ΣτΕ: Νόμιμο το τελεφερίκ στη Μονεμβασιά – Διασφάλιση καθολικής προσβασιμότητας στα μνημεία

Το Συμβούλιο της Επικρατείας άναψε το «πράσινο φως» για την εγκατάσταση τελεφερίκ στη Μονεμβασιά, απορρίπτοντας τις προσφυγές που ζητούσαν την ακύρωση του έργου. Με τις αποφάσεις 6/2026 και 7/2026, το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι η συλλογική μνήμη και ο πολιτισμός επιβάλλουν την ανεμπόδιστη πρόσβαση όλων των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των ΑμεΑ, στα ιστορικά μνημεία.

Η Μονεμβασιά, η οποία τελεί υπό ειδικό προστατευτικό καθεστώς από το 1922, αποτελεί ένα μνημειακό σύνολο παγκόσμιας εμβέλειας όπου η διατήρηση της αυθεντικότητας συγκρούεται συχνά με τις ανάγκες της σύγχρονης λειτουργικότητας. Η ανάγκη για βελτίωση της προσβασιμότητας στην Άνω Πόλη δεν είναι νέα, ωστόσο η επιλογή της μηχανικής υποβοήθησης μέσω τελεφερίκ δίχασε την τοπική κοινωνία και τους φορείς προστασίας του περιβάλλοντος, θυμίζοντας την πρόσφατη απόρριψη παρόμοιου έργου στη Σέριφο για περιβαλλοντικούς λόγους.

Η νομιμοποίηση της παρέμβασης στην καστροπολιτεία

Το δικαστήριο απέρριψε τις δύο προσφυγές που είχαν ασκήσει η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασιάς και κάτοικοι της περιοχής. Οι προσφεύγοντες υποστήριζαν ότι οι εργασίες θα προκαλούσαν ανεπανόρθωτη βλάβη στο μνημειακό σύνολο και το φυσικό τοπίο, επικαλούμενοι μάλιστα την ένταξη της περιοχής στα απειλούμενα μνημεία της Europa Nostra.

Ωστόσο, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι τα μνημεία δεν είναι στατικά αντικείμενα, αλλά φορείς πολιτισμού που πρέπει να είναι προσβάσιμοι από όλους. Η απόφαση υπογραμμίζει ότι η κατασκευή του τελεφερίκ θα διευκολύνει όχι μόνο τα εμποδιζόμενα άτομα, αλλά και τους αρχαιολόγους που εκτελούν κρίσιμες εργασίες συντήρησης στην Άνω Πόλη.

Περιβαλλοντικοί έλεγχοι και η απόρριψη της «μηδενικής λύσης»

Οι δικαστές εξέτασαν διεξοδικά τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και το μνημείο, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι ο έλεγχος από τις αρμόδιες υπηρεσίες είχε γίνει με επάρκεια. Η επιλογή του τελεφερίκ κρίθηκε προτιμότερη από τη «μηδενική λύση», δηλαδή τη μη παρέμβαση, η οποία θα διατηρούσε τον αποκλεισμό μεγάλου μέρους των επισκεπτών από το ιστορικό κάστρο.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται μετά από ένα προσωρινό προσωρινό πάγωμα εργασιών στη Σίφνο για παρεμφερή ζητήματα προστασίας, δείχνοντας ότι το ΣτΕ σταθμίζει πλέον με αυστηρότητα το δημόσιο συμφέρον της πρόσβασης έναντι της απόλυτης αλλοίωσης του τοπίου. Το έργο θεωρείται κρίσιμο για την τουριστική αναβάθμιση της Λακωνίας, χωρίς να θυσιάζεται η ιστορική ταυτότητα του βράχου.

Χρονοδιάγραμμα και χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάπτυξης

Το έργο έχει ήδη εξασφαλίσει πόρους από το Ταμείο Ανάπτυξης, γεγονός που επιβάλλει ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα για την υλοποίησή του. Σύμφωνα με τους όρους χρηματοδότησης, η εγκατάσταση θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τα μέσα του 2026, γεγονός που καθιστά την άμεση επανεκκίνηση των εργασιών επιτακτική.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών κύκλων, η απόφαση αυτή αποτελεί πρόκριμα για παρόμοια έργα σε αρχαιολογικούς χώρους με δύσκολη μορφολογία. Η κρίση του δικαστηρίου ότι η συλλογική μνήμη ενεργοποιείται μόνο μέσω της φυσικής πρόσβασης, θέτει σε νέα βάση τη διαχείριση των ιστορικών τοποθεσιών στην Ελλάδα, διασφαλίζοντας ότι η πολιτιστική κληρονομιά παραμένει ζωντανή και προσβάσιμη.

Η επόμενη μέρα για τη Μονεμβασιά

Μετά την καθαρογραφή των αποφάσεων, οι εργασίες αναμένεται να ξεκινήσουν με εντατικούς ρυθμούς. Η τοπική αυτοδιοίκηση και το Υπουργείο Πολιτισμού καλούνται πλέον να διασφαλίσουν ότι η κατασκευή θα τηρήσει όλες τις προδιαγραφές προστασίας που τέθηκαν κατά τη δικαστική διαδικασία, μετατρέποντας τη Μονεμβασιά σε πρότυπο συμπεριληπτικού πολιτιστικού προορισμού.