Πρωτεύς: Μια δεύτερη ζωή για τον «πολεμιστή των βυθών» στο Παλαιό Φάληρο

Το θρυλικό υποβρύχιο «Πρωτεύς», ένας βετεράνος των ελληνικών θαλασσών που υπηρέτησε το Πολεμικό Ναυτικό για μισό αιώνα, μεταμορφώνεται σε ένα πλωτό μουσείο στο Παλαιό Φάληρο. Μετά από μια απαιτητική επιχείρηση αποκατάστασης και μεταφοράς, το «κήτος» των 800 τόνων ετοιμάζεται να υποδεχθεί το κοινό στις αρχές του 2026, προσφέροντας μια σπάνια βιωματική εμπειρία στους στενούς διαδρόμους της ναυτικής ιστορίας.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της προσπάθειας για τη δημιουργία του πάρκου «Οδυσσέας: Οι Έλληνες και η θάλασσα», ενός φιλόδοξου έργου που στοχεύει στην ανάδειξη της ναυτικής κληρονομιάς. Η μετατροπή του υποβρυχίου σε επισκέψιμο χώρο αποτελεί μια στρατηγική επένδυση στην ιστορική μνήμη, συνδέοντας το ένδοξο παρελθόν του Πολεμικού Ναυτικού με τη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα.

Η ιστορία ενός «εξουθενωμένου βετεράνου»

Ο «Πρωτεύς» ναυπηγήθηκε στο Κίελο της Γερμανίας και παραδόθηκε στην Ελλάδα το 1972, αποτελώντας μέρος μιας από τις πλέον επιτυχημένες σειρές υποβρυχίων παγκοσμίως. Μετά από 50 χρόνια υπηρεσίας, παροπλίστηκε το 2022, έχοντας διαγράψει χιλιάδες μίλια κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης.

Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ της Κ, η κατάσταση του υποβρυχίου πριν την αποκατάσταση πρόδιδε την έντονη καταπόνηση των συστημάτων του. Πολλά εξαρτήματα είχαν αφαιρεθεί για να υποστηρίξουν άλλα ενεργά υποβρύχια της ίδιας κλάσης, αφήνοντας το σκάφος να μοιάζει με έναν «εξουθενωμένο βετεράνο» στον ναύσταθμο της Σαλαμίνας.

Η αναγέννησή του οφείλεται στην ιδιωτική πρωτοβουλία και τη χορηγία του εφοπλιστή Άρη Θεοδωρίδη μέσω της ΑΜΚΕ «Κύκλωψ». Το συνολικό κόστος για την αποκατάσταση του υποβρυχίου άγγιξε τα 4 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η συνολική δωρεά για το πάρκο στο Παλαιό Φάληρο φτάνει τα 35 εκατομμύρια ευρώ.

Μια επιχείρηση 800 τόνων στη στεριά

Η μεταφορά του «Πρωτέα» από τη Σαλαμίνα στο Παλαιό Φάληρο τον Φεβρουάριο του 2025 αποτέλεσε μια μηχανολογική πρόκληση ειδικής δυσκολίας. Το υποβρύχιο, βάρους 800 τόνων, τοποθετήθηκε πάνω σε μια ειδική αντισεισμική βάση, αφού προηγήθηκαν εκτεταμένες εργασίες ενίσχυσης του εδάφους στην παραλιακή ζώνη.

Στην περιοχή έχουν ήδη τοποθετηθεί έξυπνες κάμερες για την ασφάλεια του χώρου, καθώς το υποβρύχιο θα αποτελεί κεντρικό πόλο έλξης δίπλα στο θωρηκτό «Αβέρωφ». Η παρουσία του εκεί έρχεται να καλύψει ένα εκπαιδευτικό κενό, καθώς η Ελλάδα παραμένει μια από τις ισχυρότερες δυνάμεις σε αριθμό υποβρυχίων στη Μεσόγειο.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που εκφράζουν έμπειρα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού, η εξοικείωση του κοινού με τη λειτουργία αυτών των σκαφών είναι κρίσιμη. Η ναυτική αποτροπή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην «αόρατη» δράση των υποβρυχίων, μια πτυχή της εθνικής άμυνας που παρέμενε άγνωστη στους πολίτες.

Βιωματική εμπειρία χωρίς ανδρείκελα

Η φιλοσοφία του νέου μουσείου εστιάζει στη βιωματική προσέγγιση, αποφεύγοντας τη χρήση ανδρείκελων που συχνά αποξενώνουν τον επισκέπτη. Οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να καθίσουν στη θέση του κυβερνήτη, να αγγίξουν το περισκόπιο και να περιεργαστούν το σύστημα οπλισμού με τις τορπίλες.

Ο στενός χώρος, οι κουκέτες των ναυτών και η μικροσκοπική κουζίνα αναδεικνύουν τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης κάτω από την επιφάνεια. Όπως σημειώνουν οι τεχνικοί υπεύθυνοι, η ζωή στο υποβρύχιο απαιτεί μια ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση, καθώς τα πληρώματα μπορεί να παραμείνουν σε κατάσταση κατάδυσης για περισσότερο από έναν μήνα.

Στο εσωτερικό έχουν ήδη εγκατασταθεί σύγχρονα συστήματα πυρασφάλειας και κάμερες, ενώ εκκρεμεί η ολοκλήρωση του κλιματισμού. Ορισμένες λειτουργίες, όπως η κίνηση των πτερυγίων βάθους, έχουν ήδη αποκατασταθεί, προσφέροντας μια αίσθηση ζωντανού οργανισμού στο παροπλισμένο σκάφος.

Η επόμενη μέρα στο παραλιακό μέτωπο

Το πάρκο «Οδυσσέας» αναμένεται να μεταμορφώσει πλήρως το θαλάσσιο μέτωπο του Παλαιού Φαλήρου μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Το αρχιτεκτονικό σχέδιο της Ήβης Νανοπούλου προβλέπει τη δημιουργία ενός χώρου που θα συνδυάζει τη ναυτική παράδοση με τις νέες τεχνολογίες.

Εκτός από τον «Πρωτέα», στο σημείο θα μεταφερθεί και το ιστορικό πλοίο «Λίμπερτι» από το λιμάνι του Πειραιά, συμπληρώνοντας το άλσος ναυτικής παράδοσης. Η κίνηση αυτή αναβαθμίζει τουριστικά την περιοχή, δημιουργώντας έναν πολιτιστικό άξονα παγκόσμιας εμβέλειας δίπλα στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Η «δεύτερη ζωή» του «Πρωτέα» ως μουσείο διασφαλίζει ότι ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας δεν θα καταλήξει σε διαλυτήριο πλοίων. Αντίθετα, θα συνεχίσει να «περιπολεί» στη στεριά, διδάσκοντας τις επόμενες γενιές για την αξία της ναυτοσύνης και της αφοσίωσης στο καθήκον.