Η ιστορία φαίνεται να επαναλαμβάνεται, καθώς το 1936 στην Ελλάδα επιχειρήθηκε παρόμοια λογοκρισία στο «Συμπόσιο». Ο κλασικός φιλόλογος Ιωάννης Συκουτρής κατηγορήθηκε τότε ως «διαφθορέας των νέων» λόγω των αναφορών του στις ομόφυλες σχέσεις της αρχαίας Αθήνας.

Ο Συκουτρής δέχθηκε επιθέσεις από επαγγελματικούς κλάδους που δεν είχαν διαβάσει ποτέ το έργο, αλλά υπέγραφαν επιστολές διαμαρτυρίας. Η τραγική κατάληξη της αυτοκτονίας του το 1937 παραμένει μια σκοτεινή υπενθύμιση των κινδύνων που εγκυμονεί ο φανατισμός για την επιστήμη.

Ενώ στην Ελλάδα το ζήτημα των διαγραφών φοιτητών κυριαρχεί στην επικαιρότητα, στις ΗΠΑ η μάχη δίνεται για το ίδιο το περιεχόμενο της γνώσης. Ο Πλάτων, όπως έλεγε ο Συκουτρής, θα παραμείνει «στημένος εμπρός από κάθε Ακαδημία», θυμίζοντας ότι η αλήθεια δεν μπορεί να φυλακιστεί σε διατάγματα.

Η επόμενη μέρα για την ελευθερία του λόγου

Η υπόθεση του Texas A&M αποτελεί έναν προάγγελο εξελίξεων που αναμένεται να επηρεάσουν όλα τα δημόσια πανεπιστήμια των ΗΠΑ. Η διανοητική ακεραιότητα τίθεται σε άμεσο κίνδυνο, καθώς η ιδεολογία αντικαθιστά την επιστημονική μεθοδολογία στην αίθουσα διδασκαλίας.

Οι φοιτητές, αν και ενήλικοι, στερούνται την πρόσβαση σε θεμελιώδη κείμενα του δυτικού πολιτισμού με πρόσχημα την προστασία τους. Η ανάγκη για διεθνή αλληλεγγύη μεταξύ των ακαδημαϊκών κοινοτήτων είναι πλέον πιο επιτακτική από ποτέ για τη διαφύλαξη της κριτικής σκέψης.