Social media: Η «ψηφιακή εξάρτηση» των ανηλίκων και το στοίχημα της καθολικής απαγόρευσης στην Ελλάδα

Η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται στην τελική ευθεία για την επιβολή αυστηρών περιορισμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. Σύμφωνα με μαρτυρίες γονέων στην εφημερίδα Καθημερινή, η ραγδαία αύξηση του ψηφιακού εθισμού και η αδυναμία ελέγχου μέσω εφαρμογών όπως το Family Link καθιστούν την κρατική παρέμβαση επιβεβλημένη, παρά τις επιφυλάξεις για την πρακτική εφαρμογή του μέτρου.

Η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό χώρο έρχεται ως συνέχεια της παγκόσμιας ανησυχίας για την «οικονομία της προσοχής», όπου οι αλγόριθμοι σχεδιάζονται με στόχο τη μέγιστη δυνατή δέσμευση του χρήστη. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι η ψηφιακή ωριμότητα των παιδιών συχνά ξεπερνά τα εργαλεία γονικού ελέγχου, δημιουργώντας ένα χάσμα που η νομοθεσία καλείται τώρα να γεφυρώσει.

Το παράδειγμα της Αυστραλίας και το ελληνικό σχέδιο

Η Ελλάδα ακολουθεί το παράδειγμα της Αυστραλίας, η οποία από τον Δεκέμβριο του 2026 εφάρμοσε πλήρη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 16 ετών. Το ελληνικό σχέδιο προβλέπει την αξιοποίηση του Kids Wallet για την αυστηρή επαλήθευση της ηλικίας, μια κίνηση που στοχεύει στον περιορισμό της έκθεσης σε ακατάλληλο περιεχόμενο.

Παρά το γεγονός ότι το 80% της κοινής γνώμης τάσσεται υπέρ, το 57% των πολιτών παραμένει επιφυλακτικό. Η εμπειρία από άλλες χώρες δείχνει ότι οι έφηβοι συχνά καταφεύγουν στη χρήση VPN ή εναλλακτικών πλατφορμών που δεν υπόκεινται σε αυστηρούς ελέγχους, καθιστώντας το μέτρο δυνητικά διάτρητο.

Η «μάχη» του Family Link και τα ψηφιακά παραθυράκια

Πολλοί γονείς έχουν ήδη επιστρατεύσει υπηρεσίες όπως το Family Link για να θέσουν χρονικά όρια και να φιλτράρουν τις εφαρμογές. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη, καθώς τα παιδιά βρίσκουν τρόπους διαφυγής μέσω των συσκευών των φίλων τους ή σε χώρους χωρίς επίβλεψη.

Η εξάρτηση περιγράφεται από ορισμένους γονείς με όρους που παραπέμπουν σε ουσιοεξάρτηση, με τα παιδιά να εκδηλώνουν επιθετική συμπεριφορά όταν στερούνται τη συσκευή τους. Η απώλεια της συγκέντρωσης και η επιδερμική ενασχόληση με τα μαθήματα αποτελούν τις κυριότερες δευτερογενείς επιπτώσεις αυτής της κατάστασης.

Οι επιπτώσεις στην ψυχολογία και την κοινωνικοποίηση

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων κοινωνικών ερευνητών, η υπερβολική έκθεση στα social media αλλοιώνει τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι αντιλαμβάνονται την κοινωνική αλληλεπίδραση. Η έννοια του «κοινωνικού ανταγωνισμού» για τους followers οδηγεί συχνά σε ακραίες συμπεριφορές, όπως η πληρωμή τρίτων για μια κοινή φωτογραφία.

Το φαινόμενο της «ψηφιακής μοναξιάς» είναι πλέον ορατό, με παρέες εφήβων να βρίσκονται στον ίδιο χώρο αλλά να επικοινωνούν αποκλειστικά μέσω των οθονών τους. Η ταχύτητα εναλλαγής των εικόνων στο TikTok και το Instagram δημιουργεί ένα πρότυπο «γρήγορης ικανοποίησης» που συγκρούεται με την υπομονή που απαιτεί η εκπαιδευτική διαδικασία.

Η επόμενη μέρα για την ψηφιακή προστασία

Για να μην αποτύχει το μέτρο, όπως συνέβη σε μεγάλο βαθμό με την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία, απαιτείται σαφής μηχανισμός εφαρμογής. Οι γονείς τονίζουν ότι αν δεν υπάρξει πραγματική βούληση από την πολιτεία και τις εταιρείες τεχνολογίας, θα βρίσκονται πάντα «παραθυράκια» που θα ακυρώνουν την προσπάθεια.

Η μετάβαση σε ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον απαιτεί όχι μόνο απαγορεύσεις, αλλά και εκπαίδευση στην ψηφιακή παιδεία. Η καλλιέργεια κριτικής σκέψης απέναντι στα πρότυπα των influencers και η επιστροφή σε παραδοσιακές μορφές κοινωνικοποίησης αποτελούν το μοναδικό μακροπρόθεσμο αντίδοτο στον ψηφιακό εθισμό.