- Η Ελλάδα παραμένει ευάλωτη στην παραπληροφόρηση λόγω της εξάρτησης από τα social media.
- Τα deepfakes χρησιμοποιούνται για τη μίμηση φωνής και προσώπων πολιτικών ηγετών.
- Η κριτική σκέψη θεωρείται το σημαντικότερο όπλο άμυνας, καλύπτοντας το 90% της προστασίας.
- Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεσπίζει κανόνες για την υποχρεωτική σήμανση περιεχομένου AI.
- Η διάβρωση της εμπιστοσύνης στο αληθινό περιεχόμενο είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη δημοκρατία.
Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης μεταβάλλει ριζικά το τοπίο των εκλογικών αναμετρήσεων, θέτοντας σε κίνδυνο τη θεμελιώδη εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς. Ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, Μιχάλης Μπλέτσας, προειδοποιεί για την ευαλωτότητα της Ελλάδας στην παραπληροφόρηση μέσω deepfakes, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά κοινούς μηχανισμούς άμυνας απέναντι σε υβριδικές απειλές.
| Φορέας / Πρωτοβουλία | Αντικείμενο / Δράση |
|---|---|
| Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας | Θωράκιση υποδομών και αντιμετώπιση υβριδικών επιθέσεων |
| ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος | Ανάπτυξη εφαρμογής d-AI-logue για σχολεία |
| Ευρωπαϊκή Ένωση | Πρωτοβουλία Ψηφιακής Δημοκρατίας (Digital Democracy Initiative) |
| Ελληνική Προεδρία Ε.Ε. (2027) | Προώθηση προτάσεων για την προστασία της δημοκρατίας |
| Πράξη για την ΑΙ (2024) | Υποχρεωτική σήμανση συνθετικού περιεχομένου |
Η τρέχουσα πραγματικότητα, όπως διαμορφώνεται στις αρχές του 2026, βρίσκει τη διεθνή κοινότητα να αναλύει τα διδάγματα από τον εκλογικό μαραθώνιο του 2024. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική απειλή, αλλά ένα ενεργό εργαλείο υβριδικού πολέμου που δοκιμάζει τις αντοχές της αστικής δημοκρατίας.
Πιο επικίνδυνη από την πίστη σε ψευδείς πληροφορίες είναι η διάβρωση της εμπιστοσύνης στο αληθινό περιεχόμενο.
Νέιτ Πέρσιλι, Καθηγητής Νομικής Στάνφορντ
Η «βιομηχανία» της παραπληροφόρησης και τα deepfakes
Σύμφωνα με τον Γιάννη Μαστρογεωργίου, ειδικό γραμματέα Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, η τεχνολογία δεν «κλέβει» μόνη της τις εκλογές, αλλά καθιστά τα παράνομα τρικ φθηνότερα και πιο πειστικά. Η παραγωγή συνθετικού περιεχομένου επιτρέπει τη διάχυση ψευδών ειδήσεων πριν προλάβουν να αντιδράσουν οι θεσμικοί μηχανισμοί ασφαλείας.
Το φαινόμενο αυτό ενισχύει την κοινωνική μηχανική — την τεχνική χειραγώγησης ανθρώπων ώστε να προβαίνουν σε ενέργειες βάσει ψευδών ερεθισμάτων — μέσω βελτιωμένου phishing και μίμησης φωνής. Η διάβρωση της εμπιστοσύνης οδηγεί τους πολίτες στην παραίτηση, καθώς η διάκριση της αλήθειας από το ψέμα καθίσταται αδύνατη.
Όπως επισημαίνει η κάτοχος του Νόμπελ Ειρήνης Μαρία Ρέσα, ο διαχωρισμός της αλήθειας από το ψέμα αποτελεί τη μητέρα όλων των μαχών για την παγκόσμια σταθερότητα. Η στρατηγική παραπληροφόρηση στοχεύει απευθείας στον πυρήνα της λήψης αποφάσεων των ψηφοφόρων.
