Πλημμύρες στην Αττική: Ο «κρυφός» χάρτης επικινδυνότητας — Γιατί δεν ενημερώνονται οι πολίτες

Μια εξελιγμένη ψηφιακή πλατφόρμα που χαρτογραφεί με ακρίβεια οικοδομικού τετραγώνου τους πλημμυρικούς κινδύνους στην Αττική παραμένει εκτός πρόσβασης για το κοινό, παρά τις πρόσφατες καταστροφές. Ενώ περιοχές όπως ο Άγιος Δημήτριος και η Μάνδρα βρέθηκαν ξανά στο επίκεντρο, η άρνηση των αρχών να δημοσιοποιήσουν τα δεδομένα εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ισορροπία μεταξύ δημόσιας ασφάλειας και οικονομικών συμφερόντων.

Η δημιουργία της πλατφόρμας υψηλής ευκρίνειας από το κέντρο BEYOND του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών το 2021 αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα για την πρόληψη φυσικών καταστροφών στην Αττική. Το έργο, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Αττικής, σχεδιάστηκε για να παρέχει λεπτομερή δεδομένα για τους κινδύνους από πλημμύρες, πυρκαγιές και σεισμούς, ενσωματώνοντας σύγχρονα υδρολογικά μοντέλα και δορυφορικές παρατηρήσεις που επιτρέπουν την έγκαιρη προειδοποίηση.

Η ακτινογραφία του κινδύνου σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής, η επιστημονική κοινότητα έχει ήδη προσδιορίσει τις πλέον ευάλωτες ζώνες του λεκανοπεδίου, χρησιμοποιώντας παραμέτρους όπως η αντοχή των κτιρίων και η πυκνότητα του πληθυσμού. Η τεχνολογία επιτρέπει πλέον στους ερευνητές να γνωρίζουν όχι μόνο πού θα βρέξει, αλλά και ποια συγκεκριμένα σπίτια κινδυνεύουν λόγω των υλικών κατασκευής τους ή της γειτνίασης με ρέματα.

Οι πρόσφατες εκκενώσεις στον Άγιο Δημήτριο επιβεβαίωσαν με τραγικό τρόπο τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων, καθώς τα σπίτια που πλημμύρισαν ήταν ήδη «κυκλωμένα με κόκκινο» στους χάρτες του Αστεροσκοπείου. Η ανάλυση εστιάζει σε πέντε κρίσιμες λεκάνες απορροής, μεταξύ των οποίων ο Κηφισός και το ρέμα της Πικροδάφνης, όπου η τρωτότητα παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα.

Η επιστημονική υπεύθυνη του κέντρου BEYOND, Αλεξία Τσούνη, επισημαίνει ότι η μελέτη περιλαμβάνει συγκεκριμένες οδούς διαφυγής και καταφύγια, τα οποία όμως παραμένουν μη θεσμοθετημένα. Ο σχεδιασμός αυτός αποσκοπεί στην αποφυγή φαινομένων εγκλωβισμού, όπως συνέβη στο Μάτι, διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες δεν θα διασχίζουν ορμητικά ρέματα κατά την προσπάθεια απομάκρυνσής τους.

Το δίλημμα της Περιφέρειας: Δημόσια ασφάλεια ή εμπορική αξία ακινήτων;

Παρά την ετοιμότητα της τεχνολογίας, η Περιφέρεια Αττικής εμφανίζεται διστακτική στο να ανοίξει την πλατφόρμα στο ευρύ κοινό. Στελέχη της διοίκησης υποστηρίζουν ότι η δημοσιοποίηση τέτοιων λεπτομερών χαρτών θα μπορούσε να προκαλέσει κοινωνική αναστάτωση και πανικό, ενώ εκφράζονται έντονοι φόβοι για την υποβάθμιση της εμπορικής αξίας των ακινήτων στις «κόκκινες» περιοχές.

Από την πλευρά του, ο διευθυντής του Συντονιστικού Κέντρου, Νίκος Πασσάς, προτάσσει τη χρήση του «112» ως το κύριο εργαλείο διαχείρισης κρίσεων, υποστηρίζοντας ότι ο πολίτης χρειάζεται κεντρικό συντονισμό και όχι ακατέργαστη πληροφορία. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή έρχεται σε σύγκρουση με τις διεθνείς πρακτικές διαφάνειας, οι οποίες θεωρούν την ενημέρωση προϋπόθεση για την αυτοπροστασία του πληθυσμού.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της πολιτικής προστασίας, η απόκρυψη της πληροφορίας στερεί από τους ιδιοκτήτες το δικαίωμα να γνωρίζουν αν η περιουσία τους βρίσκεται σε πλημμυρική ζώνη. Η έλλειψη διαφάνειας ενδέχεται να δημιουργήσει μακροπρόθεσμα μεγαλύτερα προβλήματα, καθώς οι πολίτες παραμένουν «τυφλοί» απέναντι σε κινδύνους που η επιστήμη έχει ήδη χαρτογραφήσει με ακρίβεια.

Το επιτυχημένο μοντέλο της Μάνδρας και οι προοπτικές επέκτασης

Σε αντίθεση με το υπόλοιπο λεκανοπέδιο, στην περιοχή της Μάνδρας εφαρμόζεται ήδη ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο. Μέσω τηλεμετρικών σταθμών και εξελιγμένων αλγορίθμων, οι αρχές λαμβάνουν δεδομένα για τη στάθμη και την ταχύτητα του νερού κάθε πέντε λεπτά, επιτρέποντας την άμεση αντίδραση πριν η κατάσταση γίνει ανεξέλεγκτη.

Το σύστημα αυτό, που συνδυάζει στοιχεία από κάμερες και δορυφόρους, έχει αποδείξει την αξία του στις πρόσφατες κακοκαιρίες, αποτελώντας το επιστημονικό υπόδειγμα για όλη την Ελλάδα. Η επέκταση αυτής της μεθοδολογίας και στις υπόλοιπες λεκάνες απορροής, όπως τα ρέματα του Υμηττού, θεωρείται επιβεβλημένη από τους ειδικούς για τη θωράκιση της Αττικής.

Η επόμενη ημέρα για την προστασία του λεκανοπεδίου

Η ανάγκη για θεσμοθέτηση των καταφυγίων και την τοποθέτηση ειδικών σημάνσεων στους δρόμους αποτελεί το επόμενο μεγάλο στοίχημα για την Πολιτεία. Η κλιματική κρίση επιβάλλει τη μετάβαση από την απλή καταστολή στην ενεργή πρόληψη, όπου ο ενημερωμένος πολίτης αποτελεί μέρος της λύσης και όχι πηγή πανικού.

Τελικά, η απόφαση για το αν θα «ξεκλειδώσουν» οι χάρτες επικινδυνότητας παραμένει πολιτική. Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της αξίας των ακινήτων και την προστασία της ανθρώπινης ζωής θα καθορίσει το επίπεδο ασφάλειας των κατοίκων της Αττικής στις επόμενες μεγάλες δοκιμασίες που φέρνει η φύση.