Τα παραδείγματα παρέμβασης σε ΗΠΑ και Ευρώπη
Ιστορικά παραδείγματα, όπως οι προεδρικές εκλογές στη Ρουμανία το 2024, δείχνουν πώς η οργανωμένη ρωσική παρέμβαση στα social media μπορεί να ανατρέψει τις δημοσκοπήσεις. Ανάλογα φαινόμενα παρατηρήθηκαν και στις ΗΠΑ, με αυτοματοποιημένες κλήσεις AI που μιμούνταν τη φωνή του Τζο Μπάιντεν για να αποτρέψουν τους ψηφοφόρους.
Στη Γαλλία, viral deepfakes εμφάνιζαν ανύπαρκτα μέλη της οικογένειας Λεπέν να προωθούν ακροδεξιές ατζέντες, χρησιμοποιώντας κλεμμένα βίντεο από influencers. Η ευκολία με την οποία οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν τη διασπορά τέτοιου υλικού παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα κενά ασφαλείας.
Η πρόσφατη απαγόρευση των social media για ανηλίκους στην Αυστραλία αναδεικνύει την ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο των πλατφορμών. Ωστόσο, η συνεργασία των τεχνολογικών κολοσσών για τον εντοπισμό κακόβουλης χρήσης AI παραμένει εξαιρετικά δύσκολη και χρονοβόρα.
Η θωράκιση της Ελλάδας και η κριτική σκέψη
Ο Μιχάλης Μπλέτσας τονίζει ότι η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς μεγάλο ποσοστό πολιτών ενημερώνεται αποκλειστικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η απουσία κριτικής ικανότητας στο εκπαιδευτικό σύστημα καθιστά τους χρήστες εύκολα θύματα της παραγωγικής-γενετικής AI.
Παράλληλα, η χώρα επενδύει σε υποδομές όπως το AI Factory Pharos, στοχεύοντας στην ψηφιακή κυριαρχία και την ανάπτυξη εγχώριων μοντέλων. Η κυβερνοασφάλεια σε όλη την εκλογική αλυσίδα αποτελεί πλέον προτεραιότητα για την εθνική ασφάλεια.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών στρατηγικής, η καλύτερη άμυνα παραμένει η ανθρώπινη σκέψη, καθώς οι τεχνικοί μηχανισμοί καλύπτουν μόνο το 10% της προστασίας. Η εκπαίδευση του προσωπικού και τα πρωτόκολλα 24ωρης απόκρισης είναι τα νέα εργαλεία των ανθεκτικών θεσμών.
Η πρόκληση του ψηφιακού εγγραμματισμού
Η Πράξη για την ΑΙ που ψηφίστηκε το 2024 επιβάλλει την υποχρεωτική σήμανση του συνθετικού περιεχομένου, όμως η εφαρμογή της στην πράξη παρουσιάζει προκλήσεις. Η ελληνική προεδρία της Ε.Ε. το 2027 αναμένεται να προωθήσει περαιτέρω προτάσεις για την προστασία της δημοκρατίας.
Πιλοτικά προγράμματα όπως η εφαρμογή d-AI-logue στα σχολεία στοχεύουν στην καλλιέργεια ψηφιακού εγγραμματισμού από την παιδική ηλικία. Η κριτική κατανάλωση πληροφορίας είναι ο μόνος τρόπος να αναχαιτιστεί η διάβρωση της εμπιστοσύνης στο αληθινό περιεχόμενο.
Εν αναμονή των νέων κανονισμών, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ο πανικός για την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνος με την ίδια την τεχνολογία. Η δημοκρατική αυτοάμυνα ξεκινά από την παύση δύο δευτερολέπτων πριν από κάθε ψηφιακή κοινοποίηση.
Πώς να προστατευτείτε από την ψηφιακή παραπληροφόρηση
- Ελέγχετε πάντα την αρχική πηγή ενός βίντεο ή ηχητικού πριν το κοινοποιήσετε.
- Αναζητήστε αφύσικες κινήσεις στο πρόσωπο ή ασυνέπειες στον φωτισμό που υποδηλώνουν deepfake.
- Διασταυρώστε τις ειδήσεις σε τουλάχιστον δύο αξιόπιστα ειδησεογραφικά μέσα.
- Εφαρμόστε τον κανόνα των 'δύο δευτερολέπτων': σκεφτείτε πριν πατήσετε το κουμπί της κοινοποίησης.
- Ενημερωθείτε για τα νέα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ώστε να αναγνωρίζετε τις δυνατότητές τους.
